Ο Άντι Μπέρναμ, ο σημερινός πρωθυπουργός της Βρετανίας, έχει αλλάξει ριζικά τη στάση του σχετικά με την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Ενώ στο παρελθόν είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ της άμεσης επιστροφής τους, σε πρόσφατες δηλώσεις του υποστήριξε ότι το μέλλον των μνημείων είναι ένα ζήτημα που πρέπει να επιλύσει αποκλειστικά το Βρετανικό Μουσείο. Αυτή η νέα τοποθέτηση απέχει σημαντικά από τη ρητορική που είχε αναπτύξει ο ίδιος σε προηγούμενες περιόδους.
Η νέα στάση του πρωθυπουργού
Σε συνέντευξή του στους Financial Times αυτή την εβδομάδα, ο Άντι Μπέρναμ διερωτήθηκε: «Τελικά είναι ένα ζήτημα που αφορά το Βρετανικό Μουσείο, έτσι δεν είναι;». Αμέσως μετά προσέθεσε ότι νομικά, εκεί ακριβώς έγκειται το ζήτημα. Παράλληλα, δήλωσε απόλυτα υπέρ της χρήσης της βρετανικής πολιτιστικής διπλωματίας, τονίζοντας ότι αυτό είναι κάτι που στηρίζει απόλυτα.
Η δήλωση αυτή του πρωθυπουργού της Βρετανίας δείχνει μια σαφή μετατόπιση από τις προηγούμενες θέσεις του, ευθυγραμμιζόμενη πλέον με την πάγια θέση των προηγούμενων βρετανικών κυβερνήσεων. Οι κυβερνήσεις αυτές υποστήριζαν επανειλημμένα ότι το ζήτημα των Γλυπτών αφορά το Βρετανικό Μουσείο και όχι την κυβέρνηση.
Η προηγούμενη θέση του Άντι Μπέρναμ
Η σημερινή τοποθέτηση του Άντι Μπέρναμ απέχει παρασάγγας από τη ρητορική που είχε αναπτύξει κατά το 2023. Εκείνη τη χρονιά, ο τότε υπέρμαχος της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα είχε εκφράσει τη στήριξή του, τονίζοντας κατηγορηματικά πως τα Γλυπτά πρέπει να αποδοθούν «χωρίς δεσμεύσεις». Μάλιστα, σε ανάρτησή του στα social media το 2023, είχε γράψει χαρακτηριστικά: «Να τα στείλουν πίσω, χωρίς όρους».
Επιπλέον, ήδη από το 2002, ο Άντι Μπέρναμ είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ μιας αλλαγής στον νόμο, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία της μετακίνησής τους. Ως βουλευτής των Εργατικών στο παρελθόν, είχε στηρίξει ενεργά μια νομοθετική πρωτοβουλία που θα τροποποιούσε τον Νόμο περί Βρετανικών Μουσείων (British Museum Act) του 1963. Ο βασικός στόχος αυτής της παρέμβασης ήταν να αφαιρεθεί το αυστηρό νομικό εμπόδιο που, μέχρι και σήμερα, απαγορεύει στους αρμόδιους επιτρόπους του Βρετανικού Μουσείου να παραχωρήσουν οριστικά την κυριότητα των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.
Το νομικό πλαίσιο και οι διαπραγματεύσεις
Το ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα περιπλέκεται από το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο στη Βρετανία. Ο Νόμος περί Βρετανικών Μουσείων του 1963 θέτει αυστηρά όρια στην παραχώρηση αντικειμένων από τη συλλογή του μουσείου. Αυτό το νομικό εμπόδιο αποτελεί έναν από τους κύριους λόγους που οι συζητήσεις μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της ελληνικής πλευράς για μια πιθανή συμφωνία επιστροφής έχουν παραμείνει χωρίς αποτέλεσμα.
Οι προηγούμενες βρετανικές κυβερνήσεις είχαν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το ζήτημα αφορά αποκλειστικά το Βρετανικό Μουσείο και όχι την κυβέρνηση. Η θέση αυτή, την οποία υιοθετεί πλέον και ο Άντι Μπέρναμ, μεταθέτει την ευθύνη της τελικής απόφασης στο μουσείο, παρά το γεγονός ότι η ελληνική πλευρά επιμένει στην ανάγκη πολιτικής βούλησης για την επίλυση του θέματος.
Η πρόταση του Βρετανικού Μουσείου και η ελληνική θέση
Στο πλαίσιο των συζητήσεων, το Βρετανικό Μουσείο έχει προτείνει την επιστροφή μέρους των Γλυπτών του Παρθενώνα με τη μορφή δανεισμού. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει τη θέση της, δηλώνοντας ότι θα δεχθεί συμφωνία μόνο εφόσον το σύνολο της συλλογής επιστραφεί μόνιμα στην Ελλάδα. Η διαφορά αυτή στην προσέγγιση αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια για την επίτευξη μιας συμφωνίας.
Τα Γλυπτά του Παρθενώνα, γνωστά και ως Ελγίνεια Μάρμαρα, κοσμούσαν τον αρχαίο ναό της Αθήνας για χιλιάδες χρόνια. Πρόκειται για μνημεία ηλικίας 2.500 ετών, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ιστορικό και προηγούμενα παραδείγματα
Τα Γλυπτά απομακρύνθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Βρετανία από τον Σκωτσέζο αριστοκράτη Λόρδο Έλγιν στις αρχές του 19ου αιώνα. Η πράξη αυτή φαίνεται να ολοκληρώθηκε χωρίς να έχει δοθεί άδεια από τις τότε οθωμανικές αρχές, γεγονός που αποτελεί κεντρικό επιχείρημα της ελληνικής πλευράς για την παράνομη αφαίρεσή τους.
Η αλλαγή στάσης του Άντι Μπέρναμ δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό. Δεν είναι η πρώτη φορά που επικεφαλής της βρετανικής κυβέρνησης «αλλάζει στρατόπεδο» σχετικά με το ζήτημα επιστροφής των γλυπτών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος ως φοιτητής είχε ταχθεί υπέρ της επιστροφής των γλυπτών στην Ελλάδα, αλλά όταν ανέλαβε την εξουσία υποστήριξε ότι πρέπει να παραμείνουν στη Βρετανία.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis, Newsit
