«Δεν ήθελα να πηγαίνω σχολείο διότι ο δάσκαλος μας έλεγε συνέχεια ότι θέλει να φύγει γιατί δεν αντέχει άλλο στο νησί». Η 9χρονη Μαρία είναι μαθήτρια της Γ’ Τάξης στο Δημοτικό Σχολείο των Αρκιών. Μαζί με τον ξάδερφό της, το μικρό Μανώλη, είναι οι μόνοι μαθητές στο νησάκι του Νοτίου Αιγαίου.
Ο δάσκαλός τους έφυγε χωρίς καμία προειδοποίηση πριν από δεκαπέντε ημέρες. Επικαλέστηκε σοβαρό πρόβλημα υγείας και ζήτησε την απόσπασή του σε άλλο σχολείο, μεγαλύτερο, για να βρίσκεται κοντά σε Κέντρο Υγείας.
Η περίπτωση των Αρκιών δεν είναι η μόνη. Η πρώτη σκέψη όσων δασκάλων διορίζονται στα «ερημητήρια του Αιγαίου» είναι να φύγουν όσο το δυνατόν συντομότερα. Η βασική τους επιθυμία; Η απόσπαση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι φέτος, μόνο στις Κυκλάδες, έγιναν 220 αποσπάσεις, αριθμός που αντιστοιχεί στο 25% του δυναμικού. Τα κενά που δημιουργήθηκαν καλύπτονται με διορισμούς αναπληρωτών, αφού αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τον περιφερειακό διευθυντή Εκπαίδευσης Νοτίου Αιγαίου κ. Γιάννη Καλύβα, «δεν υπάρχει ούτε ένας αδιόριστος δάσκαλος». Η πρότασή του είναι συγκεκριμένη και, κατά τη γνώμη του, είναι η μόνη που μπορεί να δώσει λύση στην ταλαιπωρία των μικρών μαθητών στα νησιά της άγονης γραμμής.
«Πρέπει να είμαστε ιδιαιτέρως φειδωλοί στις αποσπάσεις. Το καλύτερο θα ήταν να γίνει μια ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία κανένας δεν θα αφήνει τη θέση του παρά μόνο όταν αποδεδειγμένα υπάρχει πολύ σοβαρός λόγος».
Οι γονείς των παιδιών στους Αρκιούς, που μίλησαν στον ΕΤ, δεν πιστεύουν ότι ο δάσκαλος έφυγε για λόγους υγείας. «Ηταν αντικοινωνικός, δεν μιλούσε σε άνθρωπο, δεν έβγαινε καθόλου από το σχολείο ούτε άφηνε κανέναν να μπει εκτός από τους μαθητές. Μια μέρα ήρθε να δει τα παιδιά μια παλιά τους δασκάλα και δεν την άφησε. Ξέρουμε ότι η ζωή στο νησί το χειμώνα είναι δύσκολη και ακόμα περισσότερο για ένα νέο άνθρωπο που δεν είναι από δω. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα παιδιά μας δεν έχουν δικαίωμα στη μάθηση», λέει ο κ. Μιχάλης Καμπόσος.
Η μητέρα της Μαρίας, κ. Αναστασία Χατζή, τονίζει ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο δάσκαλος εγκαταλείπει το σχολείο. Κάτι παρόμοιο συνέβη και με την προηγούμενη δασκάλα που έφυγε στη μέση της χρονιάς επικαλούμενη ψυχολογικά προβλήματα. «Εκεί που τα παιδιά μας αρχίζουν να μαθαίνουν και να μπαίνουν σε μια σειρά, φεύγει ο δάσκαλος και μέχρι να έρθει άλλος τα έχουν ξεχάσει όλα και πάλι από την αρχή».
Η ιστορία αυτή επαναλαμβάνεται στα πιο πολλά νησιά. «Οι περισσότεροι δάσκαλοι προσπαθούν να βρουν αιτία ή βάζουν μέσον για να φύγουν», επισημαίνει ο δήμαρχος της Πάτμου κ. Γρηγόρης Καμπόσος. «Από τη μια πλευρά έχουν δίκιο. Πρέπει να έχεις τάσεις απομόνωσης ή να σου αρέσει πολύ η φύση για να καταφέρεις να προσαρμοστείς σε ένα μικρό νησί. Από την άλλη, όμως, είναι κρίμα τόσα παιδιά να μην μπορούν να ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους».
Ενα άλλο ζήτημα είναι οι πολλές χαμένες ώρες διδασκαλίας. Οπως λέει στον ΕΤ ο δήμαρχος της Τήλου κ. Τάσος Αλιφέρης, «ειδικά στις γιορτές τα σχολεία κλείνουν για περίπου ένα μήνα. Οι δάσκαλοι φεύγουν συνήθως μία εβδομάδα νωρίτερα για να μην αποκλειστούν λόγω καιρού και φτάνει μια ανατροπή στα ακτοπλοϊκά δρομολόγια για να γυρίσουν μία εβδομάδα αργότερα».
Στους Λειψούς η κατάσταση δεν είναι διαφορετική, παρά το γεγονός ότι οι κάτοικοι είναι περισσότεροι και η Τοπική Αυτοδιοίκηση κάνει μεγάλες προσπάθειες για να μην τους λείπει τίποτα. Σύμφωνα με το δήμαρχο του νησιού κ. Μπενέτο Σπύρου, «αν και ο τελευταίος κάτοικος του τελευταίου νησιού στο χάρτη είχε εύκολη πρόσβαση στο κέντρο, πολλοί θα είχαν κάνει άλλες επιλογές στη ζωή τους και θα είχαν μείνει στον τόπο τους».
Οι ικεσίες του υπ. Παιδείας και η απροθυμία των αναπληρωτών
«Ικέτης» στα πόδια των δασκάλων πέφτει το υπουργείο Παιδείας για να καλύψει τα κενά στα δημοτικά σχολεία. Στελέχη της αρμόδιας υπηρεσίας διορισμών αναζητούν τους δασκάλους στα σπίτια τους και τους παρακαλούν να αποδεχθούν πρόσληψη σε περιοχές μακριά από τον τόπο διαμονής τους. Η μέθοδος της προσωπικής επικοινωνίας δεν έχει αποδώσει σε 180 περιπτώσεις εγγεγραμμένων στον πίνακα αναπληρωτών, οι οποίοι αρνούνται να υπηρετήσουν σε απομακρυσμένα σχολεία. Aλλοτε κάποιοι πείθονται, όπως στην περίπτωση του ευρωπαϊκού σχολείου του Ηρακλείου, όπου πρόσφατα καλύφθηκε με αναπληρωτή κενή θέση δασκάλου.
Τα μεγαλύτερα προβλήματα παρουσιάζονται στο ολοήμερο πρόγραμμα. Αποφασίστηκε να αντιμετωπιστούν με υπερωριακή απασχόληση των υπηρετούντων στο κανονικό πρόγραμμα, ενώ εξασφαλίστηκαν άλλες 1.000 πιστώσεις που θα διατεθούν για την πρόσληψη αναπληρωτών και ωρομισθίων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ωστόσο, η ψαλίδα ανάμεσα στον αριθμό των αποφοίτων των Παιδαγωγικών Τμημάτων και τις ανάγκες που δημιούργησε το διευρυμένο πρόγραμμα των Δημοτικών, παραμένει μεγάλη. Το πρόβλημα επιτείνει η κακή κατανομή του διδακτικού προσωπικού από τις κατά τόπους διευθύνσεις εκπαίδευσης.
Στα δυσπρόσιτα σχολεία έχουν καλυφθεί οι ανάγκες του κανονικού προγράμματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, υπολειτουργεί το ολοήμερο. Το θεσμικό πλαίσιο θωρακίζει τα σχολεία της άγονης γραμμής, καθώς απαγορεύει κάθε υπηρεσιακή μετακίνηση, εάν ο εκπαιδευτικός δεν συμπληρώσει διετή υπηρεσία στο δυσπρόσιτο. Η αυστηρότητα της ρύθμισης υποχωρεί, όταν ο/η εκπαιδευτικός που τοποθετείται σε δυσπρόσιτο ως μόνιμος/η ή αναπληρωτής/ρια δικαιούται γονική άδεια ή άδεια κύησης. Ο χρόνος υπηρεσίας στο δυσπρόσιτο λογίζεται ούτως ή άλλως διπλός ακόμη και για τους εκπαιδευτικούς που το δήλωσαν εκ του ασφαλούς, γνωρίζοντας ότι δεν θα υπηρετήσουν ποτέ, διότι θα κάνουν χρήση των ευεργετικών διατάξεων για την κύηση και την ανατροφή των παιδιών.
Απομονωμένοι από τον κόσμο
«Η δασκάλα μας είναι νέα, όμορφη και μας χαμογελάει συνέχεια. Μας μαθαίνει πολύ ωραία πράγματα, να διαβάζουμε και να ζωγραφίζουμε όλοι μαζί», λέει η μικρή Μαίρη από την Τήλο αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν πολλές περιπτώσεις δασκάλων που ξεχωρίζουν.
Το δημοτικό σχολείο στο μικρό αλλά πανέμορφο νησάκι της Δωδεκανήσου έχει μόλις 20 μαθητές. Οι δύο δασκάλες, η Δήμητρα Ξωχέλλη και η Αννα Καραμόσχου, είναι μόλις 23 χρόνων. Διορίστηκαν για πρώτη φορά στο σχολείο της Τήλου και βρέθηκαν αντιμέτωπες με χιλιάδες προβλήματα, σαν αυτά που παρουσιάζονται σε όλα τα μικρά και δυσπρόσιτα σχολεία. Παρ’ όλα αυτά δέθηκαν συναισθηματικά με τα παιδιά και ξεκίνησαν με όρεξη και καλή διάθεση το παιδαγωγικό τους έργο. Η καλοσύνη και η φιλοξενία των ντόπιων τις βοήθησαν να συνηθίσουν τη ζωή στο νησί και να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες του χειμώνα.
«Αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα με κάθε μικρό σχολείο. Δεν έχουμε καθόλου υλικό και η τεχνολογική υποδομή είναι ανύπαρκτη. Δεν υπάρχει βιβλιοθήκη ή έστω μερικά παιδικά βιβλία. Δεν έχουμε καν φωτοτυπικό μηχάνημα εδώ και πολύ καιρό. Αυτά τα σχολεία τα έχουν αφήσει στο έλεος του Θεού, δεν υπάρχει υποστήριξη από κανέναν», τονίζει στον ΕΤ η κ. Δήμητρα Ξωχέλλη.
Οσο για το δύσκολο χειμώνα στο νησί τα πράγματα γίνονται καλύτερα «όταν υπάρχει καλή παρέα», λέει η κ. Αννα Καραμόσχου. Και προσθέτει: «Τα μικρά και απομακρυσμένα σχολεία έχουν ανάγκη τη στήριξη της Πολιτείας. Τα παιδιά θέλουν να μάθουν και αποζητούν τη γνώση, παρά τις καθημερινές δυσκολίες».
Ζητήσαμε από τα παιδιά διάφορων σχολείων στα νησιά του Νότιου Αιγαίου να μας γράψουν πώς βλέπουν τη ζωή τους το χειμώνα. Η μεγαλύτερη χαρά τους είναι τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά. Αυτές τις ημέρες αναβιώνουν τα έθιμα του τόπου τους, ανταλλάσσουν δώρα και γιορτάζουν μαζί με όλους τους κατοίκους του νησιού.
«Τα Χριστούγεννα είναι πολύ ωραία, λέμε κάλαντα και κερνάμε ο ένας τον άλλο με τα λεφτά που μαζεύουμε», γράφει ο μικρός Δημήτρης από τη Χάλκη.
Τα παιδιά των ακριτικών νησιών βιώνουν καθημερινά μεγάλες δυσκολίες, αλλά στην πλειονότητά τους δεν σκέφτονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους.
Οπως χαρακτηριστικά γράφει ο Δημήτρης, «είναι πολύ επικίνδυνα το χειμώνα στη Χάλκη. Φυσάει πολύ, μερικές φορές γίνονται ανεμοστρόβιλοι και γκρεμίζουν τα πάντα πάνω στο νησί. Πρέπει να προσέχουν οι άνθρωποι που έρχονται το χειμώνα και δεν το ξέρουν καλά».
«Η ζωή το χειμώνα στην Τήλο δεν είναι και πολύ ωραία», γράφει η Πόπη. «Εξω δεν κυκλοφορεί ούτε μυρμήγκι. Κάνει κρύο και όλο βρέχει». Ο Βίκτωρας είναι λίγο πιο αισιόδοξος… «Η ζωή στην Τήλο είναι δύσκολη, αλλά προσπαθούμε να την κάνουμε ευκολότερη. Τα καφενεία γεμίζουν παππούδες που συζητούν για τα προβλήματα».
Τα παιδιά των νησιών της άγονης γραμμής εντυπωσιάζονται όταν βλέπουν πράγματα που για τα παιδιά της πόλης θεωρούνται αυτονόητα. Ο Αχιλλέας, μαθητής της Γ’ Δημοτικού στο Αγαθονήσι, γύρισε από τριήμερο ταξίδι με τους γονείς του στη Λέρο γεμάτος απορίες. Ρώτησε, λοιπόν, το δάσκαλο: «Γιατί τα παιδιά στην πόλη πηγαίνουν με το λεωφορείο στο σχολείο; Δεν μπορούν να πάνε με τα πόδια; Να μας φέρει κι εμάς το καράβι ένα σχολικό».
Συμπέρασμα; Τα μικρά νησιά του Αιγαίου δεν είναι απλά κουκίδες στο χάρτη, αλλά ζωντανά κύτταρα του οργανισμού που λέγεται Ελλάδα.
ΠΗΓΗ: E-TIPOS
