Σε μια εξαιρετικά λεπτή φάση εισέρχονται οι έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Παρά τη συνεχή ανταλλαγή μηνυμάτων, οριστική συμφωνία για τον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, με τις δύο πλευρές να οχυρώνονται πίσω από τις δικές τους «κόκκινες γραμμές».
Η σοβαρότητα της κατάστασης αποτυπώθηκε στη δίωρη, ατελέσφορη σύσκεψη που συγκάλεσε ο Ντόναλντ Τραμπ στην Αίθουσα Επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου με το επιτελείο του. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε χωρίς επίσημες ανακοινώσεις, παρά το γεγονός ότι αναμενόταν μια τελική απόφαση επί του προσχεδίου για το πλαίσιο παράτασης της εκεχειρίας (που συζητείται να είναι διάρκειας 60 ημερών) και τη δημιουργία ενός «μνημονίου κατανόησης».
Οι αδιαπραγμάτευτοι όροι της Ουάσινγκτον και η στρατιωτική προειδοποίηση
Ανώτατος Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα αποδεχθεί και θα υπογράψει μια συμφωνία μόνο εφόσον αυτή κριθεί «καλή για την Αμερική».
Κεντρικός και αδιαπραγμάτευτος όρος των ΗΠΑ παραμένει η πλήρης διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Στο τραπέζι των αμερικανικών απαιτήσεων βρίσκονται η δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνική βόμβα, η τύχη του απόθεματος του εμπλουτισμένου ουρανίου, καθώς και το άμεσο και χωρίς όρους άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η διπλωματική αυτή στάση συνοδεύτηκε από μια σαφή προειδοποίηση σε στρατιωτικό επίπεδο. Από το βήμα του φόρουμ «Διάλογος του Σάνγκρι-Λα» στη Σιγκαπούρη, ο επικεφαλής του Πενταγώνου, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια αποθέματα όπλων και είναι παραπάνω από ικανές να ξαναρχίσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο».
Η απάντηση της Τεχεράνης: «Όχι στη γλώσσα των τελεσιγράφων»
Η αντίδραση του Ιράν στις αμερικανικές πιέσεις ήταν άμεση. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, μιλώντας στην κρατική τηλεόραση, απέρριψε κατηγορηματικά τη ρητορική της Ουάσινγκτον.
«Απορρίψαμε τη γλώσσα του "πρέπει" πριν από 47 χρόνια, με τη νίκη της Ισλαμικής Επανάστασης. Κανένα δυτικό μέρος δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τέτοια γλώσσα έναντι του Ιράν. Λαμβάνουμε τις αποφάσεις μας μόνοι μας, με βάση τα συμφέροντα του έθνους μας».
Ο Μπαγκάι χαρακτήρισε τον ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ παράνομο και πρόσθεσε ότι πρέπει να φανεί στην πράξη αν η Ουάσινγκτον θα σταματήσει μια ενέργεια που παραβιάζει την κατάπαυση του πυρός. Παράλληλα, διευκρίνισε τη θέση της χώρας του στα εξής σημεία:
- Στενά του Ορμούζ: Τόνισε ότι η διαχείριση της κρίσιμης θαλάσσιας διόδου αφορά αποκλειστικά τα παράκτια κράτη —δηλαδή το Ιράν και το Ομάν—. Ανέφερε ότι τα Στενά παραμένουν κλειστά για εχθρικά και στρατιωτικά σκάφη, αλλά είναι ανοιχτά για τα εμπορικά πλοία σε συντονισμό με την Τεχεράνη.
- Πυρηνικό πρόγραμμα: Απέφυγε να σχολιάσει ζητήματα που σχετίζονται με τον εμπλουτισμό ή το απόθεμα ουρανίου, σημειώνοντας ότι η προσοχή της χώρας του εστιάζει αποκλειστικά στον τερματισμό του πολέμου.
- Οικονομικά ανταλλάγματα: Ιρανικές πηγές προβάλλουν ως κομβικό αγκάθι την άμεση αποδέσμευση 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.
Στο ίδιο μήκος κύματος, το ημιεπίσημο πρακτορείο Fars κατηγόρησε τον Αμερικανό πρόεδρο για προσπάθεια προβολής μιας «κατασκευασμένης νίκης», απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς ότι έχει συμφωνηθεί καταστροφή πυρηνικού υλικού. Πάντως, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον εμίρη του Κατάρ, δήλωσε έτοιμος για ένα «αξιοπρεπές πλαίσιο» τερματισμού του πολέμου, καλώντας την άλλη πλευρά να δείξει πραγματική πολιτική βούληση.
Φλέγεται ο Νότιος Λίβανος: Κατάρρευση της εκεχειρίας στην πράξη
Η διπλωματική αβεβαιότητα τροφοδοτείται από τη συνεχιζόμενη και επικίνδυνη κλιμάκωση στο μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ, η οποία απειλεί να τινάξει στον αέρα την υποτιθέμενη εκεχειρία που είχε τεθεί σε ισχύ στις 17 Απριλίου (μετά τον πόλεμο που ξέσπασε στις 2 Μαρτίου, ως αντίποινα για την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν όπου σκοτώθηκε ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ).
Ο ισραηλινός στρατός (IDF) ανακοίνωσε ότι οι δυνάμεις του προχώρησαν βαθύτερα στον νότιο Λίβανο, περνώντας τον ποταμό Λιτάνι. Επικαλούμενος παραβιάσεις της εκεχειρίας από τη Χεζμπολάχ, ο IDF εξέδωσε επείγουσα εντολή εκκένωσης προς τους κατοίκους επτά κοινοτήτων (Μαιφαντούν, Σουκίν, Ζεμπντίν, Ανσάρ, Ζραριγιέ, Μαζράατ Κάουθαριγιατ αρ Ρουζ και Μασγκάρα), καλώντας τους να μετακινηθούν βόρεια του ποταμού Ζαχράνι ενόψει νέων σφοδρών πληγμάτων.
Την ίδια στιγμή, η Χεζμπολάχ απάντησε με εκτοξεύσεις ρουκετών κατά του βόρειου Ισραήλ. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού, οι περισσότερες αναχαιτίστηκαν, ωστόσο σημειώθηκε πλήγμα στην περιοχή Κιριάτ Σμόνα, χωρίς να αναφερθούν τραυματισμοί.
Η κατάσταση στο έδαφος παραμένει αιματηρή, καθώς οι ισραηλινές επιθέσεις στην περιοχή της Τύρου στοίχισαν τη ζωή σε τουλάχιστον 11 ανθρώπους (ανάμεσά τους ένας διασώστης και ένας Σύρος υπήκοος) και προκάλεσαν τον τραυματισμό ακόμη οκτώ, με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου να καταγγέλλει κατάφωρη παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου.
Τα βασικά σημεία τριβής
Οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες στα κρίσιμα ζητήματα. Στο πυρηνικό πρόγραμμα, οι ΗΠΑ απαιτούν πλήρη απαγόρευση απόκτησης όπλων και αυστηρό έλεγχο του ουρανίου, την ώρα που το Ιράν αρνείται οποιαδήποτε συζήτηση στο παρόν στάδιο, εστιάζοντας μόνο στον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ, η Ουάσινγκτον πιέζει για άμεσο και χωρίς όρους άνοιγμα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι ο έλεγχος ανήκει μόνο στο Ιράν και το Ομάν, ξεκαθαρίζοντας ότι η δίοδος θα παραμείνει κλειστή για εχθρικά στρατιωτικά σκάφη. Τέλος, στο οικονομικό σκέλος, οι ΗΠΑ διατηρούν τις κυρώσεις ως μοχλό πίεσης για την επίτευξη μιας συμφωνίας που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους, ενώ το Ιράν θέτει ως απαράβατο όρο την άμεση αποδέσμευση των 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα παγωμένα κεφάλαιά του.
Οι εξελίξεις των επόμενων ημερών θεωρούνται καθοριστικές. Η τελική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ και η στάση της Τεχεράνης θα κρίνουν αν η Μέση Ανατολή θα οδηγηθεί σε μια σταδιακή αποκλιμάκωση ή αν η διπλωματία θα παραδώσει οριστικά τη σκυτάλη σε μια γενικευμένη στρατιωτική αναμέτρηση.
