Μια από τις πιο φονικές πλημμύρες στην ιστορία της Αθήνας και του Πειραιά έλαβε χώρα τη νύχτα της 14ης Νοεμβρίου 1896. Μια σφοδρή καταιγίδα έπληξε την περιοχή, μετατρέποντας τους δρόμους σε ορμητικούς χειμάρρους και παρασύροντας σπίτια. Η τραγωδία άφησε πίσω της περισσότερους από 60 νεκρούς και έμεινε στην ιστορία ως «η νύχτα του Αγίου Φιλίππου».
Η τραγωδία της 14ης Νοεμβρίου 1896
Η νύχτα της 14ης Νοεμβρίου 1896 χαρακτηρίστηκε από μια σφοδρή καταιγίδα που έπληξε την πρωτεύουσα και τον Πειραιά. Οι δρόμοι μετατράπηκαν σε ορμητικά ρέματα, ενώ πολλά σπίτια παρασύρθηκαν από την ορμή των υδάτων. Ο απολογισμός ήταν βαρύς, με τον αριθμό των νεκρών να ξεπερνά τους 60.
Η «νύχτα του Αγίου Φιλίππου» αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της Αθήνας. Το γεγονός αυτό υπενθύμισε με τραγικό τρόπο τις συνέπειες της ανεπαρκούς αντιπλημμυρικής προστασίας που υπήρχε εκείνη την εποχή.
Οι μαρτυρίες των εφημερίδων της εποχής
Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «ΕΜΠΡΟΣ», που κυκλοφόρησε το Σάββατο 16 Νοεμβρίου του 1896, περιέγραφε με δραματικό τρόπο την κατάσταση. Ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ηνοίχθησαν οι καταρράκται του ουρανού και ραγδαίος υετός μετά χαλάζης κατέπεσεν επαπειλών να καταπνίξη την χώραν του Κέκροπος […] Η κοίτη του Κηφισού και η κοίτη του Ιλισσού αποφέρουσαι τα ίχνη ορμητικού ρέματος εφαίνοντο ως δύο μεγάλαι τάφροι τας οποίας ήνοιξε πελώριον άροτρο […] Νεκροί αριθμούμενοι κατά δεκάδας, συνοικίαι ολόκληροι μεταβαλλόμεναι εις ερείπια, πολυμελείς οικογένειαι ευρίσκουσαι τάφον εντός μανιώδους ρέματος […] Έρανοί υπέρ των εκ της πλημμύρας παθόντων…».
Ανάλογη ήταν και η περιγραφή της πειραϊκής εφημερίδας «ΣΦΑΙΡΑ», η οποία δημοσίευσε: «Βάσκανος δαίμων εσκίασε την ευδαιμονία της ημετέρας πόλεως. Η πόλη της ευλογημένης εργασίας, ο τόπος της προόδου και ακμής θρηνεί την απώλειαν πολλών συμπολιτών, ευρόντων οικτρόν θάνατον υπό τα ερείπια των οικιών, καταρρευσάντων εκ της επιγενομένης πλημμύρας κατόπιν πολυώρου και ραγδαιοτάτης βροχής».
Η εικόνα της Αθήνας και του Πειραιά στα τέλη του 19ου αιώνα
Στην εκπνοή του 19ου αιώνα, η Αθήνα και ο Πειραιάς ήταν μικροπολιτείες. Οι κάτοικοι στεγάζονταν κυρίως σε πλινθόκτιστες μονοκατοικίες, οι οποίες διέθεταν κοινές αυλές. Παρόλο που είχε ξεκινήσει η ανέγερση νεοκλασικών μεγάρων, αυτά ήταν ακόμα σπάνια και ξεχώριζαν ανάμεσα στους χαμηλούς συνοικισμούς.
Στην Αθήνα, τα σπίτια αναπτύσσονταν πέριξ των βασικών ποταμών, του Ιλισού και του Κηφισού, οι οποίοι εκβάλλουν στον φαληρικό όρμο. Στον Πειραιά, το Αλίπεδον, ένας αρχαίος απέραντος παραθαλάσσιος βάλτος που δημιουργήθηκε από προσχώσεις και ένωσε το προϊστορικό νησί του Πειραιά με την Αττική, μπαζωνόταν σταδιακά για να φιλοξενήσει εργοστάσια.
Οι ποταμοί και η αντιπλημμυρική προστασία
Οι κοίτες των ποταμών Ιλισού και Κηφισού, καθώς και των μικρών παραποτάμων τους, όπως ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Βοϊδοπνίχτης, ήταν ανοιχτές. Το νερό κυλούσε σε κοινή θέα, προκαλώντας ανησυχία στους πολίτες, ιδιαίτερα το φθινόπωρο, όταν οι βροχές ήταν συχνές.
Η κατάσταση αυτή, με τις ανοιχτές κοίτες και την έλλειψη επαρκών μέτρων αντιπλημμυρικής προστασίας, συνέβαλε στην τραγική έκβαση της νύχτας του Αγίου Φιλίππου, αναδεικνύοντας τις σοβαρές συνέπειες που μπορεί να έχει η ανεπαρκής προετοιμασία απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis
