Ποια είναι τα πιο συχνά ελληνικά επίθετα και ποια ιστορία κρύβεται πίσω από αυτά; Μια πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει τα 20 επώνυμα με τη μεγαλύτερη διάδοση στη χώρα μας. Αν και το Παπαδόπουλος είναι αναμφισβήτητα το πιο γνωστό, η γενική κατάταξη περιλαμβάνει εκπλήξεις και ενδιαφέροντα στοιχεία για την προέλευση και τη σημασία κάθε επωνύμου. Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσίευσε το ΑΣΕΠ, η οποία βασίζεται σε στοιχεία από ληξιαρχεία σε όλη την Ελλάδα, αναδεικνύονται τα πιο κοινά επώνυμα, πολλά από τα οποία έχουν εκκλησιαστική προέλευση, εθνωνυμικά, επαγγελματικά και προέρχονται από βαπτιστικά ονόματα.
Η κορυφή της κατάταξης
Η παρουσίαση ξεκινά με το Παπαδόπουλος, το οποίο κατέχει την πρώτη θέση. Το όνομα αυτό σημαίνει κυριολεκτικά "γιος του παπά" και έχει σταθεροποιηθεί στη γραφή με ένα π, ενώ η λέξη για τον ιερωμένο χρειάστηκε αρκετές δεκαετίες για να αποκτήσει τη σημερινή της μορφή.
Στη δεύτερη θέση βρίσκεται το Παππάς, που διατηρεί την αρχαιότερη ορθογραφία με δύο π. Αυτό το επώνυμο αναφέρεται άμεσα στον ιερωμένο, ρόλος που ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την Τουρκοκρατία.
Στην τρίτη θέση συναντάμε το Καραγιάννης, ένα σύνθετο επώνυμο που προέρχεται από το Ιωάννης και την τουρκική λέξη καρά, που σημαίνει "μαύρος". Η λέξη αυτή συμβόλιζε έννοιες όπως η δυστυχία και η ατυχία.
Εθνοτική και επαγγελματική προέλευση
Στην τέταρτη θέση κατατάσσεται το Βλάχος, ένα εθνωνυμικό επώνυμο που αρχικά αναφερόταν σε συγκεκριμένη εθνοτική ομάδα με λατινογενή γλώσσα. Με την πάροδο του χρόνου, η χρήση του επωνύμου επεκτάθηκε σε όλους τους κτηνοτρόφους και απέκτησε τη σημασία του άξεστου ανθρώπου.
Το Ιωαννίδης, στην πέμπτη θέση, αποτελεί τη δεύτερη εμφάνιση επωνύμου σχετικού με το Ιωάννης. Σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, υπάρχουν περισσότερες από 1.400 παραλλαγές τέτοιων επωνύμων, γεγονός που αποδεικνύει τη δημοτικότητα του ονόματος.
Μια ευχάριστη έκπληξη είναι το Οικονόμου, που κατατάσσεται στην έκτη θέση. Ο οικονόμος ήταν εκκλησιαστικό αξίωμα από τον 4ο αιώνα, υπεύθυνος για τη διαχείριση των μητροπόλεων αλλά και ανώτερος υπάλληλος σε εύπορα σπίτια.
Επώνυμα από βαπτιστικά ονόματα
Το Παπαγεωργίου κατέχει την έβδομη θέση, συνδυάζοντας τον παπά με το πιο διαδεδομένο ανδρικό όνομα. Στην όγδοη θέση βρίσκεται το Μακρής, ένα επώνυμο που χαρακτήριζε ψηλούς ανθρώπους, με τροποποιημένη ορθογραφία από το επίθετο "μακρύς".
Στην ένατη θέση, το Κωνσταντινίδης προέρχεται από το λατινικό "constant", που σημαίνει "σταθερός". Η κατάληξη υποδηλώνει ποντιακή προέλευση και υπερτερεί έναντι άλλων παραλλαγών όπως το Κωνσταντόπουλος.
Το Δημόπουλος, στη δέκατη θέση, αναφέρεται στον γιο του Δημήτρη ή του Δημοσθένη και είναι η απλούστερη μορφή, ξεπερνώντας το Δημητρίου ή το Δημητρόπουλος.
Το Γεωργιάδης, στην ενδέκατη θέση, σηματοδοτεί τη δεύτερη εμφάνιση επωνύμου από το Γεώργιος, με κατάληξη που δείχνει ποντιακή καταγωγή.
Η συνέχεια της λίστας
Το Παπαδημητρίου βρίσκεται στη δωδέκατη θέση, αρκετά χαμηλότερα από το Παπαγεωργίου αλλά πάνω από το Παπαϊωάννου. Στη δέκατη τρίτη θέση συναντάμε το Παπαδάκης, παραλλαγή του Παπαδόπουλος που είναι χαρακτηριστική της Κρήτης και πολλών νησιών του Αιγαίου.
Το Αντωνίου καταλαμβάνει τη δέκατη τέταρτη θέση, ως η πρώτη καταγραφή επωνύμου σχετικού με το Αντώνης στην απλούστερη μορφή του. Ακολουθεί το Παπανικολάου στη δέκατη πέμπτη θέση, που συνδέει το Νικόλαος με την ιδιότητα του παπά.
Στη δέκατη έκτη θέση, το Παναγιωτόπουλος είναι η μοραΐτικη παραλλαγή για τον γιο του Παναγιώτη. Το Βασιλείου στη δέκατη έβδομη θέση είναι το πρώτο επώνυμο σχετικό με το Βασίλειος, βρισκόμενο χαμηλότερα από λιγότερο δημοφιλή ονόματα.
Το Γιαννόπουλος, στη δέκατη όγδοη θέση, αποτελεί την τρίτη εμφάνιση επωνύμου από το Ιωάννης. Στη δέκατη ένατη θέση βρίσκεται το Νικολάου, που συναντάται σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας.
Η κατάταξη ολοκληρώνεται με το Βασιλειάδης στην εικοστή θέση, ένα ακόμη επώνυμο που υποδηλώνει καταγωγή από τον Πόντο.
