Ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους φιλοσόφους του 19ου αιώνα, είχε μια ιδιαίτερη σχέση με τον θόρυβο. Στην προσωπική του ζωή, οι ενοχλητικοί ήχοι φαίνεται να τον απασχολούσαν σε βαθμό που οδήγησαν σε μια ενορχηστρωμένη δικαστική μάχη. Στην εποχή μας, οι σύγχρονες έρευνες δίνουν δίκιο στις υποψίες του, συνδέοντας την ευφυΐα με την ευαισθησία στους ήχους.
Η προσωπική ιστορία του Σοπενχάουερ
Το 1821, στη Βερολίνο, ο Σοπενχάουερ βρέθηκε αντιμέτωπος με μια κατάσταση που θα τον σημάδευε για χρόνια. Μια γυναίκα, η Καρολάιν Λουίζ Μαρκέ, τον κατηγόρησε ότι την κακοποίησε επειδή δεν αντέχοντας τον θόρυβο των συνομιλιών των γυναικών στον προθάλαμο του διαμερίσματός του, απαίτησε να αποχωρήσουν. Η διαμάχη τους διήρκεσε έξι χρόνια, με την απόφαση του δικαστηρίου το 1827 να είναι καταδικαστική για τον φιλόσοφο, ο οποίος υποχρεώθηκε να καταβάλει ιατρικά έξοδα και ετήσιο επίδομα στην Μαρκέ.
Ο Καντ και η μισοφωνία
Ο Σοπενχάουερ επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Ιμμάνουελ Καντ, έναν άλλο φιλόσοφο που είχε την ίδια αντιπάθεια προς τον θόρυβο. Παρά την κοινωνικότητά του, ο Καντ χρειαζόταν απόλυτη σιωπή για να δουλέψει. Υπάρχει μια ιστορία ότι άλλαξε σπίτι επειδή δεν μπορούσε να αντέξει τον ήχο ενός πετεινού.
Σε επιστολή του το 1784, ο Καντ εκφράζει την αγανάκτησή του για τον «στενάχωρο τραγούδι προσευχών» που ακουγόταν από τους φυλακισμένους, πιστεύοντας ότι η υποκρισία πίσω από αυτό ήταν εξίσου ενοχλητική με τον ήχο.
Ο Σοπενχάουερ για τη θορυβώδη ζωή
Στο δοκίμιό του «Περί Βίας και Θορύβου», ο Σοπενχάουερ εστιάζει όχι μόνο στις ανθρώπινες φωνές αλλά και στους ενοχλητικούς ήχους του περιβάλλοντος. Αναφέρει ότι το κροτάλισμα των μαστιγίων στους δρόμους είναι ο «πραγματικός δολοφόνος της σκέψης». Για εκείνον, ο θόρυβος είναι όχι μόνο ενοχλητικός αλλά και περιττός, και η ευαισθησία σε αυτόν συνδέεται με τη δημιουργικότητα και την ιδιοφυΐα.
«Σίγουρα υπάρχουν άνθρωποι, μάλιστα πάρα πολλοί, που θα χαμογελάσουν [με την κατάστασή μου], επειδή δεν είναι ευαίσθητοι στον θόρυβο. Ακριβώς αυτοί οι άνθρωποι, ωστόσο, δεν είναι ευαίσθητοι στα επιχειρήματα, τη σκέψη, την ποίηση ή την τέχνη», γράφει.
Σύγχρονη επιστημονική προοπτική
Η σύγχρονη επιστήμη, σύμφωνα με τον Neel Burton M.A., M.D., εξετάζει τη σύνδεση μεταξύ δημιουργικότητας και ικανότητας φιλτραρίσματος των αισθητηριακών πληροφοριών. Οι δημιουργικοί άνθρωποι φαίνεται να είναι πιο ευαίσθητοι σε ερεθίσματα, γεγονός που μπορεί να ενισχύει τη συνειρμική σκέψη τους. Ωστόσο, όταν αυτά τα ερεθίσματα γίνονται θόρυβος, μπορεί να προκαλέσουν παραλυσία στη δημιουργική διαδικασία.
Η παρατήρηση του Σοπενχάουερ σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ θορύβου και ευφυΐας αναδεικνύει μια διαχρονική αλήθεια που επιβεβαιώνεται από τη σύγχρονη έρευνα. Οι ευφυείς άνθρωποι συχνά επιζητούν τη σιωπή για να διατηρήσουν τη δημιουργικότητά τους και να προστατεύσουν τη σκέψη τους από τις περιττές παρεμβολές του κόσμου. Μάλλον, η κατανόηση αυτής της σχέσης μπορεί να προσφέρει χρήσιμα διδάγματα για την καλλιέργεια ενός πιο υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τη δημιουργικότητα.
