Μια νέα μελέτη αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες, εναλλασσόμενος συνεχώς μεταξύ συνειδητής και ασυνείδητης αντίληψης. Σύμφωνα με την έρευνα, η οποία διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, ο εγκέφαλος μπορεί να «παίζει» ανάμεσα σε αυτές τις δύο καταστάσεις περίπου 15 φορές το δευτερόλεπτο. Αυτό σημαίνει ότι η συνειδητή μας εμπειρία ενδέχεται να διαφέρει σημαντικά από τα οπτικά ερεθίσματα που είναι διαθέσιμα κάθε στιγμή.
Η εναλλαγή συνειδητής και ασυνείδητης πληροφορίας
Η μελέτη, στην οποία συμμετείχαν τόσο πίθηκοι μακάκοι όσο και άνθρωποι, υποδεικνύει ότι ο εγκέφαλος δεν προσλαμβάνει όλες τις πληροφορίες με τον ίδιο τρόπο. Ενώ διαβάζουμε ή εστιάζουμε σε κάτι συγκεκριμένο, είναι πιθανό ο εγκέφαλός μας να δέχεται ταυτόχρονα και άλλες πληροφορίες, οι οποίες όμως δεν φτάνουν στην αντίληψή μας. Αυτή η συνεχής εναλλαγή μεταξύ συνειδητής και ασυνείδητης επεξεργασίας πληροφοριών αποτελεί ένα βασικό εύρημα της έρευνας.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι κάθε στιγμή, μόνο ένα μέρος της εγκεφαλικής δραστηριότητας φτάνει στη συνειδητή επίγνωση, ενώ το υπόλοιπο επεξεργάζεται χωρίς ποτέ να γίνεται αντικείμενο εμπειρίας. Αυτή η διαδικασία είναι ζωτικής σημασίας για την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς αποτρέπει την υπερφόρτωση από τον τεράστιο όγκο ερεθισμάτων που λαμβάνει συνεχώς.
Το παράδειγμα της μύτης και η «ταινία» του μυαλού
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που χρησιμοποιούν οι ερευνητές για να εξηγήσουν αυτή τη λειτουργία είναι η μύτη μας. Παρόλο που βρίσκεται διαρκώς στο κέντρο του οπτικού μας πεδίου, ο εγκέφαλος συνήθως την αγνοεί. Γνωρίζουμε την ύπαρξή της, αλλά δεν χρειάζεται τα μάτια μας να την επιβεβαιώνουν συνεχώς. Με παρόμοιο τρόπο, πολλές άλλες πληροφορίες υποβαθμίζονται και δεν φτάνουν στη συνείδησή μας.
Οι επιστήμονες παρομοιάζουν τον τρόπο με τον οποίο το μυαλό βλέπει τον κόσμο με μια ταινία, όπου τα πλάνα διαδέχονται το ένα το άλλο 15 φορές το δευτερόλεπτο. Όταν κοιτάζουμε κάτι σταθερά, ο εγκέφαλος χωρίζει τον χρόνο σε δύο πολύ μικρές φάσεις που εναλλάσσονται αστραπιαία. Η πρώτη είναι η σταθερή φάση, κατά την οποία εστιάζουμε σε αυτό που βλέπουμε. Η δεύτερη είναι η κρυφή φάση, όπου η προσοχή στρέφεται σε κάτι που τελικά υποβαθμίζεται και «σβήνει» για τη συνείδησή μας.
Η λειτουργία αποφυγής υπερφόρτωσης
Η ικανότητα του εγκεφάλου να υποβαθμίζει ορισμένες πληροφορίες και να μην τις φέρνει στη συνειδητή επίγνωση είναι ένας μηχανισμός αυτοπροστασίας. Αν ο εγκέφαλος δεν διέθετε αυτή τη λειτουργία, όλες οι καταιγιστικές πληροφορίες που λαμβάνει ανά πάσα στιγμή θα οδηγούσαν σε μια κατάσταση «υπερφόρτωσης». Ο όγκος των ερεθισμάτων θα ήταν τόσο τεράστιος που θα καθιστούσε αδύνατη την αποτελεσματική επεξεργασία τους.
Αυτός ο μηχανισμός επιτρέπει στον εγκέφαλο να διαχειρίζεται αποτελεσματικά το περιβάλλον, εστιάζοντας στις πιο σημαντικές πληροφορίες και φιλτράροντας όσες κρίνει λιγότερο απαραίτητες για την άμεση αντίληψη. Έτσι, διασφαλίζεται ότι η συνείδησή μας δεν κατακλύζεται από περιττά ερεθίσματα, επιτρέποντας την απρόσκοπτη λειτουργία της.
Νέα προσέγγιση στο ερώτημα της συνείδησης
Ένα κεντρικό ερώτημα που ανακύπτει από αυτές τις παρατηρήσεις είναι πώς ακριβώς το μυαλό αποφασίζει ποιες πληροφορίες θα βιώσουμε συνειδητά και ποιες όχι. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες μελετούσαν ποια τμήματα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν αντιλαμβανόμαστε συνειδητά ένα ερέθισμα, αναζητώντας απαντήσεις στον «χώρο» του εγκεφάλου.
Ωστόμως, με την πάροδο του χρόνου, αναδείχθηκε ένα πρόβλημα: τα ίδια τμήματα του εγκεφάλου μπορούσαν να ανταποκρίνονται και σε ερεθίσματα που δεν γίνονταν αντιληπτά στη συνείδηση. Η ερευνητική ομάδα έθεσε το ερώτημα με διαφορετικό τρόπο, υποθέτοντας ότι η απάντηση ίσως δεν βρίσκεται στον χώρο, αλλά στον χρόνο. Αυτή η αλλαγή στην οπτική γωνία ανοίγει νέους δρόμους για την κατανόηση της συνείδησης και του τρόπου λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Με πληροφορίες από: Gazzetta
