Σαφώς αυστηρότερη στάση απέναντι στην Τουρκία υιοθετεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη φετινή έκθεσή της για την ενταξιακή πορεία της Άγκυρας, η οποία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο του ετήσιου πακέτου διεύρυνσης της ΕΕ για το 2026. Η Κομισιόν χαρακτηρίζει ρητά «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ παράλληλα καταγράφει σειρά τουρκικών ενεργειών που αμφισβητούν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η έκθεση εκπέμπει σαφή και αυστηρά μηνύματα προς την Άγκυρα για τον σεβασμό της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την αποφυγή απειλών και την ειρηνική επίλυση των διαφορών. Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, το Κυπριακό, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το casus belli, αλλά και η παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector).
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο μικροσκόπιο
Στην έκθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες. Η συγκεκριμένη διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την επικύρωση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης τον Οκτώβριο, καθώς αποτυπώνει στην έκθεση την πρόσφατη κοινή τοποθέτηση των προέδρων της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Επίσης, έχει προηγηθεί κοινή δήλωση Ελλάδας, ΕΕ, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν και ΗΑΕ στον ΟΗΕ, η οποία χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο άκυρο.
Η απειλή του casus belli και οι αξιώσεις
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη διατήρηση της τουρκικής απειλής πολέμου (casus belli) από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το σχετικό δικαίωμα προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και επισημαίνει ότι η διατήρηση της συγκεκριμένης απειλής εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει επίσης τις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, επισημαίνοντας ότι αυτές αμφισβητούν εμμέσως την ελληνική κυριαρχία. Οι αξιώσεις αυτές αφορούν ειδικότερα τα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου.
Υπερπτήσεις και αμφισβητήσεις κυριαρχίας
Παράλληλα, η Κομισιόν διαπιστώνει αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καταγράφοντας σχετικά περιστατικά τον Σεπτέμβριο του 2026. Η Επιτροπή καταγράφει την επανεμφάνιση υπερπτήσεων τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά, καθώς και σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων.
Στην έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη οι αντιδράσεις της Άγκυρας για την ανάπτυξη ελληνικών συστοιχιών Patriot στο Αιγαίο και μαχητικών F-16 στην Κύπρο, καθώς και οι ενστάσεις της για τη δημιουργία ελληνικών θαλάσσιων πάρκων και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Αναφέρεται επίσης στις συστηματικές εκδόσεις μη εγκεκριμένων ναυτιλιακών προειδοποιήσεων, καθώς και στις αμφισβητήσεις που στρέφονται, σύμφωνα με την Κομισιόν, εμμέσως κατά της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας.
Επιπλέον, η ενσωμάτωση της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται πηγή ανησυχίας, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Εμπόδια στην ενεργειακή διασύνδεση
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στο ενεργειακό πεδίο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισημαίνει ότι η Τουρκία «συνέχισε να παρεμποδίζει» τις ερευνητικές δραστηριότητες για το Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου. Πρόκειται για έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με την Κομισιόν να καταγράφει στην έκθεσή της τη συνεχιζόμενη τουρκική παρεμπόδιση των σχετικών ερευνών.
Το γενικότερο πλαίσιο των σχέσεων
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι από το 2023 έχει σημειωθεί συνολική βελτίωση στο κλίμα μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, ωστόσο υπογραμμίζει ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση, καθώς εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές διαφορές και ενέργειες που προκαλούν ανησυχία. Παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας και την επανέναρξη του πολιτικού διαλόγου, η εικόνα στο Αιγαίο παραμένει σύνθετη, με την Άγκυρα να συνεχίζει να προβάλλει αξιώσεις και να αμφισβητεί ελληνικές αρμοδιότητες και δικαιώματα.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis, Topontiki
