Η αντίληψή μας για τον χρόνο αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει την προσοχή, τη μνήμη, τις αισθητηριακές πληροφορίες και το πλαίσιο μέσα στο οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα. Για πολλούς, ο έλεγχος της ώρας είναι μια γρήγορη ματιά στον καρπό, ενώ για άλλους απαιτεί την αναζήτηση και ενεργοποίηση του smartphone. Αυτή η φαινομενικά ασήμαντη διαφορά, σύμφωνα με την ψυχολογία, μπορεί να έχει επιπτώσεις στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο, καθώς δεν πρόκειται απλώς για την ανάγνωση ενός αριθμού σε ένα ρολόι.
Η ψυχολογική διάσταση της αντίληψης του χρόνου
Οι ψυχολόγοι Ρίτσαρντ Α. Μπλοκ και Ρόναλντ Π. Γκρούμπερ, μέσα από μια εκτενή ανασκόπηση, περιγράφουν την ψυχολογική αντίληψη του χρόνου ως μια διαδικασία που ενσωματώνει την εκτίμηση της διάρκειας, τη χρονική σειρά, την προσοχή και τη μνήμη. Η αντίληψη αυτή είναι πολυδιάστατη και δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή αριθμών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όσοι χρησιμοποιούν smartphone αντί για ρολόι διαθέτουν διαφορετικό «εσωτερικό ρολόι». Αντίθετα, υπογραμμίζει ότι η συσκευή που χρησιμοποιείται συστηματικά μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά το πώς, το πότε και το πού τα άτομα αντιλαμβάνονται τα χρονικά ερεθίσματα.
Ρολόι έναντι smartphone: η διαφορά στο χρονικό σήμα
Ένα παραδοσιακό ρολόι χειρός έχει ως κύρια λειτουργία του την παροχή ενός χρονικού σήματος, σχεδόν αποκλειστικά. Ο χρήστης λαμβάνει την πληροφορία της ώρας άμεσα και χωρίς περισπασμούς. Αυτή η μονοσήμαντη λειτουργία το καθιστά ένα εργαλείο που εστιάζει αποκλειστικά στην παροχή της ζητούμενης πληροφορίας.
Αντίθετα, ένα κινητό τηλέφωνο εμφανίζει την ώρα σε ένα περιβάλλον γεμάτο με μηνύματα, ειδοποιήσεις και αμέτρητες άλλες δυνατότητες. Αυτές οι λειτουργίες μπορούν να τραβήξουν την προσοχή του χρήστη, μετατοπίζοντας την εστίαση από την απλή ανάγνωση της ώρας σε μια πληθώρα άλλων ερεθισμάτων.
Αντικειμενικός και υποκειμενικός χρόνος
Υπάρχει μια ουσιαστική διάκριση μεταξύ του αντικειμενικού και του υποκειμενικού χρόνου. Ένα ρολόι μπορεί να καταγράψει ότι έχουν περάσει είκοσι λεπτά. Ωστόσο, ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να βιώσει αυτά τα είκοσι λεπτά ως απροσδόκητα λίγα ή, αντίθετα, ως βασανιστικά πολλά, ανάλογα με τις συνθήκες.
Οι ερευνητές Γουίλιαμ Τζ. Μάθιους και Γουόρεν Χ. Μεκ εξηγούν ότι η υποκειμενική αντίληψη της διάρκειας επηρεάζεται σημαντικά από παράγοντες όπως η αντίληψη, η κατανομή της προσοχής και οι προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος που βιώνουμε τον χρόνο δεν είναι σταθερός, αλλά διαμορφώνεται από την ψυχολογική μας κατάσταση και το περιβάλλον.
Το πλαίσιο των χρονικών ερεθισμάτων
Για παράδειγμα, η αναμονή ενός σημαντικού τηλεφωνήματος μπορεί να κάνει πέντε λεπτά να μοιάζουν ατελείωτα, ειδικά όταν το βλέμμα είναι συνεχώς στραμμένο στο ρολόι. Αντίθετα, τα ίδια πέντε λεπτά μπορούν να περάσουν απαρατήρητα όταν κάποιος είναι απορροφημένος σε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Η πραγματική διάρκεια του χρόνου παραμένει αμετάβλητη, αλλά ο τρόπος επεξεργασίας της από τον εγκέφαλο διαφοροποιείται.
Ένα ρολόι έχει μία βασική λειτουργία: να δείχνει την ώρα. Όταν κάποιος κοιτάζει το ρολόι του, λαμβάνει την πληροφορία που χρειάζεται σχεδόν αμέσως. Αντίθετα, όταν πιάνει το κινητό του για να δει την ώρα, εισέρχεται σε ένα περιβάλλον γεμάτο πληροφορίες που διεκδικούν την προσοχή του. Μπορεί να εμφανιστεί μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα, ένα email ή ένα εικονίδιο κοινωνικού δικτύου, αλλάζοντας έτσι το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνεται το χρονικό ερέθισμα.
Με πληροφορίες από: dnews.gr
