Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν στραφεί στην τέχνη για να ανακαλύψουν στοιχεία που σχετίζονται με την υγεία και τις ασθένειες που μπορεί να επηρέασαν ιστορικές προσωπικότητες. Μια τέτοια περίπτωση είναι η διάσημη «Μόνα Λίζα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι, η οποία κρύβει μέσα της λεπτομέρειες που σχετίζονται με μια σοβαρή κληρονομική ασθένεια. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2008, ο πίνακας ενδέχεται να περιέχει την παλαιότερη γνωστή οπτική τεκμηρίωση για οικογενή υπερχοληστερολαιμία (FH).
Δύο σημαντικά σημάδια στην «Μόνα Λίζα»
Η ανάλυση του πίνακα αποκάλυψε δύο μικρές, αλλά σημαντικές λεπτομέρειες. Η πρώτη αφορά μια κίτρινη, ακανόνιστου σχήματος, δερματώδη κηλίδα στην εσωτερική γωνία του αριστερού άνω βλεφάρου, που ενδέχεται να αντιστοιχεί σε ξανθέλασμα. Η δεύτερη είναι ένα μαλακό οίδημα στο πίσω μέρος του δεξιού χεριού, κάτω από τον δείκτη, το οποίο μπορεί να σχετίζεται με λιπόμα ή ξάνθωμα. Σύμφωνα με τη σύγχρονη ιατρική, και οι δύο βλάβες αποτελούν φυσικούς δείκτες της οικογενείς υπερχοληστερολαιμίας.
Η σημασία της οικογενής υπερχοληστερολαιμίας
Η FH είναι μια γενετική διαταραχή που εμποδίζει τον οργανισμό από το να απομακρύνει τη λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL ή «κακή» χοληστερόλη) από την κυκλοφορία του αίματος. Χωρίς κατάλληλη θεραπεία, οι ασθενείς διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πρόωρης καρδιοαγγειακής νόσου, όπως καρδιακές προσβολές, ακόμα και σε νεαρή ηλικία. Ο Leiv Ose από το Rikshospitalet στο Όσλο, ο οποίος συνέγραψε τη μελέτη, αναφέρει ότι το πορτρέτο του 1506 ενδέχεται να είναι η πρώτη καταγεγραμμένη ένδειξη αυτής της πάθησης, τρεις αιώνες πριν την επίσημη περιγραφή της από τους Addison και Gall το 1852.
Εξέλιξη της έρευνας
Μια υπέρυθρη φωτογραφία του πίνακα που δημοσιεύθηκε το 1974 επιβεβαίωσε ότι το σημάδι στο βλέφαρο υπήρχε από τις πρώτες φάσεις της ζωγραφικής, αποκλείοντας την πιθανότητα μεταγενέστερης φθοράς ή αποκατάστασης. Η εμφάνιση αυτών των βλαβών σε μια γυναίκα 25-30 ετών δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία, σύμφωνα με τον Ose, καθώς η FH εμφανίζει τα φυσικά της σημάδια νωρίς στη ζωή. Ο θάνατος της Λίζα Γκεραρντίνι σε ηλικία 37 ετών ενδέχεται να σχετίζεται με τον αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο που συνδέεται με αυτή την πάθηση.
Η ανακάλυψη αυτών των λεπτομερειών στο έργο του ντα Βίντσι ανοίγει νέες προοπτικές για την κατανόηση της ιατρικής ιστορίας και της σχέσης της τέχνης με την υγεία. Η μελέτη αυτή δεν είναι μόνο μια απλή επιστημονική ανακάλυψη, αλλά και μια αφορμή για να εξετάσουμε πώς η τέχνη μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία που σχετίζονται με τη ζωή και τον θάνατο των ανθρώπων που την προκάλεσαν.
