Τα ξημερώματα της Κυριακής 13 Αυγούστου 1961, το Βερολίνο άρχισε να χωρίζεται στα δύο, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας περιόδου βαθιάς διαίρεσης για την πόλη. Τις επόμενες ημέρες, άρχισε να υψώνεται το Τείχος, ένα σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου. Η δίοδος ανάμεσα στα δύο τμήματα της πόλης έκλεισε, με τις αρχές να λαμβάνουν δραστικά μέτρα για τον αποκλεισμό της.
Η αρχική διαίρεση της πόλης
Εκείνη την Κυριακή του Αυγούστου, δρόμοι που μέχρι την προηγούμενη μέρα συνέδεαν το ανατολικό με το δυτικό τμήμα του Βερολίνου είχαν αποκλειστεί. Παράλληλα, γραμμές του μετρό και του προαστιακού σιδηροδρόμου διακόπηκαν, δημιουργώντας ένα άμεσο εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία. Περισσότεροι από δέκα χιλιάδες Ανατολικογερμανοί αστυνομικοί, συνοριοφύλακες και μέλη των Ομάδων Μάχης αναπτύχθηκαν κατά μήκος των ορίων των δυτικών τομέων της πόλης.
Την πρώτη νύχτα της διαίρεσης, δεν υψώθηκε ακόμη το τσιμεντένιο Τείχος που έμεινε χαραγμένο στις φωτογραφίες και τη συλλογική μνήμη. Αντ' αυτού, απλώθηκαν συρματοπλέγματα, στήθηκαν οδοφράγματα και ξηλώθηκαν οδοστρώματα, δημιουργώντας ένα πρόχειρο αλλά αποτελεσματικό φράγμα. Το τσιμέντο και η οριστική μορφή του Τείχους ήρθαν τις επόμενες ημέρες, ολοκληρώνοντας τον αποκλεισμό.
Η αιμορραγία πληθυσμού και οι λόγοι της
Η βασική αιτία πίσω από αυτή τη δραστική απόφαση ήταν γνωστή στην ηγεσία της Ανατολικής Γερμανίας, επίσημα γνωστής ως Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας, καθώς και στη Σοβιετική Ένωση. Μέχρι το καλοκαίρι του 1961, περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εγκαταλείψει τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στη Δύση.
Μετά το 1952, η διέλευση των συνόρων ανάμεσα στις δύο Γερμανίες είχε γίνει εξαιρετικά δύσκολη. Ωστόσο, το Βερολίνο παρέμενε η κύρια δίοδος διαφυγής. Κάποιος μπορούσε να φτάσει από την Ανατολική Γερμανία στο Ανατολικό Βερολίνο, να περάσει στους δυτικούς τομείς της πόλης και από εκεί να συνεχίσει προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Αυτή η συνεχής απώλεια νέων, ειδικευμένων εργαζομένων, γιατρών, μηχανικών και επιστημόνων είχε καταστεί πολιτικά και οικονομικά επιζήμια για το ανατολικό κράτος.
Το Βερολίνο στο επίκεντρο του Ψυχρού Πολέμου
Από το 1945, το Βερολίνο αποτελούσε μια παραδοξότητα, η οποία είχε μετατραπεί σε ένα από τα κεντρικά μέτωπα του Ψυχρού Πολέμου. Η Γερμανία είχε διαιρεθεί σε ζώνες κατοχής μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και η πρωτεύουσά της είχε υποστεί την ίδια μοίρα. Όταν το 1949 δημιουργήθηκαν δύο γερμανικά κράτη, το Δυτικό Βερολίνο παρέμεινε μια δυτική νησίδα, βαθιά μέσα στην επικράτεια της Ανατολικής Γερμανίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Γαλλία διατηρούσαν στρατιωτική παρουσία και συγκεκριμένα δικαιώματα στο Δυτικό Βερολίνο. Τα δικαιώματα αυτά αμφισβητούνταν ολοένα και εντονότερα από τη Σοβιετική Ένωση, εντείνοντας τις εντάσεις μεταξύ των δύο πλευρών του Ψυχρού Πολέμου.
Η κορύφωση της κρίσης και οι διεθνείς συναντήσεις
Από το 1958, ο τότε ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, Νικίτα Χρουστσόφ, είχε απαιτήσει την αποχώρηση των δυτικών δυνάμεων από το Βερολίνο και την αλλαγή του καθεστώτος της πόλης. Η κρίση γύρω από το Βερολίνο κορυφώθηκε το 1961, φέρνοντας τις δύο υπερδυνάμεις αντιμέτωπες.
Τον Ιούνιο του ίδιου έτους, ο Χρουστσόφ συναντήθηκε στη Βιέννη με τον νέο Αμερικανό Πρόεδρο, Τζον Κένεντι. Ωστόσο, οι συνομιλίες τους δεν οδήγησαν σε κάποια συμφωνία, αφήνοντας το ζήτημα άλυτο. Η πιθανότητα μιας ευθείας αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων δεν ήταν θεωρητική, ειδικά σε μια εποχή έντονου πυρηνικού ανταγωνισμού, όπου οι κίνδυνοι ήταν αυξημένοι.
Η λύση του ανατολικού μπλοκ και η φύση του Τείχους
Η λύση που τελικά επιλέχθηκε από το ανατολικό μπλοκ ήταν δραστική, αλλά ταυτόχρονα περιορισμένη ως προς τον στόχο της. Αντί να επιδιωχθεί η εκδίωξη των Δυτικών από το Βερολίνο, αποφασίστηκε να εμποδιστεί ο πληθυσμός της Ανατολής να φτάνει σε αυτούς. Αυτή η απόφαση οδήγησε στη δημιουργία ενός από τα πιο παράξενα σύνορα του 20ού αιώνα.
Το Τείχος του Βερολίνου δεν χώριζε απλώς δύο γειτονικές χώρες, όπως συνέβαινε με άλλα σύνορα. Αντιθέτως, περικύκλωνε πλήρως το Δυτικό Βερολίνο, αποκόπτοντάς το από την Ανατολική Γερμανία. Το συνολικό σύστημα του Τείχους είχε μήκος περίπου 155 χιλιόμετρα και, καθώς εξελισσόταν με την πάροδο του χρόνου, μετατράπηκε σε ένα περίπλοκο και απροσπέλαστο φράγμα.
Με πληροφορίες από: Topontiki
