Η διαδικασία της ενηλικίωσης του εγκεφάλου δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Αν και νομικά θεωρούμε ότι ενηλικιωνόμαστε στα 18, με την απόκτηση δικαιωμάτων όπως η ψήφος και το δίπλωμα οδήγησης, η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Ποια είναι, λοιπόν, η πραγματική ηλικία ωρίμανσης του εγκεφάλου;
Η παλιά υπόθεση
Η επικρατούσα άποψη για πολλά χρόνια ήταν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος ολοκληρώνει την ανάπτυξή του γύρω στην ηλικία των 25. Ωστόσο, αυτός ο αριθμός δεν προήλθε από την ανακάλυψη ενός συγκεκριμένου βιολογικού ορίου, αλλά ήταν μια εκτίμηση που βασίστηκε σε πρώιμες μελέτες που παρακολουθούσαν την ανάπτυξη του εγκεφάλου έως το 20ο έτος. Οι 25 θεωρήθηκαν μια λογική προσέγγιση για να καλυφθούν οι διαφορετικές ταχύτητες ανάπτυξης.
Φαιά ουσία και ωρίμανση
Μια μέθοδος που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες για να μελετήσουν την ωρίμανση του εγκεφάλου είναι η ανάλυση της φαιάς ουσίας. Σε μια μελέτη του 2017, ο νευροεπιστήμονας Christian Tamnes και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι το πάχος της φαιάς ουσίας μειώνεται κατά την εφηβεία και σταθεροποιείται κατά τη διάρκεια της δεκαετίας των 20. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος χάνει κάτι σημαντικό· κατά την παιδική ηλικία, οι νευρωνικές συνδέσεις είναι πολλές, αλλά στην εφηβεία γίνεται μια διαδικασία «κλαδέματος» που ενισχύει τις πιο αποτελεσματικές.
Ωστόσο, η ανάπτυξη της φαιάς ουσίας δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις περιοχές του εγκεφάλου, και δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη στιγμή που να σηματοδοτεί την ολοκλήρωσή της.
Εκτελεστικές λειτουργίες και ωρίμανση
Πολλοί επιστήμονες εστιάζουν στις εκτελεστικές λειτουργίες, οι οποίες περιλαμβάνουν την ικανότητα λογικής σκέψης, τον έλεγχο παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων. Ο Brenden Tervo-Clemmens και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι η ανάπτυξη αυτών των λειτουργιών είναι εντονότερη από 10 έως 15 ετών, με μικρότερες αλλά σημαντικές αλλαγές από 15 έως 17, ενώ οι λειτουργίες αυτές φαίνεται να σταθεροποιούνται μεταξύ 18 και 20 ετών. Έτσι, η ενηλικίωση του εγκεφάλου φαίνεται να πλησιάζει την ηλικία των 20.
Κοινωνική ωριμότητα
Ένας άλλος τρόπος μελέτης της ωρίμανσης του εγκεφάλου είναι η ανάλυση των κοινωνικών δικτύων που σχετίζονται με την κατανόηση και αλληλεπίδραση με άλλους. Ο Philip Jackson και οι συνεργάτες του, το 2017, παρακολούθησαν ανθρώπους ηλικίας 12 έως 30 ετών και διαπίστωσαν ότι οι ικανότητες ωριμάζουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Για παράδειγμα, η ενσυναίσθηση φαίνεται να συνεχίζει να αναπτύσσεται και μετά την ηλικία των 18 ετών.
Σύνθετη ανάπτυξη του εγκεφάλου
Η αναζήτηση ενός μοναδικού μέτρου για την ωρίμανση του εγκεφάλου είναι αναγκαία υπεραπλούστευση, σύμφωνα με τον Tervo-Clemmens. Η Alexa Mousley και οι συνεργάτες της χαρτογράφησαν την ανάπτυξη του εγκεφάλου σε όλη τη διάρκεια της ζωής, εντοπίζοντας τέσσερις μεγάλες αλλαγές στην ανάπτυξή του, στις ηλικίες 9, 32, 66 και 83 ετών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίοδος από 9 έως 32 ετών, όπου ο εγκέφαλος λειτουργεί αρχικά ως σύνολο επιμέρους περιοχών που επικοινωνούν εσωτερικά.
Η σημασία της ωρίμανσης του εγκεφάλου
Αν και δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ηλικία που να σηματοδοτεί την πλήρη ωριμότητα του εγκεφάλου, είναι πλέον σαφές ότι στα 18 ο εγκέφαλος δεν έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή του. Η Katya Rubia, καθηγήτρια γνωστικής νευροεπιστήμης, επισημαίνει ότι η διαφορετική ταχύτητα ανάπτυξης των περιοχών του εγκεφάλου έχει σημαντικές συνέπειες. Οι περιοχές που σχετίζονται με τα συναισθήματα ωριμάζουν νωρίτερα, ενώ οι τομείς που αφορούν τον αυτοέλεγχο και τη λήψη αποφάσεων χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Η Rubia προτείνει να επανεξεταστεί η ηλικία χορήγησης διπλώματος οδήγησης, καθώς οι νεότεροι οδηγοί έχουν περισσότερα ατυχήματα, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με την αναπτυσσόμενη λειτουργία του μετωπιαίου λοβού.
Συμπερασματικά, η επιστήμη δεν μπορεί να προσδιορίσει έναν συγκεκριμένο αριθμό για το πότε ενηλικιώνεται ο εγκέφαλος, αποδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ανάπτυξης.
