Αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, ερευνητές, ιστορικοί και συγγραφείς προχώρησαν σε μια επιλογή κτιρίων, τα οποία, κατά την άποψή τους, καθορίζουν την ταυτότητα της Αθήνας σήμερα. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στην παρατήρηση της εξέλιξης της αθηναϊκής μητρόπολης μέσα από έναν νοητό χάρτη, ο οποίος διαμορφώνεται από αντιπροσωπευτικά κτίρια που σημάδεψαν την πορεία της πόλης. Αυτή η αρχιτεκτονική διαδρομή αναδεικνύει τις διαφορετικές εποχές και τα ρεύματα που επηρέασαν την αστική ανάπτυξη.
Η εξέλιξη της αθηναϊκής μητρόπολης μέσα από την αρχιτεκτονική
Η νοητή αυτή διαδρομή περιλαμβάνει την πορεία από τον νεοκλασικισμό του 19ου αιώνα, όπως αυτός εισήχθη με την αυλή του Μονάχου και τον Όθωνα, προς τον κλασικισμό των δημόσιων κτιρίων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Εθνικό Θέατρο. Η αρχιτεκτονική του Τσίλλερ, καθώς και η τριλογία των αδελφών Χάνσεν, αποτελούν επίσης σημαντικούς σταθμούς σε αυτή την εξέλιξη.
Η πορεία συνεχίζεται με τη μετάβαση στον μοντερνισμό του 20ου αιώνα, μια περίοδο που οδήγησε στη γέννηση της αθηναϊκής πολυκατοικίας, ενός αρχιτεκτονικού τύπου που καθόρισε την εικόνα της σύγχρονης πόλης. Δέκα πρόσωπα από τους χώρους της αρχαιολογίας, της αρχιτεκτονικής, της ιστορίας και του βιβλίου κλήθηκαν να επιλέξουν τα κτίρια που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την Αθήνα και την ιστορία της, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής εμπειρίας μέχρι και σήμερα.
Το Ιλίου Μέλαθρον: Από ιδιωτική κατοικία σε μουσείο
Ένα κτίριο-κόσμημα που αποκαλύφθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 στην οδό Πανεπιστημίου, λίγο πιο πάνω από την «τριλογία», είναι το Ιλίου Μέλαθρον. Για σχεδόν δύο δεκαετίες, το κτίριο βρισκόταν υπό ανακαίνιση, κρυμμένο πίσω από προστατευτικά πανώ και σκαλωσιές, προτού αποκαλυφθεί πλήρως.
Το εντυπωσιακό αυτό μέγαρο σχεδιάστηκε από τον Τσίλλερ, ο οποίος συνδύασε διακοσμητικά στοιχεία της αρχαιότητας με σύγχρονες για την εποχή τεχνολογικές λύσεις και ανέσεις. Αρχικά, λειτούργησε ως ιδιωτική οικία του Ερρίκου Σλήμαν, του ανασκαφέα της Τροίας, ο οποίος το ονόμασε «Μέγαρο της Τροίας».
Σήμερα, το Ιλίου Μέλαθρον στεγάζει το Νομισματικό Μουσείο και έχει καθιερωθεί ως τοπόσημο της πόλης. Ο κήπος του, με το καφέ του, αποτελεί σημείο συνάντησης, θυμίζοντας την εποχή που εκεί μπαινόβγαιναν οι άμαξες του Ερρίκου και της Σοφίας Σλήμαν, εξέχοντων μελών της τότε κοσμικής Αθήνας. Η παρουσία τους παραμένει έντονη και στο εσωτερικό του υπέροχου αυτού σπιτιού, όπως αναφέρει η Σοφία Ζουμπάκη, Διευθύντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών και Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
Το εργοστάσιο Φιξ: Ένα σύμβολο της βιομηχανικής και μοντέρνας Αθήνας
Ισχυροί συμβολισμοί περιβάλλουν το κτίριο του Φιξ, το οποίο σήμερα φιλοξενεί το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Το όνομα του ιδρυτή-βιομηχάνου, Γιόχαν Καρλ Φιξ, έγινε τοπωνύμιο στην αφετηρία του κύριου άξονα της Αθήνας προς τη θάλασσα, σηματοδοτώντας την περιοχή. Το κτίριο έχει βιώσει τρεις διαφορετικές ζωές, αντανακλώντας τις μεταβολές της πόλης.
Ο Γιόχαν Καρλ Φιξ ίδρυσε εδώ, το 1893, το πρώτο εργοστάσιο μπίρας στην Ελλάδα. Εκείνη την εποχή, η τοποθεσία βρισκόταν ακόμα έξω από την πόλη, στις όχθες του τότε ανοιχτού Ιλισσού ποταμού, σηματοδοτώντας τις απαρχές της βιομηχανικής Αθήνας. Λίγο αργότερα, Αρμένιοι πρόσφυγες δημιούργησαν δίπλα την περιοχή του Δουργουτί.
Δεκαετίες μετά την ίδρυσή του, το εργοστάσιο Φιξ αναδείχθηκε σε επίσημο προμηθευτή της βασιλικής αυλής, κερδίζοντας την εκτίμηση των ανακτόρων και της πολιτικής κάστας που τα περιέβαλλε. Το 1957, ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος σχεδίασε το νέο εργοστάσιο Φιξ, το οποίο χτίστηκε επάνω στο παλαιό, δημιουργώντας ένα εμβληματικό μνημείο του ελληνικού μοντερνισμού.
Η σημασία των κτιρίων για την αστική εμπειρία
Οι επιλογές των ειδικών αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένα κτίρια μπορούν να λειτουργήσουν ως ζωντανά πορτρέτα της Αθήνας, αφηγούμενα την ιστορία της και διαμορφώνοντας την αστική εμπειρία. Κάθε κτίριο, με την αρχιτεκτονική του και την ιστορία του, προσθέτει ένα μοναδικό κεφάλαιο στην αφήγηση της πόλης.
Από τις νεοκλασικές επιρροές του 19ου αιώνα μέχρι τις μοντέρνες κατασκευές του 20ου, τα κτίρια αυτά αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών αλλαγών που διαμόρφωσαν την ελληνική πρωτεύουσα.
Με πληροφορίες από: Reader
