Η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), τροφοδοτείται από ένα μείγμα νοσταλγίας και αισθήματος χαμένης υπερηφάνειας, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times. Η φιλελεύθερη δημοκρατία φέρεται να έχει παραμελήσει τις ανησυχίες των λιγότερο μορφωμένων και προνομιούχων ψηφοφόρων. Αυτή η κατάσταση, όπως αναλύεται με αφορμή τα εκλογικά αποτελέσματα στο γερμανικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, οδηγεί σε μια διαστρέβλωση της ιστορίας και σε ένα φανταστικό όραμα του παρελθόντος.
Η άνοδος του AfD στη Γερμανία
Το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναδεικνύεται πλέον ως το πιο δημοφιλές σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, φτάνοντας κοντά στο να κυβερνήσει ένα γερμανικό κρατίδιο για πρώτη φορά. Η επιτυχία του κόμματος φάνηκε και σε δύο ακόμη εκλογές κρατιδίων την Κυριακή, όπου σημείωσε σημαντικά κέρδη. Το AfD έχει επωφεληθεί από την οικονομική και βιομηχανική παρακμή της χώρας, καθώς και από ένα γενικότερο αίσθημα ανασφάλειας που επικρατεί στην κοινωνία. Αυτή η ανασφάλεια, σύμφωνα με το κόμμα, αποδίδεται στην εκτεταμένη μετανάστευση νέων μουσουλμάνων που παρατηρήθηκε την τελευταία δεκαετία, δημιουργώντας ένα κλίμα αποξένωσης από την καθιερωμένη φιλελεύθερη και πολυπολιτισμική ταυτότητα της ενωμένης Γερμανίας.
Συγκεκριμένα, το AfD κατέλαβε την πρώτη θέση στο μικρό ανατολικογερμανικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, ενώ στο Βερολίνο ήρθε τρίτο. Αντιθέτως, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς είχε ιδιαίτερα άσχημα αποτελέσματα, τα οποία ο ίδιος χαρακτήρισε «καταστροφή». Τα εκλογικά αυτά αποτελέσματα αναμένεται να εντείνουν τις συζητήσεις εντός του κόμματος για την πιθανή αντικατάσταση του αντιδημοφιλούς καγκελάριου πριν από το τέλος της θητείας του, καθώς η άνοδος του AfD αντιπροσωπεύει μια διαστρέβλωση της ιστορίας, τροφοδοτούμενη από ένα μερικές φορές φανταστικό όραμα του παρελθόντος.
Η νοσταλγία ως κινητήριος δύναμη
Ένα βασικό στοιχείο που συνδέει το AfD με τα περισσότερα λαϊκιστικά κόμματα, ειδικά αυτά της ακροδεξιάς, είναι η νοσταλγία. Πρόκειται για μια λαχτάρα για μια κοινωνία και ένα έθνος που θεωρούνται χαμένα στον χρόνο, ακόμα κι αν αυτή η εικόνα υπάρχει μόνο στη «χρυσή μνήμη» ή στη φαντασία των ανθρώπων. Αυτό το συναίσθημα τροφοδοτείται από την εκτεταμένη αποξένωση από μια φιλελεύθερη, πολυπολιτισμική και ενωμένη Γερμανία, η οποία είναι αφοσιωμένη στη μνήμη του Ολοκαυτώματος και των ναζιστικών εγκλημάτων. Οι λιγότερο μορφωμένοι και προνομιούχοι ψηφοφόροι νιώθουν ότι οι ανησυχίες τους δεν έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς από τη φιλελεύθερη δημοκρατία.
Ο Mohamed A. El-Erian, οικονομολόγος στη Σχολή Wharton του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «ζούμε σε έναν κόσμο κατακερματισμού και αυξανόμενης ανισότητας σήμερα, που δεν έχει πλέον ενοποιητικά θέματα ή μια ενοποιητική αφήγηση». Αυτό το αίσθημα ανασφάλειας, σύμφωνα με τους αναλυτές, ωθεί πολλούς ανθρώπους να αναζητούν τις αφηγήσεις που τους είναι οικείες, ειδικά αυτές του παρελθόντος, όταν η ζωή φαινόταν απλούστερη, οι οικογενειακές δομές πιο καθορισμένες και τα δυτικά έθνη ήταν σε μεγάλο βαθμό χριστιανικά και λιγότερο ποικιλόμορφα, δημιουργώντας μια αίσθηση χαμένης υπερηφάνειας.
Η διαστρέβλωση της ιστορίας στην Ευρώπη
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι ακροδεξιοί ηγέτες προβάλλουν την ιδέα ενός παρελθόντος ως προτιμότερου από το παρόν. Συχνά υποβαθμίζουν ή απορρίπτουν άβολα ιστορικά γεγονότα, προκειμένου να ενισχύσουν αυτή την αφήγηση. Παραδείγματα τέτοιων πρακτικών περιλαμβάνουν την περίπτωση του Μουσολίνι στην Ιταλία, τη συνεργασία με τους Ναζί, τη σοβιετική κατοχή, ή ακόμα και τις ανισότητες της Βρετανίας την εποχή της Μάργκαρετ Θάτσερ.
Στη Γαλλία, το ακροδεξιό κόμμα του Εθνικού Συναγερμού, το οποίο προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις κρίσιμες προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, έχει καταστήσει τη γαλλική ταυτότητα κεντρικό πυλώνα της ιδεολογίας του. Στο πλαίσιο αυτό, το κόμμα επαινεί ήρωες όπως η Ζαν ντ’ Αρκ, ενισχύοντας την εικόνα ενός «χαμένου» ένδοξου παρελθόντος που θεωρείται προτιμότερο από τις σημερινές συνθήκες.
Με πληροφορίες από: Topontiki
