Η επικείμενη επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν αντιμετωπίζεται ως μία απλή στάση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών σε μία συμμαχική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Πίσω από την επίσημη ατζέντα του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ, διαγράφεται ένας ευρύτερος αμερικανικός σχεδιασμός. Ο σχεδιασμός αυτός συνδέει όλο και στενότερα την ενέργεια με την ασφάλεια, καθώς και την Ανατολική Μεσόγειο με τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ο 6ος στρατηγικός διάλογος Ελλάδας-ΗΠΑ και οι βασικοί άξονες
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει ήδη προσδιορίσει τους βασικούς άξονες των συνομιλιών που θα διεξαχθούν στην Αθήνα. Αυτοί περιλαμβάνουν την αμυντική συνεργασία, την περιφερειακή ασφάλεια και την ενέργεια. Όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι το ενεργειακό σκέλος των συζητήσεων θα καταλάβει ένα σημαντικό μέρος της ατζέντας.
Ο ευρύτερος αμερικανικός σχεδιασμός, ο οποίος αποτελεί το πλαίσιο της επίσκεψης Ρούμπιο, επιδιώκει να ενισχύσει τη σύνδεση μεταξύ των ενεργειακών πόρων και της περιφερειακής σταθερότητας. Η Ανατολική Μεσόγειος και η Νοτιοανατολική Ευρώπη θεωρούνται κρίσιμες περιοχές για την υλοποίηση αυτού του σχεδιασμού, με την Ελλάδα να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο.
Ο Great Sea Interconnector: Ένα έργο με πολλαπλές διαστάσεις
Στην Ανατολική Μεσόγειο, το επίκεντρο των συζητήσεων αφορά τον Great Sea Interconnector (GSI). Πρόκειται για ένα υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που έχει σχεδιαστεί για να συνδέσει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Το έργο αυτό έχει πλέον εξελιχθεί σε κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό ενεργειακό εγχείρημα.
Η διαδρομή του GSI περνά μέσα από μία περιοχή όπου τέμνονται διάφορα συμφέροντα και διεκδικήσεις. Συγκεκριμένα, στην περιοχή αυτή συναντώνται ενεργειακά συμφέροντα, αντικρουόμενες διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών, οι ελληνοτουρκικές διαφορές, καθώς και ο ευρύτερος ανταγωνισμός μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Αυτή η πολυπλοκότητα καθιστά τον GSI ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η αμερικανική διπλωματία.
Οι τουρκικές αντιδράσεις και το περιστατικό της Κάσου
Η Άγκυρα έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί έρευνες και εργασίες πόντισης καλωδίου σε περιοχές που θεωρεί ότι ανήκουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Η τουρκική θέση είναι ότι τέτοιες δραστηριότητες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς προηγούμενο συντονισμό μαζί της. Μόλις την 1η Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε τη θέση του, δηλώνοντας ότι δεν θα επιτρέψει «μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα» στις συγκεκριμένες περιοχές.
Από την πλευρά της, η Αθήνα δεν αποδέχεται ότι απαιτείται τουρκική άδεια για την υλοποίηση του έργου του Great Sea Interconnector. Αυτή η διαφορά στις θέσεις δεν είναι θεωρητική, καθώς έχει ήδη οδηγήσει σε πρακτικές εντάσεις. Τον Ιούλιο του 2024, η Τουρκία είχε στείλει πολεμικά πλοία στην περιοχή της Κάσου, όταν το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume πραγματοποιούσε έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση. Σύμφωνα με όσα δήλωσε πρόσφατα ο Άγγελος Συρίγος, η ελληνική κυβέρνηση υποχώρησε και ανέστειλε τις εργασίες.
Διπλωματικές προκλήσεις και ο ρόλος της Ουάσιγκτον
Ο Great Sea Interconnector μπορεί, επομένως, να αποτελέσει ένα από τα σημεία αμερικανοτουρκικής τριβής στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, υπάρχει και η πιθανότητα να εξελιχθεί ταυτόχρονα σε αντικείμενο μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σαφές συμφέρον από μία ενεργειακή αρχιτεκτονική που συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ με την Ευρώπη.
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία επιμένει στην πάγια θέση της ότι κανένα μεγάλο έργο που περνά από περιοχές τις οποίες διεκδικεί δεν μπορεί να προχωρήσει ερήμην της. Η επίλυση αυτής της διπλωματικής πρόκλησης θα απαιτήσει λεπτούς χειρισμούς από την αμερικανική πλευρά, καθώς προσπαθεί να ισορροπήσει τα συμφέροντα των συμμάχων της με τις τουρκικές διεκδικήσεις.
Ο Κάθετος Διάδρομος: Ένας δεύτερος ενεργειακός δρόμος
Πέρα από τον Great Sea Interconnector, υπάρχει και ένας δεύτερος ενεργειακός δρόμος που στρέφεται προς τον Βορρά. Πρόκειται για τον Κάθετο Διάδρομο, στον οποίο η Ουάσιγκτον έχει επενδύσει έντονα.
Μέσω αυτού του διαδρόμου, αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) μπορεί να εισέρχεται από τις ελληνικές πύλες εισόδου, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η αμερικανική στήριξη στον Κάθετο Διάδρομο υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδουν οι ΗΠΑ στην ενίσχυση των ενεργειακών διασυνδέσεων και την προώθηση της ενεργειακής ανεξαρτησίας των συμμάχων τους.
Με πληροφορίες από: Topontiki
