Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανάλυση σχετικά με τη σημερινή κατάσταση στις ευρωτουρκικές και ελληνοτουρκικές σχέσεις δημοσιεύτηκε στα μέσα Σεπτεμβρίου από το European Council on Foreign Relations (ECFR). Η ανάλυση, με τίτλο «Ο ξένος μέσα στην Ευρώπη: Το παράδοξο των σχέσεων Ευρώπης – Τουρκίας», υπογράφεται από δύο Τουρκάλες ειδικούς. Η βασική διαπίστωση είναι ότι η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τη Δύση, αλλά ούτε επιστρέφει στην παλαιότερη λογική της πλήρους δυτικής ευθυγράμμισης.
Οι συντάκτριες της ανάλυσης και το αντικείμενο
Την ανάλυση του ECFR υπογράφουν οι Aslı Aydıntaşbaş και Evren Balta. Η Aslı Aydıntaşbaş είναι δημοσιογράφος με εμπειρία σε τουρκικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης, έχοντας εξειδίκευση στην τουρκική εσωτερική και εξωτερική πολιτική.
Η Evren Balta είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο πανεπιστήμιο Özyeğin της Κωνσταντινούπολης. Το ερευνητικό της αντικείμενο περιλαμβάνει την εξωτερική πολιτική, την ασφάλεια, τις εσωτερικές συγκρούσεις και τη διεθνή πολιτική. Οι δύο αναλύτριες, με σημαντική εμπειρία στη μελέτη της τουρκικής πολιτικής και των διεθνών σχέσεων, επιχειρούν να εξηγήσουν πώς η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη θέση της απέναντι στην Ελλάδα, την Κύπρο και ευρύτερα την Ευρώπη.
Η ανάλυση προσφέρει έτσι τη δυνατότητα να εξεταστούν οι σημερινές εντάσεις μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας και από μια τουρκική οπτική γωνία.
Η στρατηγική αυτονομία της Άγκυρας
Σύμφωνα με τις δύο αναλύτριες, η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τη Δύση. Ωστόσο, δεν επιστρέφει ούτε στην παλαιότερη λογική της πλήρους δυτικής ευθυγράμμισης. Αντιθέτως, επιχειρεί να παραμείνει ενταγμένη στους δυτικούς θεσμούς, διατηρώντας παράλληλα έναν σημαντικό βαθμό στρατηγικής αυτονομίας.
Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία επιδιώκει να μην εξαρτάται απόλυτα από τις επιλογές των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προσέγγιση αυτή αντανακλά μια προσπάθεια της Άγκυρας να χαράξει τη δική της πορεία στις διεθνείς σχέσεις.
Βαθύτερες ρίζες στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση
Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι βασικές τουρκικές θέσεις απέναντι στην Ελλάδα δεν αποτελούν αποκλειστικά προσωπικές επιλογές του σημερινού Προέδρου.
Αντιθέτως, αυτές οι θέσεις έχουν βαθύτερες πολιτικές και κοινωνικές ρίζες στην Τουρκία. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι οι προσεγγίσεις της Άγκυρας σε ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα είναι διαχρονικές και δεν εξαρτώνται μόνο από την εκάστοτε κυβέρνηση.
Εθνική συναίνεση σε κρίσιμα ζητήματα
Τα ζητήματα του Αιγαίου, της θαλάσσιας δικαιοδοσίας και του Κυπριακού έχουν αποκτήσει χαρακτηριστικά ευρύτερης εθνικής συναίνεσης στην Τουρκία. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ευρεία αποδοχή των τουρκικών θέσεων σε αυτά τα θέματα, πέρα από κομματικές ή πολιτικές διαφορές.
Προς επίρρωση αυτής της διαπίστωσης, η ανάλυση επικαλείται δημοσκόπηση του Kadir Has University, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2022. Η δημοσκόπηση αυτή ενισχύει την άποψη ότι οι τουρκικές θέσεις σε αυτά τα ευαίσθητα ζητήματα έχουν ισχυρή υποστήριξη στο εσωτερικό της χώρας.
Κατά συνέπεια, μια αλλαγή κυβέρνησης στην Άγκυρα, αν και θα μπορούσε να βελτιώσει τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι θα αλλάξουν και οι βασικές τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο, τις θαλάσσιες ζώνες και το Κυπριακό.
Σημαντικές εξελίξεις που δεν συμπεριλήφθηκαν
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάλυση του ECFR επιλέγει να μην αναφερθεί σε ορισμένες πρόσφατες εξελίξεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη σημερινή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Αυτές οι εξελίξεις, αν και σημαντικές, δεν αποτέλεσαν μέρος της συγκεκριμένης μελέτης.
Μεταξύ των θεμάτων που δεν συμπεριλήφθηκαν είναι τα δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα», τα οποία θεσπίστηκαν πρόσφατα με προεδρικό διάταγμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Επίσης, δεν αναφέρεται ο Great Sea Interconnector (GSI), το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης που συνδέει Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.
Τέλος, η ανάλυση δεν καλύπτει την «Ασπίδα του Αχιλλέα». Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, αντιβαλλιστικής και αντι-drone προστασίας, το οποίο συμφωνήθηκε μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ στις 31 Αυγούστου 2026.
Με πληροφορίες από: Topontiki
