Ο όρος «doula» έχει γίνει ολοένα και πιο διαδεδομένος, κυρίως όταν αναφερόμαστε στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τις πρώτες εβδομάδες μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Μια doula παρέχει συνεχή, μη ιατρική υποστήριξη στις γυναίκες πριν και κατά τη διάρκεια του τοκετού, καθώς και σε ορισμένες περιπτώσεις κατά τη λοχεία.
Η doula μπορεί να είναι παρούσα κατά τη διάρκεια του τοκετού, να βοηθά την έγκυο να αλλάζει στάσεις, να προσφέρει μασάζ και συναισθηματική ενθάρρυνση, ενώ συμβάλλει στη δημιουργία ενός ήρεμου περιβάλλοντος. Επιπλέον, μπορεί να υποστηρίζει τον σύντροφο ή την οικογένεια, εξηγώντας τη διαδικασία και ενθαρρύνοντάς τους να συμμετέχουν.
Η καταγωγή της λέξης «doula»
Η λέξη «doula» προέρχεται από την ελληνική «δούλα», που ιστορικά αναφερόταν σε γυναίκα υπηρέτρια ή σκλάβα. Ωστόσο, η σύγχρονη σημασία της διαφέρει σημαντικά. Ο όρος επανήλθε στη χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 1970, όταν η ιατρική ανθρωπολόγος Dana Raphael τον χρησιμοποίησε για να περιγράψει γυναίκες που υποστήριζαν μητέρες κατά τον θηλασμό. Στη συνέχεια, η έννοια επεκτάθηκε για να περιλάβει γυναίκες που προσφέρουν υποστήριξη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τοκετό.
Οι πρώτες μελέτες που ανέδειξαν τον ρόλο της doula προήλθαν από τους ερευνητές Marshall Klaus και John Kennell, οι οποίοι παρατήρησαν ότι η συνεχής παρουσία ενός υποστηρικτικού προσώπου κατά τον τοκετό σχετίζεται με μικρότερη διάρκεια του τοκετού και λιγότερες ιατρικές παρεμβάσεις.
Παγκόσμια διάδοση της doula
Ο θεσμός της doula δεν περιορίζεται σε μία μόνο χώρα. Δραστηριοποιούνται εδώ και δεκαετίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ είναι επίσης γνωστές στη Βρετανία, την Αυστραλία, τον Καναδά και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Οι διαδικασίες, η εκπαίδευση και οι μορφές πιστοποίησης διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένα συστήματα υγείας, οι doulas συνεργάζονται στενά με μαίες και μαιευτικές μονάδες, ενώ σε άλλα λειτουργούν ως ιδιώτες επαγγελματίες που επιλέγονται και αμείβονται απευθείας από τις γυναίκες.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει τη σημασία της συνεχούς υποστήριξης κατά τον τοκετό και συστήνει στις γυναίκες να έχουν δίπλα τους ένα άτομο της επιλογής τους, όπως έναν σύντροφο, συγγενή ή εκπαιδευμένο άτομο όπως μια doula.
Ρόλος της doula κατά τον τοκετό
Η κύρια ευθύνη της doula είναι η συνεχής παρουσία και υποστήριξη. Μπορεί να βοηθήσει την έγκυο να βρει άνετες στάσεις, να κινηθεί, να εφαρμόσει τεχνικές αναπνοής και χαλάρωσης, και να δέχεται μασάζ. Παράλληλα, παρέχει συναισθηματική στήριξη, καθησυχάζοντας την και βοηθώντας την να αισθανθεί μεγαλύτερη ασφάλεια σε μια διαδικασία που μπορεί να είναι έντονη και αγχωτική.
Ορισμένες doulas εστιάζουν αποκλειστικά στον τοκετό, ενώ άλλες προσφέρουν και υπηρεσίες μετά τη γέννα, υποστηρίζοντας τις νέες μητέρες κατά τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες της λοχείας.
Η συνεχής υποστήριξη κατά τη διάρκεια του τοκετού έχει μελετηθεί εκτενώς. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση της Cochrane, που περιλάμβανε 26 μελέτες και πάνω από 15.000 συμμετέχοντες, έδειξε ότι οι γυναίκες που είχαν συνεχή υποστήριξη κατά τον τοκετό είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να γεννήσουν κολπικά, μικρότερη πιθανότητα χρήσης ορισμένων μορφών αναλγησίας και κατά μέσο όρο μικρότερη διάρκεια τοκετού. Επιπλέον, οι γυναίκες δήλωναν συχνότερα ικανοποιημένες από την εμπειρία της γέννας, ενώ καταγράφηκαν λιγότερες περιπτώσεις νεογνών με χαμηλή βαθμολογία Apgar στα πέντε λεπτά μετά τη γέννηση.
Διαφορές μεταξύ doula και μαίας
Η διαφορά μεταξύ doula και μαίας είναι σημαντική. Η μαία είναι επαγγελματίας υγείας με κλινική εκπαίδευση και αρμοδιότητα να παρακολουθεί την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και την κατάσταση της μητέρας και του νεογνού. Αντίθετα, η doula παρέχει μη κλινική υποστήριξη, χωρίς να εξετάζει τη γυναίκα ή να αξιολογεί την πορεία του τοκετού. Ο μαιευτήρας έχει την ευθύνη της ιατρικής αντιμετώπισης και της διαχείρισης τυχόν επιπλοκών.
Στην καλύτερη περίπτωση, οι τρεις ρόλοι λειτουργούν συμπληρωματικά: η doula προσφέρει συνεχόμενη προσωπική υποστήριξη, ενώ η μαία και ο γιατρός αναλαμβάνουν την κλινική ασφάλεια.
Περιορισμοί του ρόλου της doula
Είναι κρίσιμο να τηρούνται τα όρια του ρόλου της doula. Δεν πρέπει να πραγματοποιεί κλινικές πράξεις ή να αναλαμβάνει ιατρικές αποφάσεις, καθώς η κύρια αποστολή της είναι η υποστήριξη και όχι η ιατρική φροντίδα.
