Ένα φαινομενικά τεχνικό ζήτημα που αναδείχθηκε πρόσφατα, προκάλεσε πολιτικό σάλο και έθεσε σοβαρά ερωτήματα γύρω από την ορατότητα των non binary και άφυλων ατόμων. Το ζήτημα αφορούσε μια αίτηση του ΕΟΠΥΥ, στην οποία υπήρχε η δυνατότητα επιλογής φύλου, πέραν του «άρρεν» και «θήλυ», και η επιλογή «ακαθόριστο». Η απλή αυτή αίτηση, σε μια περίοδο σκανδάλων και γεγονότων, μετατράπηκε σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η επιλογή φύλου στην αίτηση του ΕΟΠΥΥ
Πριν από λίγες ημέρες, μια αίτηση του ΕΟΠΥΥ για τη λήψη φαρμάκων περιελάμβανε τις επιλογές «Άρρεν», «Θήλυ» και «Ακαθόριστο» για τον προσδιορισμό του φύλου. Ένα άτομο που υπέβαλε την αίτηση επέλεξε την κατηγορία «ακαθόριστο» στα πλαίσια της τυπικής ταυτοποίησης. Αυτή η επιλογή, αντί να αντιμετωπιστεί ως ένα απλό διοικητικό ζήτημα, εξελίχθηκε σε «μάχη των φύλων» και πυροδότησε έντονες συζητήσεις.
Το γεγονός αυτό έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη για αναγνώριση και ορατότητα ατόμων που δεν αυτοπροσδιορίζονται στο παραδοσιακό δυαδικό σχήμα φύλου. Η ύπαρξη της επιλογής «ακαθόριστο» στην αίτηση του ΕΟΠΥΥ φάνηκε να ανοίγει έναν διάλογο για την ταυτότητα φύλου και τα δικαιώματα των μη δυαδικών και άφυλων ατόμων.
Πολιτικές αντιδράσεις και ο όρος «woke»
Η εμφάνιση της επιλογής «ακαθόριστο» στην αίτηση του ΕΟΠΥΥ προκάλεσε άμεσες πολιτικές αντιδράσεις. Πολλοί, μεταξύ των οποίων και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, έκαναν λόγο για την επίδραση της «woke» κουλτούρας. Οι δηλώσεις αυτές συνέβαλαν στην όξυνση του πολιτικού κλίματος γύρω από το θέμα, μετατρέποντας ένα ζήτημα αυτοπροσδιορισμού σε αντικείμενο ευρύτερης ιδεολογικής συζήτησης.
Στο πλαίσιο αυτής της αντιπαράθεσης, ακούστηκαν διάφορες απόψεις στην ελληνική τηλεόραση. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Άρη Πορτοσάλτε, ο οποίος ανέφερε πως «Τα φύλα είναι δύο, τέλος. Όποιος έχει θέμα, καταφεύγει στην ψυχίατρό του». Αυτές οι δηλώσεις υπογράμμισαν την πόλωση που δημιουργήθηκε σχετικά με την αναγνώριση της ταυτότητας φύλου.
Η αφαίρεση της επιλογής ως «τεχνικό σφάλμα»
Οι υπεύθυνοι του ΕΟΠΥΥ, αντιδρώντας στον σάλο που προκλήθηκε, απέδωσαν την επιλογή «ακαθόριστο» σε «τεχνικό σφάλμα της αναδόχου εταιρείας». Στη συνέχεια, προχώρησαν στην αφαίρεση αυτής της επιλογής από την αίτηση, η οποία πραγματοποιήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου. Η ενέργεια αυτή παρουσιάστηκε ως διόρθωση ενός λάθους.
Ωστόσο, η αφαίρεση αυτή δεν εκλήφθηκε απλώς ως η διόρθωση ενός «τικ» σε ένα κουτάκι. Αντιθέτως, περιγράφηκε ως η «αφαίρεση, ακύρωση μιας ολόκληρης ομάδας» ατόμων, η οποία «βαφτίστηκε 'σφάλμα'». Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε ως μια έμμεση άρνηση της ύπαρξης και της αναγνώρισης των μη δυαδικών και άφυλων ατόμων στην ελληνική κοινωνία.
Η απουσία δεδομένων και το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό
Στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για τα non binary ή άφυλα άτομα. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) και οι επίσημοι κρατικοί φορείς δεν περιλαμβάνουν ερωτήσεις για την ταυτότητα φύλου ή τον αυτοπροσδιορισμό εκτός του «παραδοσιακού» δυαδικού διπόλου στις επίσημες απογραφές. Αυτή η απουσία δεδομένων θεωρείται προβληματική, καθώς καθιστά αόρατη μια σημαντική ομάδα συμπολιτών.
Παρά την έλλειψη επίσημων στοιχείων, τα άτομα αυτά είναι αρκετά και αποτελούν συμπολίτες με τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις. Η συζήτηση ανέδειξε το ζήτημα του δικαιώματος στον αυτοπροσδιορισμό σε μια δημοκρατική κοινωνία, όπου υποτίθεται ότι τα δικαιώματα είναι κατοχυρωμένα. Ακόμη και για ένα μόνο άτομο, το δικαίωμα αυτό θα έπρεπε να είναι σεβαστό.
Δημόσιες δηλώσεις και η έλλειψη γνώσης
Η αντιπαράθεση γύρω από το θέμα ανέδειξε μια ευρύτερη έλλειψη γνώσης σχετικά με την ταυτότητα φύλου, τα μη δυαδικά και τα άφυλα άτομα. Ακούστηκαν δηλώσεις στην ελληνική τηλεόραση, όπως «Τι δουλειά είχε τώρα για να πάρεις φάρμακα το 'το'. Δεν σε ρωτάνε τι είσαι, για να έχεις εκεί το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού. Γιατί πρέπει να είσαι 'το' για το φάρμακο;».
Αυτές οι δηλώσεις υποδηλώνουν ότι το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού θεωρείται υπό όρους, ισχύοντας σε κάποιες περιπτώσεις και όχι σε άλλες. Παράλληλα, ο Μουρούτης είχε αναφέρει πως «Και επί Σαμαρά υπήρχε το ''Άρρεν'', ''Θήλυ'', ''Άλλο'' στο Δημόσιο», υποδεικνύοντας ότι παρόμοιες επιλογές υπήρχαν και στο παρελθόν. Η έλλειψη ενημέρωσης και η έκφραση «επιστημονικών» απόψεων χωρίς τεκμηρίωση θεωρούνται επικίνδυνες για τον δημόσιο διάλογο.
Με πληροφορίες από: Reader
