Έντονη ανησυχία και κινητοποίηση σε αρχές, αλιείς και λουόμενους έχει προκαλέσει η ραγδαία γεωγραφική εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) στα ελληνικά ύδατα. Το τοξικό αυτό ψάρι, που αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ξενικού χωροκατακτητικού είδους, έχει εξελιχθεί μέσα σε δύο δεκαετίες σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για το θαλάσσιο οικοσύστημα, την τοπική οικονομία και τη δημόσια υγεία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Δύο δεκαετίες «κατάληψης»: Η πορεία του λαγοκέφαλου στον ψηφιακό χάρτη
Η χρονική και γεωγραφική πορεία της εισβολής αποτυπώνεται ανάγλυφα σε έναν διαδραστικό ψηφιακό χάρτη της Google My Maps, με τίτλο «Lagocephalus sceleratus». Ο χάρτης βασίζεται σε δεδομένα του δικτύου ELNAIS (Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Ξενικά Είδη στην Ελλάδα).
Το είδος εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ (λεσσεψιανή μετανάστευση) και εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005. Έκτοτε, η εξάπλωσή του υπήρξε καταιγιστική. Οι μπλε πινέζες του χάρτη πυκνώνουν εντυπωσιακά γύρω από την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, ενώ επεκτείνονται στο Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο, καθώς και στις ακτές της Κύπρου και της Τουρκίας, δείχνοντας πώς το ψάρι «κατέλαβε» σταδιακά τις ελληνικές θάλασσες.
Η εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού του αποδίδεται στην άνοδο της θερμοκρασίας των υδάτων, στην υψηλή αναπαραγωγική του ικανότητα και στην απουσία φυσικών θηρευτών. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ανθεκτικό, σαρκοφάγο ψάρι και ευκαιριακό θηρευτή που τρέφεται με άλλα ψάρια, καβούρια, γαρίδες, χταπόδια και σουπιές, ενώ εμφανίζει ακόμα και τάσεις κανιβαλισμού.
Οι βαριές επιπτώσεις σε αλιεία και περιβάλλον
Η παρουσία του λαγοκέφαλου προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην επαγγελματική παράκτια αλιεία, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας για πολλές νησιωτικές περιοχές. Με τα πανίσχυρα δόντια του, το ψάρι καταστρέφει δίχτυα, πετονιές και παραγάδια, ενώ κατασπαράζει και τα αλιεύματα που έχουν ήδη παγιδευτεί σε αυτά, οδηγώντας σε αυξημένο κόστος και απώλεια εισοδήματος για τους ψαράδες. Παράλληλα, αλλοιώνει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, εκτοπίζοντας τους γηγενείς πληθυσμούς.
Κίνδυνος για τη δημόσια υγεία: «Δεν καταναλώνεται με κανέναν τρόπο»
Εκτός από το οικονομικό και περιβαλλοντικό σκέλος, ο λαγοκέφαλος αποτελεί άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, καθώς το σώμα του περιέχει τετροδοτοξίνη. Πρόκειται για μια πανίσχυρη νευροτοξίνη που δεν καταστρέφεται ούτε με το μαγείρεμα ούτε με την κατάψυξη, καθιστώντας την κατανάλωσή του αυστηρά απαγορευμένη.
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης: «Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά. Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι απόλυτη προτεραιότητα».
Το σχέδιο της Πολιτείας και η «επικήρυξη» του είδους
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επεξεργάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο παρεμβάσεων, προωθώντας μια πιλοτική δράση στοχευμένης εξαλίευσης. Στο πλαίσιο αυτό, θεσπίζεται οικονομικό κίνητρο («επικήρυξη») για τους επαγγελματίες παράκτιους αλιείς που θα συμμετέχουν στη συλλογή του.
Το πλέγμα των κυβερνητικών μέτρων περιλαμβάνει:
- Επιστημονική παρακολούθηση και καταγραφή των περιοχών συγκέντρωσης και αναπαραγωγής του είδους.
- Συνεργασία με ερευνητικούς φορείς και χρήση ψηφιακών εργαλείων για τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων.
- Ειδικό σχεδιασμό για την ασφαλή διαχείριση, αποθήκευση, μεταφορά και τελική καταστροφή της βιομάζας, λόγω της υψηλής τοξικότητας των ψαριών που θα συλλέγονται.
Η Ελλάδα εξετάζει επίσης την εμπειρία της Κύπρου, η οποία εφάρμοσε με επιτυχία παρόμοιο πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας. Αν και η στοχευμένη εξαλίευση δεν αποτελεί οριστική λύση, εκτιμάται ότι μπορεί να ανακουφίσει τους αλιείς και να μειώσει την πίεση που δέχεται το θαλάσσιο περιβάλλον.
