Ο φετινός χειμώνας διαγράφεται ιδιαίτερα απαιτητικός για τα νοικοκυριά, καθώς η ακρίβεια δείχνει ξανά τα δόντια της, με την ενέργεια να επιβαρύνει ήδη το πετρέλαιο και τους λογαριασμούς. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου πλησιάζουν τα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο κινείται στην περιοχή των 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Παράλληλα, οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας καταγράφουν νέες απότομες αυξήσεις, ενώ η νέα αύξηση των επιτοκίων προσθέτει πίεση στις δόσεις των δανείων. Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Θεοδωρικάκος, προειδοποιεί ότι ο χειμώνας δεν θα είναι εύκολος.
Ενεργειακό κόστος και ανατιμήσεις
Ο χειμώνας ξεκινά με το πετρέλαιο να φτάνει μία ανάσα από τα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο βρίσκεται στην περιοχή των 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζουν νέες απότομες αυξήσεις, διαμορφώνοντας ένα σκηνικό αυξημένων πιέσεων.
Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, οι κίνδυνοι στις θαλάσσιες μεταφορές και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου μία ακόμη διαταραχή στην προσφορά μπορεί να οδηγήσει σε νέο κύμα ανατιμήσεων. Αυτό έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη οξυμένο καθεστώς διαρκούς ακρίβειας.
Πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο
Το πρώτο βαρύ τεστ για τα νοικοκυριά αναμένεται στις 15 Οκτωβρίου, με την έναρξη διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης. Με βάση τις σημερινές διεθνείς τιμές, η μέση πανελλαδική τιμή εκκίνησης υπολογίζεται πάνω από τα 1,90 ευρώ το λίτρο. Δεν αποκλείεται η τιμή αυτή να πλησιάσει ακόμη περισσότερο τα 2 ευρώ, εάν συνεχιστεί το ράλι του αργού.
Για μία παραγγελία 1.000 λίτρων, ο λογαριασμός θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 1.900 ευρώ, σε σύγκριση με περίπου 1.100 ευρώ στην έναρξη της περυσινής περιόδου, αν παραμείνουν οι σημερινές συνθήκες. Ακόμη δυσκολότερο σενάριο περιγράφεται για το φυσικό αέριο, καθώς παράγοντες της ενεργειακής αγοράς δεν αποκλείουν το TTF να κινηθεί προς τα 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα, εάν αυξηθεί η ζήτηση για θέρμανση χωρίς αποκλιμάκωση των πολεμικών μετώπων.
Πληθωρισμός και επιβαρύνσεις στα νοικοκυριά
Οι πιέσεις στην οικονομία δεν αποτελούν πλέον μόνο πρόβλεψη, καθώς ο πληθωρισμός στην Ελλάδα επιταχύνθηκε στο 3,8% τον Αύγουστο, από 3,4% τον Ιούλιο. Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις εντοπίζονται σε δαπάνες που δύσκολα μπορεί να περιορίσει ένα νοικοκυριό.
Συγκεκριμένα, η στέγαση ακρίβυνε κατά 9,7% μέσα σε έναν χρόνο και οι μεταφορές κατά 7,7%. Το φυσικό αέριο κατέγραψε αύξηση 40,2%, το πετρέλαιο θέρμανσης 53,2%, το ντίζελ κίνησης 30,6% και η βενζίνη 15,3% σε ετήσια βάση. Μέσα σε μόλις έναν μήνα, από τον Ιούλιο στον Αύγουστο, το φυσικό αέριο ανατιμήθηκε κατά 13,5% και το ηλεκτρικό ρεύμα κατά 1,5%.
Η άνοδος του κόστους της ενέργειας μεταφέρεται γρήγορα και στη χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος, η οποία έφτασε τα 183,60 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η μέση τιμή των πρώτων ημερών του Σεπτεμβρίου κινήθηκε περισσότερο από 17% υψηλότερα από τον Αύγουστο, ενώ η ενέργεια ανεβάζει το κόστος των μεταφορών, της ψύξης, της παραγωγής, των συσκευασιών και της λειτουργίας των καταστημάτων. Ως εκ τούτου, μία ενεργειακή ανατίμηση μπορεί, με καθυστέρηση, να εμφανιστεί ξανά στα τρόφιμα και στα βασικά είδη διαβίωσης.
Η καθημερινότητα σε δόσεις: Το φαινόμενο Buy Now, Pay Later
Εν μέσω των αυξανόμενων πιέσεων, οι καταναλωτές δεν αγοράζουν πλέον απλά προϊόντα με δόσεις, αλλά την ίδια τους την καθημερινότητα. Το σύστημα «αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα» (Buy Now, Pay Later – BNPL), με τύπους πληρωμής σε δόσεις όπως η Klarna, δεν αφορά πλέον μόνο ένα ζευγάρι παπούτσια, ένα κινητό τηλέφωνο ή μια παρορμητική ηλεκτρονική αγορά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι υπηρεσίες BNPL έχουν αρχίσει να επεκτείνονται πλέον στα πάγια έξοδα. Αυτό περιλαμβάνει από τον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και την ασφάλιση υγείας έως το ενοίκιο, τα ψώνια του σούπερ μάρκετ και ακόμη και τις οφειλές προς την εφορία. Εφαρμογές όπως οι Flex και Zip επιτρέπουν στους πελάτες να χρηματοδοτούν λογαριασμούς ευρυζωνικών συνδέσεων, ηλεκτρικού ρεύματος, κινητής τηλεφωνίας, νερού και ασφάλισης υγείας, αλλά και πληρωμές στεγαστικών δανείων.
Επέκταση των δόσεων σε βασικές ανάγκες και φορολογικές οφειλές
Η Affirm, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου, δοκιμάζει σε συνεργασία με την Esusu ένα πρόγραμμα για την πληρωμή του ενοικίου σε δύο δεκαπενθήμερες δόσεις. Το πρόγραμμα αυτό προσφέρεται σε επιλεγμένους ενοικιαστές με μηδενικό επιτόκιο και χωρίς προσαυξήσεις καθυστέρησης. Επιπλέον, οι επιλογές χρηματοδότησης έχουν εξαπλωθεί σε οδοντιατρεία, κτηνιατρικές και άλλες ιατρικές υπηρεσίες.
Η Intuit προχώρησε ακόμη περισσότερο, προωθώντας το πρόγραμμα «File Now, Pay Later» για φορολογουμένους που δεν μπορούν να εξοφλήσουν άμεσα το ποσό που οφείλουν στην αμερικανική εφορία. Το συγκεκριμένο προϊόν καλύπτει φορολογικές οφειλές από 200 έως 6.000 δολάρια και προβλέπει αποπληρωμή σε τρεις, έξι ή εννέα μήνες, με μεταβλητό ετήσιο επιτόκιο από 15% έως 33%, σύμφωνα με τους όρους της υπηρεσίας.
Η διείσδυση του BNPL αποτυπώνεται πλέον και στα μεγέθη της αγοράς. Σύμφωνα με έρευνα οικονομολόγων της Federal Reserve, οι έξι μεγαλύτεροι πάροχοι χορήγησαν το 2025 καταναλωτικές πιστώσεις ύψους σχεδόν 160 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με δύο χρόνια νωρίτερα. Περίπου το ήμισυ της αγοράς αντιστοιχεί στα κλασικά προγράμματα «pay in four», όπου η αγορά εξοφλείται συνήθως σε τέσσερις άτοκες δόσεις ανά δύο εβδομάδες, ενώ το υπόλοιπο αφορά βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα δάνεια, τα οποία μπορεί να συνοδεύονται από τόκο.
Με πληροφορίες από: Newsit, Ieidiseis
