Ασκήσεις σωτηρίας της Αθήνας επί χάρτου, πομπώδεις εξαγγελίες και δεσμεύσεις για γενναία μέτρα, αλλά η τελική εικόνα, μια από τα ίδια. «Διακοσμητικοί» νομάρχες. Πολιτεία που παραγγέλνει μελέτες, τις βραβεύει και μετά τις αφήνει να αραχνιάζουν στα συρτάρια. Και μια απάνθρωπα γιγαντωμένη πρωτεύουσα με κατοίκους στα πρόθυρα νευρικής κρίσης. Αυτό αξίζει σε όλους όσοι ζούμε (και υποφέρουμε) στην Αθήνα;
Τέσσερα χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, κι ακόμα περισσότερα αφότου είχε γίνει σαφές πως η Αθήνα θα έχανε την ιστορική ευκαιρία να αλλάξει πρόσωπο, η υπομονή (και) των ειδικών επιστημόνων φαίνεται ότι εξαντλήθηκε. Πολεοδόμοι, χωροτάκτες, αρχιτέκτονες μιλούν πια έξω από τα δόντια. Τόσο για το ποιοι δημιούργησαν αυτό το τέρας, όπως χαρακτηρίζουν πλέον την ελληνική πρωτεύουσα, όσο και για τις τομές που είναι απαραίτητο να γίνουν προκειμένου να τιθασεύσουμε -όσο γίνεται- αυτό το τέρας.
Αυτό έκαναν πριν από λίγες ημέρες δύο εκ των σημαντικότερων «θεωρητικών του άστεως», οι κ. Μιχάλης Μοδινός, περιβαλλοντολόγος - γεωγράφος, και Σταύρος Τσέτσης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος, σε εκδήλωση για το μέλλον της Αθήνας που διοργάνωσε η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Νet Impact. (Πρόκειται για ένα δίκτυο νέων επιχειρηματιών και στελεχών επιχειρήσεων που δημιουργήθηκε με στόχο την προώθηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.) Χρησιμοποιώντας σκληρή γλώσσα, οι δύο επιστήμονες χαρακτήρισαν «αστικά μορφώματα» και «κηλίδες» τους οικισμούς που ξεφυτρώνουν στις συνεχώς μετακινούμενες παρυφές της πρωτεύουσας, έκαναν λόγο για «παντελή έλλειψη συντονισμού» των διαφόρων κέντρων αποφάσεων και έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για την εξαγωγή του μοντέλου «Αθήνα» στην περιφέρεια.
Εχει μετατραπεί σε έναν γιγάντιο θερμοσυσσωρευτή
«Στην περίπτωση της Αθήνας δεν μπορούμε πια να μιλάμε για πόλη, αλλά για… αστικό φαινόμενο», τονίζει ο κ. Σταύρος Τσέτσης. «Η αστικοποίηση έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις». Πράγματι, η Ελλάδα είναι η δεύτερη «συγκεντρωτικότερη» χώρα παγκοσμίως μετά την Ουρουγουάη, επισημαίνει ο κ Μιχ. Μοδινός. «Μολονότι, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, στην Αθήνα ζει το 34% του ελληνικού πληθυσμού, στην πραγματικότητα εδώ συσσωρεύεται έως και το 60%. Ανά πάσα στιγμή ο μισός πληθυσμός της χώρας βρίσκεται στην πρωτεύουσα, καθώς εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του συστήματος Υγείας, εδώ ο τουρισμός προβολής, εδώ η διοίκηση, εδώ τα πανεπιστήμια, εδώ και οι… τριακόσιοι βουλευτές, οι οποίοι -μην ξεχνάμε- είναι ελκτικό στοιχείο για εκατοντάδες άλλους Ελληνες. Ολα συμβαίνουν εδώ. Η Αθήνα ασκεί ακόμα τρομακτική ελκτικότητα στην περιφέρεια». Σύμφωνα με τον ίδιο, η τάση μετακίνησης πληθυσμού από την περιφέρεια στην Αθήνα έχει ανασχεθεί «μόνο και μόνο επειδή… ξεμείναμε από πληθυσμό»!
Οι συνέπειες της υπερσυγκέντρωσης ατόμων, υπηρεσιών και εξουσιών στην Αθήνα είναι ορατές σε όλους. «Γίνονται συνεχώς αλόγιστες επεκτάσεις της πρωτεύουσας που δεν χαρακτηρίζονται από αστικότητα», τόνισε ο κ. Τσέτσης. «Το ανατολικό κομμάτι της Αττικής αποτελεί ένα αστικό μόρφωμα, έτσι όπως είναι όλο κτισμένο βάσει παρεκκλίσεων». «Δεν είναι τυχαίο -συμπληρώνει ο κ. Μοδινός- ότι η οικοδομή εδώ και 40 χρόνια αποτελεί τον κύριο αναπτυξιακό τομέα στην Ελλάδα, είναι ο κύριος μοχλός της οικονομίας. Γι' αυτό και σήμερα το ΕΜΠ δεν παράγει μηχανικούς, αλλά εργολάβους που επεκτείνουν την πόλη».
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν μια χρυσή ευκαιρία για την Αθήνα να κάνει μια νέα αρχή. Ομως χάθηκε, και μαζί της η ελπίδα ότι θα φανεί φως στο τούνελ. «Η Βαρκελώνη, με την ευκαιρία των Ολυμπιακών, έγινε μια νέα, βιώσιμη πόλη. Επανακαθόρισε τη σχέση της με το θαλάσσιο μέτωπό της, εξυπηρετείται απόλυτα από τα μέσα μαζικής μεταφοράς κ.λπ. Εδώ, χάσαμε, αντί να κερδίσουμε την πρόσβαση στη θάλασσα, ενώ δεν νομίζω να υπάρχει κανείς που να βγαίνει έξω το βράδυ χωρίς το αυτοκίνητό του», τονίζει ο κ. Μοδινός. «Εκτός αυτού, το 2004 ήταν και μια ιστορική ευκαιρία να βαφτούν, να πρασινίσουν οι πολυκατοικίες. Ομως τίποτα…».
Για τον ίδιο, οι τοπικές αρχές φέρουν τεράστιο μερίδιο ευθύνης. «Υπάρχει πλήρης έλλειψη συντονισμού μεταξύ των τοπικών αρχόντων που έχουν λόγο στην Αθήνα, ενώ οι νομαρχίες έχουν μόνο διασκομητικό ρόλο όσον αφορά στον σχεδιασμό της πόλης. Ο δήμος Αθηναίων, από την άλλη, που θα έπρεπε να παίζει κυρίαρχο ρόλο, δεν το κάνει. Οι τρεις τελευταίοι δήμαρχοι έκαναν απλώς ασκήσεις δημόσιων σχέσεων. Την ίδια ώρα, η Αθήνα έχει μετατραπεί σε έναν γιγάντιο θερμοσυσσωρευτή που εγκλωβίζει θερμότητα την ημέρα και την εκλύει το βράδυ, οι ελεύθεροι χώροι ροκανίζονται λίγο λίγο και το περιαστικό πράσινο χάνεται».
Το «αφηρημένο» Χωροταξικό Σχέδιο
Το πρόβλημα είναι οξύ και έχει επιτακτικό χαρακτήρα. «Σκεφτείτε μόνο ένα απλό πράγμα: Τι θα γίνει όταν το 2013 η ΚΑΠ σταματήσει να δίνει επιδοτήσεις στους αγρότες; Τι θα κάνουν αυτοί οι άνθρωποι; Στα αστικά κέντρα θα συγκεντρωθούν. Και κυρίως στην Αθήνα», σημειώνει ο αρχιτέκτων-πολεοδόμος Σταύρος Τσέτσης. Για τη διαχείριση του προβλήματος ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν αρκούν «αφηρημένα σχέδια», όπως τα χαρακτηρίζει, τύπου Eθνικό Χωροταξικό.
Απαραίτητο βήμα για την ανάσχεση της γιγάντωσης της Αθήνας είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, η αποκέντρωση. «Εμφανίστηκε το Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού, αλλά δεν φθάνει αυτό. Χρειάζεται πραγματική πολιτική αποκέντρωσης. Χρειάζεται ουσιαστική στήριξη των περιφερειακών πόλεων». Παρ' όλα αυτά η τεράστια ζήτηση για δεύτερη κατοικία αποτελεί μια πραγματικότητα. «Είναι δεδομένη και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αφορισμούς», υποστηρίζει ο κ. Τσέτσης. «Ο κόσμος θέλει να κτίσει - το θέμα είναι πού και πώς θα κτίσει. Αλλωστε, θα έχετε αντιληφθεί ότι πίσω από τις εκστρατείες για πλήρη απαγόρευση δόμησης βρίσκονται κινήματα ιδιοκτητών που χρησιμοποιούν το περιβάλλον μόνον ως πρόσχημα».
Οι όποιες αναγκαίες επεκτάσεις της πόλης, ωστόσο, θα πρέπει να αναπτυχθούν ορθολογικά. «Οσες φορές όμως εμείς οι ειδικοί έχουμε κάνει ανάλογα σχέδια, αυτά καταλήγουν στο συρτάρι».
Θέλουν να φύγουν για την επαρχία
Εκτός από τους ειδικούς, και οι ίδιοι οι Αθηναίοι φαίνεται να έχουν χάσει την υπομονή τους με την πρωτεύουσα, βλέποντας την ποιότητα ζωής τους συνεχώς να υποβαθμίζεται και τα περιθώρια βελτίωσης της κατάστασης να στενεύουν. Οπως αποκάλυψε πρόσφατη έρευνα της Public Issue που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της «Κ», περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους της Αθήνας (το 65%), εάν τους δινόταν η ευκαιρία, θα εγκατέλειπαν την πόλη για να ζήσουν στην επαρχία!
Στην κορυφή της λίστας των παραπόνων των Αθηναίων βρίσκονται το κυκλοφοριακό (39%), η καθαριότητα (25%), η ρύπανση (17%), το νέφος (15%) και η ασφάλεια (11%). Εντυπωσιακό είναι επίσης ότι το 59% των κατοίκων της πρωτεύουσας ομολογούν πως η ζωή τους τα τελευταία τρία χρόνια χειροτέρευσε, κυρίως σε ό,τι αφορά τη στάθμευση (84%), την εγκληματικότητα (79%) και τη ρύπανση (69%). Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι το 56% των ερωτηθέντων δήλωσαν δυσαρεστημένοι με το έργο του δημάρχου Αθηναίων, Νικήτα Κακλαμάνη.
Τι θα άλλαζαν εάν γίνονταν οι ίδιοι δήμαρχοι; Το 76% δηλώνουν ότι θα κατεδάφιζαν κτίρια για να απελευθερωθούν χώροι, ενώ ένα 89% θα δημιουργούσε ποδηλατοδρόμους.
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
