Μέχρι και τον εικοστό αιώνα, η Ελλάδα κατοικούσε από τέσσερις διαφορετικές εθνότητες, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου περιορίστηκαν σε τέτοιο βαθμό που σήμερα φαίνεται σε πολλούς ότι έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Οι μέθοδοι παραγωγής διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην καθοδήγηση των πολιτικών εξελίξεων που επηρέασαν αυτές τις ομάδες. Μεταξύ αυτών των εθνοτήτων, ξεχωρίζουν οι Αρβανίτες και οι Σεφαραδίτες Εβραίοι, των οποίων η ιστορία στην ελληνική επικράτεια παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Οι Αρβανίτες: Εγκατάσταση και εξάπλωση
Η πρώτη ομάδα που εγκαταστάθηκε μαζικά σε μεγάλο τμήμα της χώρας ήταν οι Αρβανίτες. Αρχικά, μετά την Ήπειρο και τη Θεσσαλία, εγκαταστάθηκαν ιδιαιτέρως σε περιοχές όπως η Αττική, η Βοιωτία, η Κορινθία και η Αργολίδα. Αν και μικρός αριθμός τους εντοπιζόταν και παλαιότερα, η εμφάνισή τους ως μετρήσιμο μέγεθος καταγράφεται μετά τον 11ο αιώνα.
Το πλήθος τους πολλαπλασιάστηκε σημαντικά έπειτα από τον 13ο αιώνα, με την κορύφωση να παρατηρείται κατά τον 14ο και 15ο αιώνα. Αργότερα, κατευθύνθηκαν προς τα νησιά του Αργοσαρωνικού και στην Εύβοια, διευρύνοντας την παρουσία τους στην ελληνική επικράτεια. Η είσοδός τους υποδηλώνει ότι η χώρα, και κατά την περίοδο αυτή, παρέμενε αραιοκατοικημένη.
Οι ρόλοι και η αφομοίωση των Αρβανιτών
Η ανάγκη για πολεμιστές οδήγησε πολλούς Αρβανίτες να κληθούν από Φράγκους, Καταλανούς ή Έλληνες πολεμάρχους για να υπηρετήσουν ως στρατιώτες. Μετέπειτα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, απαντώνται κυρίως ως κτηνοτρόφοι και σε μικρότερο βαθμό ως γεωργοί, ενώ λίγοι παρέμειναν στον στρατιωτικό βίο.
Το θρήσκευμα των Αρβανιτών, που ήταν Ορθόδοξοι, η μακραίωνη παραμονή τους στην Ελλάδα, η αποκοπή τους από την Αλβανία και ο κοινός εχθρός, οι Μωαμεθανοί, συνέβαλαν στην πλήρη αφομοίωσή τους. Σήμερα, ελάχιστοι, κυρίως ηλικιωμένοι, γνωρίζουν ακόμη τη μεσαιωνική αλβανική γλώσσα.
Η περίπτωση των Αρβανιτών στην Ήπειρο
Ενώ η αφομοίωση ήταν σχεδόν πλήρης στις προαναφερθείσες περιοχές, στην Ήπειρο, και ειδικότερα στην περιοχή της Θεσπρωτίας, καθώς και σε μικρότερο βαθμό στην Πρέβεζα, διατηρήθηκε ένας ικανός αριθμός Αρβανιτών. Αυτή η ομάδα διατήρησε την παρουσία της για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ωστόσο, οι Αρβανίτες της Ηπείρου εκδιώχθηκαν προς το τέλος και αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εκδίωξη πραγματοποιήθηκε κυρίως από τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ, υπό την ηγεσία του Ναπολέοντος Ζέρβα, με τη δικαιολογία της συνεργασίας τους με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Οι Σεφαραδίτες Εβραίοι: Έλευση και εγκατάσταση
Τη δεύτερη εθνότητα αποτελούσαν οι Εβραίοι Σεφαραδίτες, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μετά την ολοκλήρωση της Reconquista στην Ισπανία το 1492. Οι Καθολικοί βασιλείς Φερδινάνδος και Ισαβέλλα είχαν απαιτήσει τον εκχριστιανισμό τους ή την εγκατάλειψη της χώρας. Το 1497, ακολούθησε η απομάκρυνσή τους και από την Πορτογαλία.
Οι πλείστοι από αυτούς εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου. Ένα σημαντικό τμήμα τους οδηγήθηκε στη Θεσσαλονίκη, καθώς το μωαμεθανικό κράτος εκείνη την εποχή ήταν περισσότερο ανεκτικό. Λόγω του μεγάλου πλήθους τους, η Θεσσαλονίκη ονομάστηκε «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων».
Η τραγωδία της Κατοχής και η σημερινή τους παρουσία
Η γερμανική κατοχή, η οποία διήρκεσε από το 1941 έως το 1944, είχε ως συνέπεια την εξαφάνιση της πλειονότητας των Σεφαραδιτών Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Οι περισσότεροι από τους επιζήσαντες εκείνης της περιόδου διέφυγαν, κατευθυνόμενοι προς άλλες πόλεις της Ελλάδας ή του εξωτερικού.
Σήμερα, ο αριθμός των Σεφαραδιτών Εβραίων στην Ελλάδα υπερβαίνει τους χιλίους, καθώς ένα μέρος τους όδευσε προς την Παλαιστίνη. Η κοινότητα, παρά τις ιστορικές δοκιμασίες, διατηρεί μια παρουσία στη χώρα.
Το σλαβικό ζήτημα και οι γεωγραφικές συνθήκες της χώρας
Έχει αναλυθεί εκτενώς το σλαβικό ζήτημα σε προηγούμενα κείμενα. Στα επόμενα μέρη της ανάλυσης, προβλέπεται μια συνοπτική περίληψη αυτού του ζητήματος, με σκοπό την ερμηνεία του σε σχέση με το βλάχικο ζήτημα, προσφέροντας μια ευρύτερη κατανόηση των εθνοτικών ομάδων στην Ελλάδα.
Η χώρα νοτίως του Ολύμπου, και ιδιαιτέρως νοτίως της Θεσσαλίας, παρουσιάζει συγκεκριμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Συντίθεται, επί το πλείστον, από μικρές, άγονες και άνυδρες πεδιάδες. Τα εδάφη, στις περισσότερες των περιπτώσεων, είναι είτε πετρώδη είτε «λεπτά», ταλαιπωρούμενα από τις απότομες αλλαγές του καιρού και ταλανιζόμενα από δυνατούς ανέμους, με δάση να συμπληρώνουν το τοπίο.
Με πληροφορίες από: Topontiki
