Στους ελληνικούς δρόμους, όπου οι οδηγοί έχουν στη διάθεσή τους δύο ή τρεις λωρίδες κυκλοφορίας, παρατηρείται ένα ευρύ φάσμα απόψεων σχετικά με την ορθή χρήση τους. Κάθε οδηγός φαίνεται να διατηρεί τη δική του προσωπική θεώρηση για το ποια λωρίδα είναι η ενδεδειγμένη για την κίνησή του. Αυτή η κατάσταση αναδεικνύει μια ιδιαιτερότητα στην ελληνική οδική κουλτούρα, όπου η ατομική αντίληψη υπερισχύει συχνά των θεσπισμένων κανόνων.
Η εξέλιξη της οδήγησης στην Ελλάδα
Η σχέση των Ελλήνων με το αυτοκίνητο ξεκίνησε με την απόκτησή του, πολύ πριν αναπτυχθεί η κουλτούρα της οδήγησης μαζί με τους άλλους. Το Ι.Χ. αντιμετωπίστηκε ως ένα διαβατήριο κοινωνικής ανόδου, μια απτή απόδειξη προσωπικής επιτυχίας, ένα μικρό ιδιωτικό βασίλειο σταθμευμένο κάτω από την πολυκατοικία.
Η ιδέα ότι αυτό το προσωπικό βασίλειο, μόλις βγει στον δρόμο, θα έπρεπε να μοιραστεί χώρο, κανόνες και προτεραιότητες με εκατοντάδες άλλα οχήματα, αποδείχθηκε μια πιο σύνθετη πρόκληση. Όταν αργότερα αποκτήθηκαν και κανονικοί αυτοκινητόδρομοι, το πρόβλημα απλώς επεκτάθηκε σε περισσότερες λωρίδες κυκλοφορίας, χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά η προσέγγιση.
Η καθυστερημένη έλευση των σύγχρονων αυτοκινητοδρόμων
Οι αυτοκινητόδρομοι εισήλθαν σχετικά αργά στην καθημερινότητα των Ελλήνων οδηγών, γεγονός που ίσως εξηγεί μέρος του προβλήματος. Για πολλές δεκαετίες, ο όρος «Εθνική Οδός» στην Ελλάδα παρέπεμπε σε συγκεκριμένα σημεία όπως ο Αχλαδόκαμπος, η Κατάρα, τα Τέμπη και ο Μπράλος. Αυτές οι διαδρομές χαρακτηρίζονταν από ασθμαίνουσες νταλίκες, παραδοσιακές ταβέρνες, σουβλάκια στον Ισθμό, διασταυρώσεις, αμέριμνα τρακτέρ και οικογενειακές εξορμήσεις που συχνά συνοδεύονταν από στομαχικές διαταραχές.
Το ερώτημα «πότε φτάνουμε;» κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών ήταν κάτι ανάμεσα σε ένα μαθηματικό πρόβλημα και ένα μεταφυσικό ερώτημα. Ο άξονας Αθήνας-Θεσσαλονίκης, αν και άρχισε να κατασκευάζεται τμηματικά ήδη από τη δεκαετία του ’50, χρειάστηκε περίπου επτά δεκαετίες για να αποκτήσει σε όλο του το μήκος τα χαρακτηριστικά ενός σύγχρονου αυτοκινητοδρόμου. Η παράδοση των τελευταίων χιλιομέτρων στα Τέμπη το 2017 έκλεισε ουσιαστικά αυτή τη μεγάλη εκκρεμότητα, ενώ η Αθηνών-Πύργου ολοκληρώθηκε μόλις πέρσι.
Η σχέση του Έλληνα οδηγού με τους κανόνες
Παρά το γεγονός ότι οι δρόμοι απέκτησαν ευρωπαϊκά πρότυπα, ο Έλληνας οδηγός δεν πρόλαβε να αποβάλει την παλιά, σχεδόν τρυφερή, σχέση του με τους κανόνες. Αυτούς τους θεωρεί απολύτως απαραίτητους, αρκεί να εφαρμόζονται στους άλλους οδηγούς και όχι στον ίδιο.
Το πρόβλημα ξεκινά από μια θεμελιώδη παρανόηση. Ο μέσος Έλληνας οδηγός αντιμετωπίζει τις λωρίδες κυκλοφορίας περίπου όπως τα δωμάτια ενός ξενοδοχείου. Διαλέγει εκείνη που του αρέσει, εγκαθίσταται σε αυτήν και θεωρεί μέγιστη αγένεια προς το «αδούλωτο πνεύμα» του να του ζητά κανείς να μετακινηθεί από τη θέση του.
Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας έναντι του εθιμικού δικαίου
Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) έχει μια λιγότερο «κολοκοτρωνέικη» προσέγγιση και δηλώνει ρητά τους κανόνες. Σύμφωνα με αυτόν, η κίνηση των οχημάτων πρέπει να γίνεται στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος. Η προσπέραση πραγματοποιείται κατά κανόνα από αριστερά και, μετά την ολοκλήρωσή της, ο οδηγός οφείλει να επιστρέψει στη δεξιά λωρίδα, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
Ωστόσο, αυτές οι διατάξεις συχνά θεωρούνται λεπτομέρειες στην ελληνική οδική πραγματικότητα. Στην Ελλάδα, έχει επικρατήσει προ πολλού η μετάβαση από τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας στο εθιμικό δίκαιο. Ή, ακριβέστερα, έχει κυριαρχήσει η πανάρχαια δύναμη της «φυλής» και η νοοτροπία του «δε βαριέσαι», η οποία πλέον είναι διαθέσιμη και σε millennial εκδοχές, Gen Z παραλλαγές και με συνδεσιμότητα Apple CarPlay, προσαρμοσμένη στις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις.
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Έλληνα οδηγού
Ανάμεσα στα ειδικά χαρακτηριστικά του Έλληνα οδηγού ξεχωρίζει ο «άρχοντας της μεσαίας». Αυτός ο τύπος οδηγού εισέρχεται στον αυτοκινητόδρομο, για παράδειγμα, κάπου στη Μεταμόρφωση, και επιλέγει να κινηθεί στη μεσαία λωρίδα. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της γενικότερης τάσης για μη τήρηση των κανόνων που ορίζει ο ΚΟΚ για την ορθή χρήση των λωρίδων κυκλοφορίας.
Με πληροφορίες από: Gazzetta
