Η Σαουδική Αραβία προχώρησε σε μία εντυπωσιακή αγροτική μεταμόρφωση, μετατρέποντας την έρημο σε εύφορη γη με την άντληση πανάρχαιων υπόγειων υδάτων. Αυτό το φιλόδοξο σχέδιο, που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, είχε ως στόχο την επίτευξη διατροφικής αυτάρκειας για τη χώρα. Παρά την αρχική επιτυχία, η μαζική εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων οδήγησε στην εξάντλησή τους, αναγκάζοντας το βασίλειο να αναθεωρήσει πλήρως την αγροτική του στρατηγική.
Το φιλόδοξο σχέδιο και η αρχική επιτυχία
Το σχέδιο της Σαουδικής Αραβίας ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 με την ξεκάθαρη επιδίωξη της διατροφικής αυτάρκειας. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η χώρα υιοθέτησε τη μέθοδο της κεντρικής περιστροφικής άρδευσης. Αυτό περιλάμβανε τη χρήση τεράστιων μεταλλικών κατασκευών που περιστρέφονταν γύρω από ένα κεντρικό σημείο, ποτίζοντας έτσι κυκλικές εκτάσεις γης.
Μέσα σε έναν μόλις χρόνο, η Σαουδική Αραβία κατάφερε να παράγει 4,1 εκατομμύρια τόνους σιταριού, μετατρέποντας χιλιόμετρα άγονης γης σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Για αρκετά χρόνια, τα αποτελέσματα ήταν τόσο εντυπωσιακά που η χώρα έφτασε στο σημείο να εξάγει σιτάρι, ξεπερνώντας τις δικές της ανάγκες.
Η εξάρτηση από πανάρχαια υπόγεια ύδατα
Η εντυπωσιακή αυτή αγροτική παραγωγή βασίστηκε στην άντληση υπόγειων αποθεμάτων νερού. Αυτά τα αποθέματα είχαν συσσωρευτεί πριν από περίπου 20.000 χρόνια, σε μία περίοδο όπου η Αραβική Χερσόνησος απολάμβανε ένα πολύ πιο υγρό κλίμα. Ωστόσο, αυτά τα πανάρχαια ύδατα είναι πρακτικά αδύνατο να αναπληρωθούν σε ανθρώπινη κλίμακα χρόνου, καθιστώντας τα έναν μη ανανεώσιμο πόρο.
Η έκταση της εξάρτησης από αυτά τα αποθέματα είναι χαρακτηριστική. Το 2010, ένα συντριπτικό ποσοστό, το 83%, του συνολικού νερού που καταναλωνόταν στη Σαουδική Αραβία προερχόταν από αυτές τις υπόγειες πηγές. Από αυτή την ποσότητα, περισσότερο από το 92% διοχετευόταν αποκλειστικά στη γεωργία, αναδεικνύοντας την τεράστια υδατική επιβάρυνση που δεχόταν ο τομέας.
Το βαρύ περιβαλλοντικό κόστος και οι περιορισμοί
Η μαζική και ανεξέλεγκτη άντληση νερού είχε ως αποτέλεσμα την εξάντληση κρίσιμων υδάτινων πόρων. Αυτή η κατάσταση ανέδειξε τους σοβαρούς κινδύνους που εγκυμονεί η προσπάθεια διατήρησης εντατικής γεωργίας σε μία από τις πιο άνυδρες περιοχές του πλανήτη. Η τεράστια πίεση στα υπόγεια ύδατα ανάγκασε την κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας να λάβει δραστικές αποφάσεις για τον περιορισμό της παραγωγής.
Ήδη από το 2007, επιβλήθηκαν ετήσιες μειώσεις κατά 12,5% στις ποσότητες σιταριού που μπορούσαν να παραχθούν. Αυτή η κίνηση σηματοδότησε την αρχή μιας αλλαγής στρατηγικής, καθώς η χώρα προσπαθούσε να διαχειριστεί τις συνέπειες της αλόγιστης εκμετάλλευσης.
Οριστικός τερματισμός και αναζήτηση εναλλακτικών
Το πρόγραμμα εντατικής παραγωγής σιταριού τερματίστηκε οριστικά την περίοδο 2015-2016, σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής αγροτικής αυτάρκειας που βασίστηκε σε μη βιώσιμες πρακτικές. Αν και η παραγωγή επανήλθε σε πολύ μικρή κλίμακα το 2018, παρέμεινε περιορισμένη στους 10.000 τόνους ετησίως, ένα κλάσμα της προηγούμενης παραγωγής.
Την ίδια χρονιά, το 2018, απαγορεύτηκε και η καλλιέργεια ζωοτροφών, καθώς οι συγκεκριμένες καλλιέργειες κατανάλωναν 17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού κάθε χρόνο. Προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς της Σαουδικής Αραβίας, ορισμένες εταιρείες αναγκάστηκαν να μεταφέρουν την παραγωγή μηδικής μέχρι την Αριζόνα των ΗΠΑ.
Μελλοντικά σχέδια και η προειδοποίηση
Οι αρχές της Σαουδικής Αραβίας προχωρούν σε ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα για την προστασία των υδάτινων πόρων. Σχεδιάζουν να σταματήσουν πλήρως τις πολυετείς καλλιέργειες ζωοτροφών στις 16 Νοεμβρίου 2026. Αυτή η απόφαση υπογραμμίζει τη δέσμευση για μία πιο βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Η εμπειρία αυτή άφησε πίσω της μία ισχυρή προειδοποίηση για τους κινδύνους που εγκυμονεί η αλόγιστη εκμετάλλευση φυσικών πόρων, οι οποίοι χρειάστηκαν χιλιετίες για να δημιουργηθούν. Η περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας αποτελεί ένα παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι χώρες που προσπαθούν να συνδυάσουν την ανάπτυξη με τη βιωσιμότητα σε περιοχές με περιορισμένους φυσικούς πόρους.
Με πληροφορίες από: Gazzetta
