Μια έρευνα που διεξήχθη στη Γερμανία το 2026 καταγράφει ένα ιστορικό χαμηλό στην αποδοχή της δημοκρατίας, ενώ παράλληλα παρατηρείται αυξανόμενη απήχηση αυταρχικών ιδεών. Συγκεκριμένα, χιλιάδες πολίτες κλήθηκαν να αξιολογήσουν προτάσεις που αφορούν τη διακυβέρνηση της χώρας, με τα αποτελέσματα να φανερώνουν μια μετατόπιση στις προτιμήσεις τους.
Τα ευρήματα της έρευνας για τον αυταρχισμό
Στο πλαίσιο της Έρευνας της Λειψίας για τον Αυταρχισμό, στην οποία συμμετείχαν 2.507 άνθρωποι στη Γερμανία το 2026, τέθηκε η πρόταση: «Αυτό που χρειάζεται τώρα η Γερμανία είναι ένα και μοναδικό ισχυρό κόμμα, που να ενσαρκώνει ολόκληρη τη λαϊκή κοινότητα». Με αυτή τη διατύπωση, το 23,2% των ερωτηθέντων συμφώνησε πλήρως ή κατά κύριο λόγο. Στην ανατολική Γερμανία, το ποσοστό αυτό ήταν ακόμα υψηλότερο, φτάνοντας το 30,9%.
Όταν η διατύπωση έγινε πιο άμεση και αναφέρθηκε ευθέως σε δικτατορία ως προτιμότερο πολίτευμα υπό ορισμένες συνθήκες, το 5,8% συμφώνησε. Επιπλέον, το 11,3% των συμμετεχόντων τάχθηκε υπέρ ενός ηγέτη που θα κυβερνούσε τη χώρα «με ισχυρό χέρι». Η έρευνα αυτή αναδείχθηκε από τη Deutsche Welle.
Η έννοια της «λαϊκής κοινότητας» και οι συνειρμοί
Η διαφορά στην απήχηση μεταξύ της λέξης «δικτατορία» και της ιδέας ενός «ενός και μοναδικού ισχυρού κόμματος που να ενσαρκώνει ολόκληρη τη λαϊκή κοινότητα» αποτελεί από μόνη της πολιτική είδηση. Ενώ η λέξη «δικτατορία» βρίσκει μικρότερο ακροατήριο, η ιδέα ενός κόμματος που εκφράζει ολόκληρο τον λαό βρίσκει πολύ μεγαλύτερη απήχηση.
Στη γερμανική ιστορία, ανάμεσα στους δύο παγκόσμιους πολέμους, η λέξη Volksgemeinschaft, δηλαδή η «λαϊκή κοινότητα», απέκτησε συγκεκριμένο πολιτικό βάρος. Στο λεξιλόγιο των ναζί, η υπόσχεση μιας ενιαίας κοινότητας σήμαινε ταυτόχρονα και την εξουσία να ορίζουν ποιος ανήκε σε αυτήν και ποιος αποκλειόταν. Αυτό το ιστορικό βάρος καθιστά τη σημερινή απάντηση ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτη.
Ιστορικό πλαίσιο και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης
Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, η οποία γεννήθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δοκιμάστηκε από αλλεπάλληλες κρίσεις, με τη Μεγάλη Ύφεση να είναι καθοριστική. Αυτή η περίοδος της γερμανικής ιστορίας οδήγησε σε σημαντικές πολιτικές ανατροπές.
Τον Ιανουάριο του 1933, ο τότε πρόεδρος Χίντενμπουργκ διόρισε τον Χίτλερ καγκελάριο. Ακολούθησαν η κατάλυση της δημοκρατίας, η εισβολή στην Πολωνία που σηματοδότησε την έναρξη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου στην Ευρώπη και το Ολοκαύτωμα. Το 1949, ο Θεμελιώδης Νόμος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας έθεσε στο πρώτο του άρθρο το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ως απάντηση στα διδάγματα του παρελθόντος.
Η απόσταση μεταξύ ιδέας και πράξης της δημοκρατίας
Η έρευνα καταδεικνύει πόσο έχει μεγαλώσει η απόσταση ανάμεσα στη δημοκρατία ως ιδέα και στη δημοκρατία όπως τη βιώνουν οι πολίτες. Παρόλο που το 89,3% εξακολουθεί να στηρίζει τη δημοκρατία ως ιδέα, αυτό είναι το χαμηλότερο ποσοστό από την έναρξη της σειράς ερευνών το 2002.
Ωστόσο, μόλις ένας στους τρεις δηλώνει ικανοποιημένος από τη δημοκρατία στην πράξη. Ειδικότερα, στη δυτική Γερμανία το ποσοστό ικανοποίησης ανέρχεται σε 36%, ενώ στην ανατολική Γερμανία είναι μόλις 22,8%. Η φθορά στην αποδοχή της δημοκρατίας καταγράφεται με σαφήνεια και στις δύο πλευρές της χώρας.
Ανησυχητικά μηνύματα για το μέλλον
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έρευνας εντοπίζεται σε μια άλλη φράση του ερωτηματολογίου. Το 14,7% των ερωτηθέντων συμφωνεί ότι πρέπει πρώτα να γκρεμιστούν όλα για να γεννηθεί κάτι καινούργιο. Αυτή η στάση υποδηλώνει μια διάθεση για ριζικές αλλαγές, ακόμα και μέσω της πλήρους ανατροπής του υπάρχοντος συστήματος.
Επιπλέον, η έρευνα αναφέρει ότι περίπου ένας στους τρεις νοσταλγεί, χωρίς να προσδιορίζεται περαιτέρω το αντικείμενο αυτής της νοσταλγίας. Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την πολυπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνικών και πολιτικών τάσεων στη Γερμανία.
Με πληροφορίες από: Topontiki