Σαράντα πέντε χρόνια μετά την ιστορική «Αλλαγή» του 1981, το ΠΑΣΟΚ επιστρέφει συμβολικά στο Αιγάλεω. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί την επιθυμία του κόμματος όχι απλώς να ανακαλέσει στη μνήμη την τότε νίκη, αλλά να πείσει ότι μπορεί να δημιουργήσει μία νέα «Αλλαγή» για τη σύγχρονη Ελλάδα. Η Χαριλάου Τρικούπη αναζητά στη μεγάλη κοινωνική συμμαχία εκείνης της εποχής το νήμα για τη σημερινή επιστροφή της στην εξουσία.
Η ιστορική «Αλλαγή» του 1981
Η 18η Οκτωβρίου 1981 αποτελεί μία εκλογική νίκη που άλλαξε μια ολόκληρη εποχή για την Ελλάδα. Εκείνη την Κυριακή, το ΠΑΣΟΚ, υπό την ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου, κέρδισε τις εκλογές με ποσοστό 48,07%, συγκεντρώνοντας 2.726.309 ψήφους και εξασφαλίζοντας 172 έδρες στη Βουλή.
Αντίθετα, η Νέα Δημοκρατία, με επικεφαλής τον Γεώργιο Ράλλη, έλαβε 35,87%. Οι αριθμοί αυτοί, ωστόσο, αποτυπώνουν μόνο ένα μέρος του πραγματικού μεγέθους της «Αλλαγής», η οποία είχε βαθύ κοινωνικό, πολιτικό και, σε μεγάλο βαθμό, ψυχολογικό αντίκτυπο.
Το κοινωνικό υπόβαθρο πριν το 1981
Για να κατανοήσει κανείς πλήρως τη σημασία των γεγονότων του 1981, είναι απαραίτητο να ανατρέξει στην περίοδο πριν από τη Μεταπολίτευση. Ο Εμφύλιος Πόλεμος είχε αφήσει πίσω του μια κοινωνία βαθιά διαιρεμένη, με την Αριστερά, τους ηττημένους του Εμφυλίου, τις οικογένειές τους και γενικότερα τον δημοκρατικό και προοδευτικό κόσμο να έχουν βιώσει επί δεκαετίες αποκλεισμούς, διώξεις και πολιτικές διακρίσεις.
Ακόμη και μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974, η πολιτική εξουσία παρέμενε σε μεγάλο βαθμό υπόθεση ενός κόσμου που είχε τις ρίζες του στην προδικτατορική Ελλάδα. Ένα τεράστιο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας αισθανόταν επί δεκαετίες ότι βρισκόταν εκτός των κέντρων της πολιτικής, οικονομικής και κρατικής εξουσίας.
Η νέα κοινωνική συμμαχία της «Αλλαγής»
Το ΠΑΣΟΚ, με την εκλογική του νίκη, άλλαξε ριζικά αυτή την εικόνα. Η κοινωνική συμμαχία που συγκρότησε ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πολυσυλλεκτική και περιελάμβανε αγρότες, εργάτες, μικρομεσαίους επιχειρηματίες, δημόσιους υπαλλήλους, νέους και γυναίκες.
Σε αυτή τη συμμαχία συμμετείχαν επίσης άνθρωποι της επαρχίας και των λαϊκών συνοικιών, καθώς και η δημοκρατική παράταξη που εξακολουθούσε να φέρει τις πληγές του Εμφυλίου και της μετεμφυλιακής περιόδου. Για πρώτη φορά, αυτό το ευρύ φάσμα της κοινωνίας αποκτούσε την αίσθηση ότι το κράτος μπορούσε να είναι και δικό του.
Οι εμβληματικές αλλαγές της πρώτης κυβέρνησης
Η πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προχώρησε σε μια σειρά από εμβληματικές κινήσεις και μεταρρυθμίσεις που σημάδεψαν την εποχή. Μία από τις σημαντικότερες υπήρξε η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, μια κίνηση με ισχυρό συμβολισμό για την ενότητα και την ιστορική μνήμη.
Παράλληλα, θεσμοθετήθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ), το οποίο αποτέλεσε θεμελιώδη αλλαγή στον τομέα της υγείας. Σημαντικές μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης στην εκπαίδευση και στο οικογενειακό δίκαιο, ενώ παρατηρήθηκε μια γενικότερη διεύρυνση του κοινωνικού κράτους, προσφέροντας νέες δυνατότητες και δικαιώματα στους πολίτες.
Η νέα σύνθεση της εξουσίας
Η νίκη του 1981 δεν σήμαινε απλώς μια αλλαγή κυβέρνησης, αλλά μια ουσιαστική μεταβολή στην κοινωνική σύνθεση της εξουσίας. Άνθρωποι που μέχρι τότε αντιμετώπιζαν το κράτος ως αντίπαλο ή ως έναν μηχανισμό στον οποίο δεν είχαν πρόσβαση, άρχισαν να αισθάνονται ότι μπορούσαν πλέον να έχουν φωνή, παρουσία και δικαίωμα συμμετοχής στα κοινά.
Αυτό το γεγονός υπογραμμίζει το ψυχολογικό και πολιτικό μέγεθος της «Αλλαγής». Είναι χαρακτηριστικό ότι, ακόμη και σε μεταγενέστερη συζήτηση στη Βουλή, η εποχή εκείνη περιγράφηκε ως η στιγμή κατά την οποία «το άλλο μισό του ελληνικού λαού», που είχε παραγκωνιστεί επί δεκαετίες, απέκτησε επιτέλους τη θέση που του άξιζε στο πολιτικό γίγνεσθαι.
Με πληροφορίες από: Topontiki
