Ο χιλιανός σκηνοθέτης Πατρίσιο Γκουσμάν, γνωστός για τα ντοκιμαντέρ του που αποτελούσαν ακτινογραφίες της ταραγμένης ιστορίας της Χιλής, απεβίωσε χθες Τρίτη στο Παρίσι σε ηλικία 85 ετών. Η σύζυγός του ενημέρωσε το Γαλλικό Πρακτορείο για τον θάνατό του. Ο Γκουσμάν είχε αφιερώσει το έργο του στην ανατροπή του Σαλβαδόρ Αγιέντε και στο στρατιωτικό πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοτσέτ, με την πεντάωρη τριλογία του «Η Μάχη της Χιλής» να ξεχωρίζει ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ντοκιμαντέρ.
Ο σκηνοθέτης της ιστορικής μνήμης της Χιλής
Ο Πατρίσιο Γκουσμάν αναγνωρίστηκε διεθνώς για την προσφορά του στον κινηματογράφο, κερδίζοντας πολλά βραβεία σε φεστιβάλ όπως των Καννών και του Βερολίνου. Θεωρούνταν φύλακας της πολιτικής μνήμης της πατρίδας του, εστιάζοντας στις κρίσιμες στιγμές που σημάδεψαν τη Χιλή. Το πιο γνωστό του έργο είναι η πεντάωρη τριλογία «Η Μάχη της Χιλής» (La batalla de Chile).
Η τριλογία αυτή προβλήθηκε μεταξύ του 1972 και του 1973, καλύπτοντας την περίοδο της κυβέρνησης του σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αγιέντε μέχρι τη δολοφονία του στις 11 Σεπτεμβρίου 1973. Το έργο αυτό αποτελεί θεμελιώδες κομμάτι της φιλμογραφίας του Γκουσμάν και συνεχίζει να θεωρείται από τους κριτικούς ως ένα από τα πιο σημαντικά πολιτικά ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί ποτέ. Μέσα από αυτό, ο σκηνοθέτης προσπάθησε να καταγράψει και να αναλύσει τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανατροπή της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης.
Προσωπική εμπειρία και εξορία
Η προσωπική ζωή του Πατρίσιο Γκουσμάν συνδέθηκε άρρηκτα με την πολιτική ιστορία της Χιλής. Μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Πινοτσέτ, ο ίδιος συνελήφθη και υπέστη εικονικές εκτελέσεις, βιώνοντας από πρώτο χέρι την καταστολή της δικτατορίας. Κατάφερε να επιβιώσει από αυτή την τραυματική εμπειρία.
Αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής και της δουλειάς του στην πρόσφατη ιστορία της πατρίδας του, με σκοπό να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη των γεγονότων. Γεννημένος στις 11 Αυγούστου 1941 στο Σαντιάγο, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Χιλή το 1973. Εξορίστηκε αρχικά στην Κούβα, στη συνέχεια στην Ισπανία και τέλος στη Γαλλία, χωρίς ωστόσο να χάσει ποτέ από το βλέμμα του την ταραγμένη ιστορία της χώρας του.
Το έργο του ενάντια στη λήθη
Ο Γκουσμάν πίστευε ακράδαντα στη δύναμη της μνήμης, δηλώνοντας το 2010 στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι «η μνήμη έχει δική της δύναμη βαρύτητας. Τα κράτη που προσπαθούν να θάψουν τα παρελθόντα εγκλήματά τους έλκονται» και δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτή. Αυτή η πεποίθηση διαπότισε όλο του το έργο, το οποίο συνέχισε να δημιουργεί και κατά τη διάρκεια της εξορίας του.
Μεταξύ των έργων που δημιούργησε στην εξορία, ξεχωρίζει η ταινία «Στο όνομα του Θεού» (En nombre de Dios, 1987), η οποία εξετάζει τη στάση της καθολικής εκκλησίας της Χιλής απέναντι στη δικτατορία. Αργότερα, στην «Κορδιγιέρα των Ονείρων» (La Cordillera de los sueños, 2019), που κέρδισε το βραβείο «Ένα βλέμμα» καλύτερου ντοκιμαντέρ στις Κάννες, συνέδεσε το μεγαλείο της φύσης των Άνδεων με την πολιτική καταστολή που επικρατούσε στη νότια Αμερική.
Το τελευταίο κεφάλαιο της δουλειάς του εναντίον της λήθης ήταν το ντοκιμαντέρ «Η φανταστική μου χώρα» (Mi país imaginario, 2022). Αυτή η ταινία αποτελεί μια σπουδή της κοινωνικής εξέγερσης που συντάραξε τη Χιλή το 2019. Ο ίδιος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι «μια χώρα που δεν έχει ντοκιμαντέρ είναι σαν οικογένεια χωρίς οικογενειακό άλμπουμ», υπογραμμίζοντας τη σημασία της κινηματογραφικής καταγραφής της ιστορίας.
Ο αποχαιρετισμός του Γκαμπριέλ Μπόριτς
Ο θάνατος του Πατρίσιο Γκουσμάν προκάλεσε θλίψη στον πολιτικό κόσμο της Χιλής και όχι μόνο. Ο πρώην πρόεδρος της Αριστεράς, Γκαμπριέλ Μπόριτς, ο οποίος κυβέρνησε τη Χιλή από το 2022, απηύθυνε τον δικό του αποχαιρετισμό μέσω του κοινωνικού δικτύου X. Στο μήνυμά του, ο Μπόριτς χαρακτήρισε τον εκλιπόντα σκηνοθέτη ως «έναν γίγαντα», αναγνωρίζοντας έτσι τη σπουδαιότητα του έργου και της παρακαταθήκης του.
Με πληροφορίες από: Topontiki
