Ο εορτασμός της μνήμης του Αγίου Φανουρίου αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός για την Ορθοδοξία, με τον Αρχιμανδρίτη π. Βαρθολομαίο να εξηγεί την ιστορική προέλευση αυτής της γιορτής. Η παράδοση γύρω από τον Άγιο περιλαμβάνει τόσο την εύρεση της εικόνας του όσο και το διαδεδομένο έθιμο της φανουρόπιτας, το οποίο συνδέεται με τη μητέρα του.
Η ανακάλυψη της εικόνας του Αγίου
Η εικόνα του Αγίου Φανουρίου ανακαλύφθηκε τον 14ο αιώνα, κατά τη διάρκεια ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν στη Ρόδο. Η εύρεση αυτής της εικόνας σηματοδότησε την αρχή της ευρείας διάδοσης της φήμης του Αγίου.
Η εικόνα απεικόνιζε έναν νεαρό στρατιώτη, ο οποίος κρατούσε μια λαμπάδα, ενώ γύρω του υπήρχαν δώδεκα σκηνές που περιέγραφαν το μαρτύριό του. Από τότε, η φήμη του Αγίου Φανουρίου εξαπλώθηκε γρήγορα σε ολόκληρη την Ελλάδα, καθιστώντας τον έναν από τους πιο αγαπητούς Αγίους.
Ο προστάτης των χαμένων
Ο Άγιος Φανούριος έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των πιστών ως προστάτης που βοηθά στην εύρεση χαμένων αντικειμένων. Πολλοί είναι αυτοί που επικαλούνται τη βοήθειά του όταν αναζητούν κάτι που έχουν χάσει.
Πέρα από τα αντικείμενα, ο Άγιος θεωρείται επίσης προστάτης που μπορεί να βοηθήσει στην εύρεση χαμένων ανθρώπων, ενισχύοντας την πίστη και την ελπίδα όσων βρίσκονται σε δύσκολη θέση.
Το έθιμο της φανουρόπιτας
Ένα από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα έθιμα που συνδέονται με τον Άγιο Φανούριο είναι η παρασκευή και προσφορά της φανουρόπιτας. Αυτό το έθιμο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λαϊκή παράδοση και έχει μια ιδιαίτερη ιστορία.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο ίδιος ο Άγιος Φανούριος ζήτησε να φτιάχνεται αυτή η πίτα. Ο λόγος ήταν για τη συγχώρεση της ψυχής της μητέρας του, η οποία, όπως αναφέρεται, είχε υπάρξει σκληρή και άδικη απέναντι στους φτωχούς ανθρώπους κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Η ιστορία για τη μητέρα του εμφανίζεται μεταγενέστερα στη λαϊκή ευσέβεια. Σύμφωνα με τη διαδεδομένη παράδοση, ήταν μια γυναίκα σκληρή και άπονη, η οποία δεν βοηθούσε τους φτωχούς και τους ανθρώπους που είχαν ανάγκη.
Ο Άγιος, σύμφωνα με τον θρύλο, προσπάθησε να τη βοηθήσει και να εξασφαλίσει τη σωτηρία της ψυχής της. Η προσπάθειά του, όμως, δεν είχε το αποτέλεσμα που επιθυμούσε.
Έτσι, η παράδοση θέλει τον Άγιο Φανούριο να ζητά να μην προσφέρουν πίτες και άλλες προσφορές στη μνήμη του, αλλά να προσεύχονται για τη συγχώρεση της μητέρας του.
Από εκεί προέρχεται και η φράση που έχει συνδεθεί με τη φανουρόπιτα.
Η παράδοση ζωντανή στις εκκλησίες
Το έθιμο της φανουρόπιτας παραμένει ζωντανό και ακμαίο μέχρι σήμερα, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος του εορτασμού της μνήμης του Αγίου. Κάθε χρόνο, οι πιστοί συνεχίζουν να τηρούν αυτή την παράδοση με ευλάβεια.
Την παραμονή της γιορτής του Αγίου, οι εκκλησίες κατακλύζονται από πιστούς που φέρνουν τις φανουρόπιτες που έχουν ετοιμάσει. Στο τέλος της λειτουργίας, οι πίτες ευλογούνται από τους ιερείς και στη συνέχεια μοιράζονται στους παρευρισκόμενους, διατηρώντας έτσι ζωντανή την παράδοση και την ευχή για τη συγχώρεση της ψυχής της μητέρας του Αγίου.
Τι ζητάμε από τον Άγιο Φανούριο
Ο Άγιος Φανούριος θεωρείται στη λαϊκή παράδοση ο άγιος που «φανερώνει» ό,τι έχει χαθεί.
Αρχικά η παράδοση συνδέθηκε κυρίως με χαμένα αντικείμενα. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, το αίτημα διευρύνθηκε. Οι πιστοί απευθύνονται στον Άγιο ζητώντας να τους φανερώσει κάτι που αναζητούν ή να τους βοηθήσει να βρουν λύση σε μια δύσκολη κατάσταση.
Η φανουρόπιτα αποτελεί το χαρακτηριστικό τάμα προς τον Άγιο. Ο άνθρωπος που την παρασκευάζει ζητά τη βοήθειά του και στη συνέχεια προσφέρει την πίτα στους άλλους.
Γιατί η φανουρόπιτα έχει συνήθως 7 ή 9 υλικά
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της παράδοσης είναι ότι η φανουρόπιτα παρασκευάζεται συνήθως με 7 ή 9 υλικά, πάντοτε νηστίσιμα.
Οι συνταγές διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, αλλά συχνά περιλαμβάνουν αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, πορτοκάλι, κανέλα, γαρίφαλο, σταφίδες και καρύδια.
Οι αριθμοί 7 και 9 έχουν αποκτήσει συμβολική σημασία στη λαϊκή παράδοση, χωρίς όμως να αποτελούν υποχρεωτικό εκκλησιαστικό κανόνα. Ούτε υπάρχει συγκεκριμένη «επίσημη» συνταγή για τη φανουρόπιτα.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η προσφορά της.
Πότε πηγαίνουμε τη φανουρόπιτα στην εκκλησία
Η παράδοση θέλει τη φανουρόπιτα να μεταφέρεται στην εκκλησία στις 27 Αυγούστου, ημέρα της γιορτής του Αγίου Φανουρίου, ώστε να ευλογηθεί και στη συνέχεια να μοιραστεί.
Σε πολλές περιοχές, ωστόσο, η πίτα μπορεί να προσφερθεί και σε άλλη ημέρα, ανάλογα με την τοπική παράδοση και το πρόγραμμα του ναού.
Το μοίρασμα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εθίμου. Γι’ αυτό και η φανουρόπιτα δεν είναι απλώς ένα παραδοσιακό γλυκό που φτιάχνεται για τη γιορτή. Είναι μια προσφορά που συνδέεται με την προσευχή και τη μνήμη.
Η φράση που περνά από γενιά σε γενιά
Έτσι, όταν κάποιος λέει «Θεός συγχωρέσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου», δεν αναφέρεται σε μια επιβεβαιωμένη ιστορική βιογραφική λεπτομέρεια.
Επαναλαμβάνει ένα στοιχείο της λαϊκής παράδοσης που συνδέθηκε με το έθιμο της φανουρόπιτας.
Η φράση επιβίωσε επειδή το έθιμο πέρασε από γενιά σε γενιά, μαζί με την πεποίθηση ότι ο Άγιος μπορεί να «φανερώσει» αυτό που έχει χαθεί.
Και έτσι, κάθε χρόνο στις 27 Αυγούστου, μια απλή πίτα με λάδι, πορτοκάλι, κανέλα και σταφίδες γίνεται μέρος ενός από τα πιο χαρακτηριστικά θρησκευτικά έθιμα του ελληνικού καλοκαιριού.
Με μια ευχή για τον Άγιο και μια προσευχή για τη μητέρα του, όπως θέλει η παράδοση.
Φανουρόπιτα κλασική, με 7 συστατικά
Η παράδοση θέλει τη φανουρόπιτα να έχει μονό αριθμό υλικών. Τούτη εδώ έχει 7 συστατικά! Έίναι ζουμερή από τον χυμό πορτοκαλιού και αρωματική από την κανέλα.
10' προετοιμασία
50' ψήσιμο
Υλικά
Μερίδες: 8
160 γρ. ηλιέλαιο
160 γρ. χυμός πορτοκαλιού
170 γρ. ζάχαρη άχνη
280 γρ. αλεύρι για όλες τις χρήσεις
1/2 κουτ. γλυκού μπέικιν πάουντερ
1/2 κουτ. γλυκού κανέλα σε σκόνη
100 γρ. σταφίδες ξανθές
Διαδικασία
Για τη φανουρόπιτα με 7 συστατικά, προθερμαίνουμε το φούρνο στους 180° C. Λαδώνουμε και αλευρώνουμε ένα ταψί διαμέτρου 20 εκ.
Ρίχνουμε σε ένα μεγάλο μπολ το ηλιέλαιο, το χυμό πορτοκαλιού και κατόπιν τα υπόλοιπα υλικά.
Ανακατεύουμε καλά με το χέρι και αδειάζουμε το μείγμα στο ταψί. Ψήνουμε την πίτα για 45 - 50 λεπτά.
Την αφήνουμε να κρυώσει και την ξεφορμάρουμε.
Η μοναστηριακή συνταγή
Για τη βασική παρασκευή με τα 9 παραδοσιακά υλικά χρησιμοποιούνται:
1 ποτήρι ελαιόλαδο (ή ηλιέλαιο)
1 ποτήρι φυσικός χυμός πορτοκαλιού
1 ποτήρι ζάχαρη
1 κουταλάκι του γλυκού μαγειρική σόδα
1 κουταλάκι του γλυκού κανέλα
1/2 κουταλάκι του γλυκού γαρύφαλλο
500 γραμμάρια αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
1/2 ποτήρι σταφίδες
1/2 ποτήρι καρύδια χοντροκομμένα
Η διαδικασία ξεκινά με το ανακάτεμα του λαδιού και της ζάχαρης μέχρι να ομογενοποιηθούν. Στη συνέχεια διαλύεται η σόδα μέσα στον χυμό πορτοκαλιού πάνω από το μπολ και προστίθεται στο μείγμα. Ακολουθούν τα μυρωδικά, το αλεύρι και στο τέλος οι σταφίδες με τα καρύδια.
Το μείγμα ψήνεται σε προθερμασμένο φούρνο στους 180 βαθμούς για περίπου 45 με 50 λεπτά, μέχρι να βγει καθαρό το μαχαίρι από το κέντρο του ταψιού.
Ο άνθρωπος που την έχει φτιάξει την πηγαίνει στην εκκλησία, όπου διαβάζεται και ευλογείται. Στη συνέχεια κόβεται και μοιράζεται στους πιστούς, στους γείτονες, στους συγγενείς ή ακόμη και σε ανθρώπους που μπορεί να μην γνωρίζει προσωπικά. Η προσφορά του γλυκού είναι βασικό μέρος της παράδοσης.
