Το Ημερολόγιο ενός Τρελού του Νικολάι Γκόγκολ είναι μια νουβέλα γραμμένη το 1834, που καταγράφει την ψυχολογική κατάρρευση ενός κατώτερου δημόσιου υπαλλήλου, του Αξέντι Ιβάνοβιτς Προπίτσιν.
Το έργο παρουσιάζεται με τη μορφή ημερολογίου, γραμμένου σε πρώτο πρόσωπο, αποδίδοντας τη σταδιακή μετάβαση του ήρωα από την πλήξη της καθημερινότητας στην απόλυτη παράνοια. Στην αρχή, ο Προπίτσιν καταγράφει τις συνηθισμένες του μέρες, εκφράζοντας τη δυσφορία του για τη θέση του και την κοινωνική του κατωτερότητα. Σύντομα όμως, οι καταγραφές του αρχίζουν να αποκλίνουν από την πραγματικότητα.
Εμμονικός με την κόρη του διευθυντή του, κατασκοπεύει το σκυλάκι της και αρχίζει να διαβάζει φανταστικές επιστολές μεταξύ σκύλων, φανταζόμενος ότι του αποκαλύπτουν μυστικά για την κοπέλα. Αποκορύφωμα της παράνοιάς του αποτελεί η πεποίθησή του πως είναι ο βασιλιάς της Ισπανίας, υιοθετώντας τον τίτλο Φερδινάνδος Η’. Οι ημερολογιακές καταχωρήσεις γίνονται όλο και πιο παράλογες, μέχρι που διαλύεται πλήρως η αίσθηση του χρόνου και της λογικής. Τελικά, ο ήρωας μεταφέρεται σε ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου και βιώνει την πραγματικότητα ως μια σειρά βασανιστηρίων από την Ιερά Εξέταση ικετεύοντας τη μητέρα του να τον σώσει.
Στη παράσταση, δεν έχουμε απλώς ένα συνήθη θεατρικό μονόλογο — έχουμε μια καθοδική σπειροειδή βύθιση στην παράνοια. Ο Γκόγκολ, μέσα από την εσωτερική φωνή του Προπίτσιν, δημιουργεί ένα σπαρακτικό ψυχογράφημα ενός ανθρώπου που καταρρέει, όχι με κραυγές, αλλά με ψιθύρους, με σκόρπιες λέξεις, με λέξεις που λιώνουν πάνω στη σκηνή.
Η θεατρική μεταφορά του Στάθη Λιβαθινού, σκηνοθετεί τον Γιώργο Δάμπαση να μεταμορφώνεται επί σκηνής: από καθημερινός γραφιάς σε βασιλιά Ισπανίας, από γελοίος σε τραγικός. Ο φωτισμός και ο ήχος αποκτούν καθοριστικό ρόλο· οι ημερολογιακές ημερομηνίες που αλλοιώνονται, οι φωνές των σκύλων, το ψυχιατρείο που παρουσιάζεται ως παλάτι – όλα αυτά δεν είναι μόνο στοιχεία πλοκής, αλλά παλλόμενα σύμβολα ενός εσωτερικού διαμελισμού.
Το έργο μιλά για την ανθρώπινη μοναξιά, για το αίσθημα απαξίωσης, για τη δίψα του «ανώνυμου» για αναγνώριση. Και είναι τρομακτικό, γιατί ο Προπίτσιν δεν διαφέρει και τόσο από τον θεατή. Η παράσταση πρέπει να είναι κλειστοφοβική, εσωτερική, διαρκώς σιωπηλή — μέχρι τη στιγμή της έκρηξης: «Μάνα, κοίτα πως βασανίζουν το παιδί σου!»
Τι είδαμε
Η παράσταση Το Ημερολόγιο ενός Τρελού στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων είναι μια καθηλωτική θεατρική εμπειρία, αποτυπωμένη ανεξίτηλα στη μνήμη των θεατών, χάρη στην εκπληκτική ερμηνεία του Γιώργου Δάμπαση και τη βαθιά στοχαστική σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού.
Ο Γιώργος Δάμπασης, στον απαιτητικό ρόλο του Αξέντι Ιβάνοβιτς Προπίτσιν, προσέφερε μια σπάνια ερμηνευτική σπουδή πάνω στην ανθρώπινη αποδόμηση. Με εσωτερικότητα, ευφυή
σωματικότητα και απόλυτο έλεγχο της εναλλαγής ψυχικών καταστάσεων, κατάφερε να μεταφέρει το κοινό από το χιούμορ στον τρόμο, από τη γελοιότητα στην τραγωδία, χωρίς ποτέ να διολισθήσει στην υπερβολή. Η ερμηνεία του δεν ήταν απλώς θεατρική· ήταν βιωματική, ωμή, ανθρώπινη. Ο Δάμπασης δεν «έπαιζε» την τρέλα — την κατοικούσε.
Ο Στάθης Λιβαθινός, με τη χαρακτηριστική του προσήλωση στη λεπτομέρεια και τον σεβασμό στο κλασικό κείμενο, παρέδωσε μια σκηνοθεσία που τιμούσε τη λογοτεχνική δύναμη του Γκόγκολ, ενώ ταυτόχρονα αναδείκνυε τον διαχρονικό ψυχικό πόνο του ήρωα. Η λιτή σκηνική σύνθεση, ο ποιητικός φωτισμός και η ατμοσφαιρική χρήση του ήχου συνέθεσαν ένα ασφυκτικόσύμπαν, όπου ο θεατής γινόταν μάρτυρας της εσωτερικής διάλυσης ενός ανθρώπου. Ο Λιβαθινός δεν προσπάθησε να εξηγήσει την τρέλα — την άφησε να μιλήσει μόνη της, μέσα από τη σιωπή, το βλέμμα, τον ψίθυρο.
Η παράσταση αυτή δεν ήταν απλώς ένα θεατρικό ανέβασμα ενός κλασικού έργου. Είναι ένα υπαρξιακό κάλεσμα σε όλους εμάς που στεκόμαστε κάθε μέρα στα όρια της λογικής, σε έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα πιο παράλογος. Και αυτήν την λεπτή ισορροπία, ανάμεσα στο λογικό και το παράλογο, ο Δάμπασης και ο Λιβαθινός την απέδωσαν με σπάνια καλλιτεχνική αρτιότητα.
Παίζουν: Γιώργος Δάμπασης, Νέστωρ Κοψιδάς, Λίλλυ Μελεμέ
* Στην παράσταση χρησιμοποιείται απόσπασμα από τον Ευγένιο Ονέγκιν του Αλεξάντερ Σεργκέγιεβιτς Πούσκιν σε
μετάφραση του Νίκου Παπακωνσταντίνου.
Πληροφορίες της παράστασης
ΘΕΑΤΡΟ ΟΔΟΥ ΚΥΚΛΑΔΩΝ
«Λευτέρης Βογιατζής»
Κυκλάδων 11 & Κεφαλληνίας
Κυψέλη
τηλ 2108217877
ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
Παρασκευή 21.00
Σάββατο 21.00
Κυριακή 20.00
Δευτέρα 20.30
Τρίτη 20.30
Διαβάστε ακόμα: Παραλίες με γαλάζια σημαία κοντά στην Αττική: Ιδανικοί προορισμοί για το Σαββατοκύριακο
