Πέντε χρόνια έχουν περάσει από την καταστροφική φωτιά του 2021, ωστόσο η βόρεια Εύβοια εξακολουθεί να ζει με τις πληγές της. Η πύρινη λαίλαπα έκαψε περίπου 520.000 στρέμματα, καταστρέφοντας ένα μεγάλο κομμάτι της παραγωγικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής. Παρά τα εκατομμύρια που ανακοινώθηκαν για την ανασυγκρότηση και τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για μια νέα αρχή, η εικόνα που παρουσιάζεται σήμερα παραμένει αντιφατική, με την πρόοδο να είναι ελάχιστη σε πολλά σημεία.
Η αργή πορεία της αναδάσωσης
Σε ορισμένες περιοχές, η φύση έχει αναλάβει μόνη της το έργο της αναγέννησης, εκεί όπου ο κρατικός σχεδιασμός δεν κατάφερε να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, σε εκτάσεις όπου κυριαρχούσε η χαλέπιος πεύκη, η φυσική αναγέννηση είναι εμφανής, με τα πεύκα να έχουν φτάσει ήδη σε ύψος τεσσάρων ή ακόμη και πέντε μέτρων.
Ωστόσο, η κατάσταση δεν είναι ίδια για τα ελατοδάση και τις εκτάσεις μαύρης πεύκης, οι οποίες απαιτούν ανθρώπινη παρέμβαση για την αναδάσωση. Ο Μπάμπης Τσιβίκας, πρόεδρος των ρητινοκαλλιεργητών – δασεργατών Εύβοιας, περιγράφει μια διαδικασία που ξεκίνησε με μεγάλη καθυστέρηση. Όπως εξηγεί, για την ελάτη είναι απαραίτητο να συλλεχθεί ο σπόρος σε συγκεκριμένη περίοδο, να παραχθούν τα κατάλληλα φυτά και να φυτευτούν στο έδαφος στον σωστό χρόνο. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι «ξεκίνησαν κάποια ελάχιστα έργα στον έλατο, με μεγάλες καθυστερήσεις», ενώ σημειώνει πως οι φυτεύσεις δεν έγιναν στην έκταση που είχε ανακοινωθεί αρχικά.
Το πρόβλημα της καμένης ξυλείας και ο κίνδυνος νέας πυρκαγιάς
Παράλληλα με τις καθυστερήσεις στην αναδάσωση, ένα μεγάλο μέρος της καμένης ξυλείας εξακολουθεί να βρίσκεται εντός των πληγεισών εκτάσεων. Ο Μπάμπης Τσιβίκας επισημαίνει ότι ο καθαρισμός έχει πραγματοποιηθεί σε πολύ μικρό βαθμό, κυρίως σε δημόσιες εκτάσεις, αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος των καμένων δέντρων στη θέση του.
Αυτή η κατάσταση, σύμφωνα με τον κ. Τσιβίκα, δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα. Αφενός, δυσκολεύει τη φυσική αναγέννηση του δάσους, καθώς τα υπολείμματα εμποδίζουν την ανάπτυξη νέας βλάστησης. Αφετέρου, και κυρίως, αφήνει πίσω του μια επικίνδυνη καύσιμη ύλη, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο μιας νέας πυρκαγιάς. Η προειδοποίησή του είναι σαφής: «Αν καεί ξανά σε πέντε ή επτά χρόνια, πάει το δάσος».
Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική, καθώς το δάσος που αναγεννάται σήμερα είναι ακόμη νεαρό και ευάλωτο σε νέες καταστροφές. Τα οικοσυστήματα που χάθηκαν δεν μπορούν να αντικατασταθούν μέσα σε λίγα χρόνια, καθιστώντας την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη.
Βαθύ οικονομικό και κοινωνικό πλήγμα
Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η βόρεια Εύβοια δεν περιορίζεται μόνο στο περιβαλλοντικό κομμάτι, αλλά έχει βαθιές οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις. Η πυρκαγιά του 2021 χτύπησε έναν ολόκληρο παραγωγικό μηχανισμό, ο οποίος αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας.
Πριν από το 2021, η Εύβοια ήταν ο κύριος παραγωγός ρητίνης στη χώρα, καλύπτοντας περίπου το 98% της συνολικής παραγωγής. Μετά την καταστροφή, χάθηκε το 80% της παραγωγής, πλήττοντας περίπου 800 από τις 1.000 οικογένειες ρετσινάδων που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή. Παρόλο που το κρατικό πρόγραμμα απασχόλησης στα δασαρχεία προσέφερε ένα εισόδημα και εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημαντικό δίχτυ προστασίας, οι ίδιοι οι εργαζόμενοι δηλώνουν ότι οι απολαβές δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψη του κόστους ζωής.
Συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα και φόβοι για φυγή
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας. Η αγροτική παραγωγή και η κτηνοτροφία έχουν συρρικνωθεί σημαντικά, καθώς η απώλεια του πευκοδάσους είχε άμεσες και αρνητικές επιπτώσεις στις δραστηριότητες αυτές.
Οι συνέπειες της καταστροφής και της αργής ανασυγκρότησης έχουν δημιουργήσει έναν έντονο φόβο στην τοπική κοινωνία. Υπάρχει ανησυχία ότι τα επόμενα χρόνια θα υπάρξει μαζική φυγή ανθρώπων από τη βόρεια Εύβοια, καθώς οι κάτοικοι αναζητούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και εργασίας αλλού, αδυνατώντας να επανέλθουν στην προηγούμενη παραγωγική τους δραστηριότητα.
Με πληροφορίες από: Topontiki
