Η είσοδος στην αγορά εργασίας γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη για εκατομμύρια νέους παγκοσμίως, καθώς η επιβράδυνση της οικονομίας συνδυάζεται με τις ραγδαίες αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη. Το πρόβλημα είναι πιο έντονο στις οικονομίες υψηλού εισοδήματος, όπου οι παραδοσιακές θέσεις εργασίας για νέους περιορίζονται.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), το παγκόσμιο ποσοστό ανεργίας για τις ηλικίες 15 έως 24 ετών ανέρχεται στο 12,4%. Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου 67 εκατομμύρια νέοι είναι άνεργοι.
Η κατάσταση των NEET
Το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνο στους νέους που αναζητούν εργασία. Αυξάνεται και ο αριθμός των νέων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Αυτή η κατηγορία, γνωστή ως NEET, αντιπροσωπεύει πλέον περίπου το 20% του αντίστοιχου πληθυσμού, με περισσότερους από 257 εκατομμύρια νέους να βρίσκονται σε αυτή τη θέση. Αυτό εγείρει ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην επαγγελματική τους εξέλιξη και τα εισοδήματά τους.
Οι προβλέψεις για το 2026 και το 2027 δείχνουν μια σχετική σταθεροποίηση της ανεργίας των νέων στο 12,3%. Ωστόσο, η ταυτόχρονη αύξηση της ανεργίας και του ποσοστού NEET θεωρείται προειδοποιητικό σημάδι για την παγκόσμια αγορά εργασίας.
Γεωγραφικές ανισότητες στην ανεργία
Η επιδείνωση της κατάστασης δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις χώρες. Μεταξύ 2023 και 2025, η ανεργία των νέων παρουσίασε αύξηση σε οκτώ από τις έντεκα γεωγραφικές περιοχές που εξετάζει η ΔΟΕ. Οι μεγαλύτερες επιδράσεις καταγράφηκαν στη Βόρεια Αμερική και τη Βόρεια Αφρική, καθώς και σε σημαντικό τμήμα της Ευρώπης. Οι περιοχές της Βόρειας, Νότιας και Δυτικής Ευρώπης είναι αυτές όπου η πρόσβαση των νέων στην απασχόληση έχει γίνει πιο δύσκολη.
Η χαμηλή οικονομική ανάπτυξη και οι γεωπολιτικές εντάσεις συμβάλλουν στην αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις, ενώ η ταχεία εξάπλωση της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης προσθέτει μια νέα διάσταση στο πρόβλημα.
Η μεταβολή της αγοράς εργασίας
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη νέα γενιά δεν είναι μόνο η εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελμάτων, αλλά και η αλλαγή στη δομή της αγοράς εργασίας. Οι θέσεις μεσαίου επιπέδου προσόντων, που για χρόνια αποτελούσαν το πρώτο επαγγελματικό σκαλοπάτι για πολλούς νέους, βρίσκονται υπό πίεση. Θέσεις όπως υπαλλήλων γραφείου, διοικητικής υποστήριξης και πωλήσεων, καθώς και ορισμένα τεχνικά και βιομηχανικά επαγγέλματα, πλήττονται περισσότερο από την αυτοματοποίηση και την εισαγωγή νέων ψηφιακών εργαλείων.
Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον πρόβλημα για τους νέους, καθώς η τεχνολογία μπορεί να μειώσει τις ανάγκες των επιχειρήσεων για εργαζομένους χωρίς προηγούμενη εμπειρία, ακόμη και αν δεν καταργεί πλήρως τις θέσεις εργασίας.
Κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη
Σύμφωνα με τη ΔΟΕ, το 6,1% των θέσεων που κατέχουν εργαζόμενοι ηλικίας 15 έως 29 ετών ανήκει σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη. Εάν χαθεί το 10% αυτών των θέσεων, περίπου 5,6 εκατομμύρια νέοι θα χρειαστεί να αναζητήσουν νέα απασχόληση ή να αλλάξουν επαγγελματική κατεύθυνση, με κάποιους από αυτούς να κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός αγοράς εργασίας.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εντοπίζεται στις ανεπτυγμένες οικονομίες υψηλού εισοδήματος, όπου η παρουσία επαγγελματικών θέσεων και επιχειρηματικών λειτουργιών που μπορούν να αυτοματοποιηθούν είναι μεγαλύτερη.
Η πρόκληση δεν αφορά μόνο τις θέσεις που μπορεί να αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και την ικανότητα των οικονομιών να δημιουργήσουν νέες θέσεις για τους νέους που κάνουν τα πρώτα τους επαγγελματικά βήματα, καθώς και την προσαρμογή των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στις απαιτήσεις των επιχειρήσεων.
