Στη Δανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, την Ισλανδία και τη Φινλανδία, η έκφραση της ευγένειας διαφέρει από άλλες χώρες, καθώς δεν υπάρχει μία λέξη που να αντιστοιχεί πλήρως στο αγγλικό «please». Οι κάτοικοι αυτών των σκανδιναβικών χωρών χρησιμοποιούν διαφορετικές διατυπώσεις, τονισμό και κοινωνικές συμβάσεις για να δείξουν σεβασμό στον συνομιλητή τους. Αυτή η γλωσσική ιδιαιτερότητα αποτελεί μέρος της καθημερινής τους κουλτούρας και συνδέεται στενά με τις κοινωνικές τους αξίες.
Η απουσία μιας λέσης
Συνήθως, όταν κάποιος ταξιδεύει σε μια ξένη χώρα, μαθαίνει ορισμένες βασικές λέξεις και φράσεις, όπως «γεια», «αντίο», «ναι», «όχι», «ευχαριστώ» και «παρακαλώ». Ωστόσο, στις σκανδιναβικές χώρες, η λέξη «παρακαλώ» δεν μεταφράζεται με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, στα αγγλικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι της Δανίας, της Σουηδίας, της Νορβηγίας, της Ισλανδίας και της Φινλανδίας δεν είναι ευγενικοί.
Αντιθέτως, εκφράζουν την ευγένεια με άλλους τρόπους. Ο γλωσσολόγος δρ Τζέιμς Πουτσόφσκι, ο οποίος είναι ερευνητής στο Nynorsk Kultursentrum, το Νορβηγικό Μουσείο Γραπτής Κουλτούρας, εξηγεί ότι η αναζήτηση μιας λέξης που να αποτελεί την ακριβή μετάφραση του «please» ίσως δεν είναι ο σωστός τρόπος για να κατανοήσει κανείς αυτή τη γλωσσική διαφορά.
Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης
Οι σκανδιναβικές γλώσσες έχουν αναπτύξει εναλλακτικούς τρόπους για να εκφράσουν την ευγένεια σε διάφορες περιστάσεις. Στη Δανία, για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει τη φράση «må jeg bede om», η οποία μεταφράζεται περίπου ως «θα μπορούσα να ζητήσω», όταν παραγγέλνει κάτι σε ένα αρτοποιείο. Αυτή η διατύπωση αντικατοπτρίζει μια έμμεση προσέγγιση στο αίτημα, χωρίς τη χρήση μιας άμεσης λέξης «παρακαλώ».
Στη Σουηδία, η λέξη «tack», που σημαίνει «ευχαριστώ», μπορεί να προστεθεί σε ένα αίτημα για να προσδώσει ευγένεια. Στη Νορβηγία, η ευγένεια μπορεί να εκφραστεί μέσα από τον τόνο της φωνής, την επιτονιστική άνοδο στο τέλος της φράσης, καθώς και με ένα χαμόγελο. Αυτοί οι μη λεκτικοί και παραλεκτικοί τρόποι επικοινωνίας παίζουν καθοριστικό ρόλο στην έκφραση του σεβασμού και της καλής διάθεσης.
Η αξία της αμεσότητας
Η καθηγήτρια δανικών Ντανιέλα Χούμελγκρεν επισημαίνει ότι η άμεση επικοινωνία αποτελεί ένα θεμελιώδες μέρος της καθημερινής κουλτούρας στις σκανδιναβικές χώρες. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η αποτελεσματικότητα εκτιμάται εδώ και η επικοινωνία είναι γενικά άμεση». Αυτή η προσέγγιση στην επικοινωνία δίνει προτεραιότητα στη σαφήνεια και την ταχύτητα, αποφεύγοντας περιττές διατυπώσεις.
Σύμφωνα με την ίδια, η υπερβολική τυπικότητα μπορεί σε ορισμένες περιστάσεις να θεωρηθεί ενοχλητική, ειδικά όταν καθυστερεί μια απλή συναλλαγή. Η έμφαση στην αμεσότητα υποδηλώνει μια κουλτούρα όπου η σαφής και λιτή έκφραση θεωρείται πιο αποτελεσματική και, κατά συνέπεια, πιο ευγενική, καθώς δεν σπαταλά τον χρόνο του συνομιλητή.
Ισότητα και κοινωνική οργάνωση
Ο δρ Πουτσόφσκι συνδέει αυτές τις γλωσσικές συνήθειες με την κοινωνική οργάνωση των σκανδιναβικών χωρών. Εξηγεί ότι η ισότητα αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική αξία σε αυτές τις κοινωνίες, και οι κοινωνικές διακρίσεις δεν εκφράζονται στον καθημερινό λόγο τόσο έντονα όσο σε άλλες χώρες. Αυτή η έμφαση στην ισότητα επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν γλωσσικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, τύποι προσφώνησης που δηλώνουν μεγαλύτερη επισημότητα, όπως οι λέξεις «Herr» και «Frue», οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στα «κύριος» και «κυρία», έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει από την καθημερινή χρήση. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αντίληψη ότι οι άνθρωποι είναι περισσότερο ισότιμοι και δεν καθορίζονται τόσο έντονα από την κοινωνική τους τάξη ή θέση.
Ο νόμος του Γιάντε και η ευγένεια
Στο ίδιο πλαίσιο της κοινωνικής ισότητας εντάσσεται και ο λεγόμενος νόμος του Γιάντε (Jante's Law). Πρόκειται για μια ευρέως διαδεδομένη σκανδιναβική κοινωνική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο ή σημαντικότερο από τους άλλους. Αυτή η αρχή διαμορφώνει βαθιά τις διαπροσωπικές σχέσεις και τον τρόπο επικοινωνίας.
Κατά συνέπεια, η ευγένεια δεν χρειάζεται απαραίτητα να εκφράζεται με μια συγκεκριμένη λέξη που υποδηλώνει υποχώρηση ή σεβασμό προς κάποιον που θεωρείται ανώτερος. Αντίθετα, μπορεί να αποτυπώνεται στον τρόπο με τον οποίο διατυπώνεται ένα αίτημα ή μια δήλωση, αντικατοπτρίζοντας έναν σεβασμό προς την ισότητα και την αμοιβαία εκτίμηση μεταξύ των ατόμων.
Με πληροφορίες από: Gazzetta
