Κατά τη διάρκεια της εξαήμερης πυρκαγιάς, όσοι παρακολουθούσαν τις εξελίξεις μέσω των τοπικών οπτικοακουστικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (Ραδιοφωνικοί σταθμοί, Κανάλια) είχαν την αίσθηση ότι παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που κατέβαλαν όλοι όσοι συμμετείχαν στην κατάσβεση δεν μπορούσαν να πετύχουν τα μέγιστα δυνατά.
Οι λόγοι που προβλήθηκαν κατά κόρον από τους κατ’ επίφαση γηγενείς ειδικούς άλλαζαν από μέρα σε μέρα, χωρίς βέβαια το κοινό να μπορεί να το αντιληφθεί τις στιγμές της κρίσης λογω της έντασης και του πανικού. Βέβαια, υπήρχε μία μόνιμη σταθερά όλες αυτές τις μέρες, η συνεχής αναφορά ότι παρά το πλήθος των μέσων δεν υπήρχε επαρκής συντονισμός, τόσο σε επιχειρησιακό επίπεδο (κατάσβεση πυρκαγιάς) όσο και σε επίπεδο επιμελητείας δηλαδή τροφοδοσία και διανομή υλικών (καύσιμα, τρόφιμα, νερό, οργάνωση εθελοντών στα μετόπισθεν).
Τις δυσλειτουργίες αυτές τις τα τοπικά Μ.Μ.Ε. αρχικά τις επέρριπταν στις δομικές αδυναμίες του κράτους μας, ενώ στην συνέχεια κατέληξαν στο ασφαλέστερο αλλά και βολικότερο συμπέρασμα ότι για την εικόνα καταστροφής και ελλιπούς συντονισμού που αντικρίζαμε όλοι στους τηλεοπτικούς δέκτες ήταν υπεύθυνοι κάποιοι μη Ροδίτες (πανωμερίτες) επικεφαλείς της πυροσβεστικής που ήταν ανίκανοι και δεν είχαν γνώση της περιοχής. Η άποψη αυτή βρήκε το πρόσφορο έδαφος της οργής των κατοίκων, εξαιτίας της αδιαμφισβήτητης οικολογικής καταστροφής που μεγεθυνόταν μέρα με τη μέρα. αλλά και του καταγγελτικού λόγου ορισμένων εκπροσώπων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι αξίζει να θυμηθούμε ότι έπαιζαν διαρκώς το ρόλο του ανταποκριτή από το μέτωπο.
Αναμφισβήτητα σε επιχειρησιακό επίπεδο πρέπει να υπάρξει αυστηρή κριτική και μάλιστα να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με την δυνατότητα ή μη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας να αντιμετωπίζει δασικές Πυρκαγιές. Ταυτόχρονα θα πρέπει να γίνει ανάλυση των επιλογών των επικεφαλείς αλλά και του σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών στη Ρόδο, διότι όπως διαπιστώθηκε εκ του αποτελέσματος η παραμονή αεροσκαφών στην Δωδεκάνησο αλλά και η ενίσχυση των επίγειων μέσων είναι επιβεβλημένη ώστε να μεγεθυνθεί η δυνατότητα καταστολής στα πρώτα στάδια εξάπλωσης του μετώπου.
Σε επίπεδο (από)συντονισμού του μηχανισμού υποστήριξης της προσπάθειας κατάσβεσης δεν είναι απαραίτητη η εξειδικευμένη γνώση αλλά η απλή αναζήτηση και ανάλυση του υφιστάμενου πλαισίου Πολιτικής Προστασίας. Για το σκοπό αυτό δεν είναι απαραίτητο κάποιος να δαπανήσει πολύ χρόνο, διότι οι αναγκαίες λεπτομέρειες μπορoύν να αντληθούν από την ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (www.civilprotection.gr).
Από την ανάλυση των νόμων και των εγκυκλίων που διέπουν την Πολιτική Προστασία σε Εθνικό, Περιφερειακό αλλά και Τοπικό Επίπεδο προκύπτουν ορισμένα ενοχλητικά ερωτήματα αλλά και δυσάρεστα συμπεράσματα για το ρόλο και τις παραλείψεις τοπικών παραγόντων που όφειλαν να υλοποιούν τον (από)συντονισμό αλλά και για την αδυναμία των Μ.Μ.Ε. να εντοπίσουν ορισμένες περίεργες αντιφάσεις.
Καταρχήν το κυρίαρχο ερώτημα που αναζητά απάντηση είναι ποιος είναι ο ρόλος, οι αρμοδιότητες και τα καθήκοντα του κάθε παράγοντα τοπικού ή μη, σε μία στιγμή κρίσης και πως κατανέμονται οι ευθύνες συντονισμού ανάμεσα στους εμπλεκόμενους.
Η απάντηση δίδεται αν ανατρέξουμε στην Υπουργική Απόφαση 1299/03 (ΦΕΚ Β 423/10-4-03) στο άρθρο 6, παρ β-Συντονισμός Επιχειρήσεων: «Ο συντονισμός των εμπλεκόμενων επιχειρησιακών δυνάμεων για την αντιμετώπιση των καταστροφικών φαινομένων, γίνεται, αναλόγως του είδους ή της έντασης της καταστροφής (Γενική, Περιφερειακή, Τοπική), από τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, τους οικείους Γενικούς Γραμματείς Περιφερειών και τους Νομάρχες αντίστοιχα. Οι ανωτέρω στο έργο τους συνεπικουρούνται, από τους επικεφαλής των δυνάμεων που ενεργούν στον τομέα ευθύνης των.
Ο ορισμός του είδους και της έντασης της καταστροφής για την περίπτωση της πρόσφατης πυρκαγιάς δίδεται στο άρθρο 2 παρ 7&8, όπου προκύπτει πως μέχρι να γίνει η κήρυξη της Νήσου Ρόδου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης από τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας το φαινόμενο χαρακτηριζόταν «Τοπική καταστροφή μικρής έντασης» ενώ κατόπιν «Τοπική καταστροφή μεγάλης έντασης».
Η εισήγηση για την κήρυξη εκτάκτου ανάγκης έγινε από τον Νομάρχη με βάση το άρθρο 12 του Νόμου 3013/1-5-02 (ΦΕΚ-102 Α’) όπου θα διαπιστώσουμε ότι διαθέτει και ορισμένες επιπλέον αρμοδιότητες όπως:
1. Συντονίζει και επιβλέπει το έργο της πολιτικής προστασίας για την
πρόληψη, ετοιμότητα, αντιμετώπιση και αποκατάσταση των καταστροφών, εντός των ορίων του νομού. (όπως η περίπτωση της Πυρκαγιάς)
2. Έχει την ευθύνη της διάθεσης και του συντονισμού δράσης του
απαραίτητου δυναμικού και μέσων για την πρόληψη, ετοιμότητα, αντιμετώπιση και αποκατάσταση των καταστροφών του νομού, και
3. Προεδρεύει του Συντονιστικού Νομαρχιακού Οργάνου.
Τι είναι όμως το περιβόητο Συντονιστικό Νομαρχιακό Όργανο (ΣΝΟ); Προφανώς και πρόκειται για όργανο που συντονίζει, η σύνθεση του οποίου καθορίζεται στην παρ 3 του ιδίου άρθρου και απαρτίζεται από εκπροσώπους πολλών φορέων αλλά και υπαλλήλους της Δ/νσης Δασών. τους Εκπροσώπους εθελοντικών οργανώσεων Πολιτικής Προστασίας ενώ κατά περίπτωση λαμβάνουν μέρος εκπρόσωποι δήμων ή κοινοτήτων των πληττόμενων περιοχών, εκπρόσωποι λοιπών εθελοντικών οργανώσεων και κοινωνικών φορέων του νομού, καθώς και άλλοι εκπρόσωποι υπηρεσιών, μετά από πρόσκληση του προέδρου (Νομάρχη).
Η χρησιμότητα αλλά και ο νευραλγικός του ρόλος του παραπάνω οργάνου (ΣΝΟ) για το συντονισμό των τοπικών φορέων αποδείχτηκε δυστυχώς μετά την καταστροφική πυρκαγιά και κατόπιν εορτής έπειτα από την σύγκλιση του από τον Νομάρχη, όπου διαπιστώθηκαν συγκεκριμένα προβλήματα συντονισμού τα οποία διατύπωσαν κύρια οι εθελοντικές οργανώσεις αλλά και ζητήματα που αφορούν την υπαγωγή των δυνάμεων της ΕΤΑΙΡΠΟΦΙΚΑ στον αρχηγό της Πυροσβεστική αμέσως μετά την εκδήλωση πυρκαγιάς,.
Αντίθετα ο νομοθέτης είχε αναγνωρίσει το ρόλο του Σ.Ν.Ο. και για το λόγο αυτό στην παρ 3 του άρθρου 12 του Νόμου 3013/1-5-02 (ΦΕΚ-102 Α’) αναφέρει συγκεκριμένα « Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης της καταστροφής, καθώς και του έργου αποκατάστασης των ζημιών, το πιο πάνω Όργανο λειτουργεί σε εικοσιτετράωρη βάση, με δυνατότητα συνέχισης της συνεδρίασης και με τους οριζόμενους, από τους μετέχοντες, αναπληρωτές τους», δηλαδή το ΣΝΟ ήταν υποχρεωτικό να λειτουργεί διαρκώς και για το λόγο αυτό προβλέπεται και ο ορισμός εκπροσώπων.
Προκύπτει λοιπόν ένα κυρίαρχο ερώτημα γιατί δεν συνεκλήθη το Σ.Ν.Ο. πριν την άφιξη αλλά και μετά την παρουσία στη Ρόδο του Γενικού Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας κ Μουζά; Καλό θα ήταν να θυμηθούμε ότι ο κος Μουζάς αφίχθη στο βράδυ της Πέμπτης 24 Ιουλίου 2008 όταν και πραγματοποιήθηκε η πρώτη σύσκεψη, ενώ είχαν ήδη μεσολαβήσει ήδη δύο μέρες.
Σε ότι αφορά δε το επιχείρημα ότι μετά την έλευση του Γενικού Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας ο συντονισμός εμπεριήλθε αποκλειστικά στον κ Μουζά θα πρέπει να θυμηθούμε ότι με βάση την Υπουργική Απόφαση 1299/03 (ΦΕΚ Β 423/10-4-03) άρθρο 6, παρ β-Συντονισμός Επιχειρήσεων ο Γενικός Γραμματέας της Πολιτικής Προστασίας συνεπικουρείται, από τους επικεφαλής των δυνάμεων που ενεργούν στον τομέα ευθύνης των και στη συγκεκριμένη περίπτωση τον επικεφαλή σε επίπεδο νομού. Άλλωστε η λειτουργία του Σ.ΝΟ. είναι όπως είδαμε υποχρεωτική σε 24ωρη βάση χωρίς εξαίρεση και σε καμία περίπτωση η σύγκληση των συσκέψεων υπό του Γενικού Γραμματέα κου Μουζά (σε ορισμένες από τις οποίες δεν παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης) αλλά και το επιχειρησιακό επιτελείο της Πυροσβεστικής στο Γεννάδι δεν αποτελούσαν δομές που ακύρωναν τον ρόλο του ΣΝΟ. Αντίστοιχα σε μία στρατιωτική επιχείρηση, η παρουσία ενός στρατηγού και η δημιουργία ενός επιτελείου δεν αποτελεί λόγο να μην υπάρχουν αντίστοιχες δομές και συσκέψεις σε επίπεδο μικρότερων διοικητικών μονάδων.
Με λίγα λόγια το Σ.Ν.Ο. μπορούσε και έπρεπε να λειτουργεί κατά την εκδήλωση και εξέλιξη των πύρινων μετώπων, παράλληλα και υποβοηθητικά με τις δομές που συμμετείχε ο Γενικός Γραμματέας Πολιτικής Προστασίας.
Συνεπώς η μη σύγκλιση του Σ.ΝΟ. από τον Νομάρχη κατά τη διάρκεια της κρίσης, αποτελεί μία επιλογή που για ερμηνευθεί μπορούν να γίνουν πλήθος υποθέσεων που ανάγονται είτε στην επιλογή να βρίσκεται διαρκώς στις προσπάθειες κατάσβεσης, είτε λόγω μη γνώσης των παραπάνω ή ακόμα και λόγω προσωπικής εκτίμησης των συνθηκών. Σε κάθε περίπτωση όμως, αποτελεί μια προσωπική επιλογή η οποία μπορεί να ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως με δεδομένο ότι σε καταστάσεις κρίσεως μπορεί κάποιος να ταυτιστεί είτε με τις προσπάθειες κατάσβεσης στην πρώτη γραμμή, είτε με τον συντονισμό των προσπαθειών συμμετέχοντας στα προβλεπόμενα όργανα .
Σε ότι αφορά την διαρκή συμμετοχή στις προσπάθειες κατάσβεσης και ελέγχου του της πυρκαγιάς η απάντηση δίδεται στη σελίδα 14 της με Αρ. Πρωτ. 2706/07.04.08 εγκύκλιου της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας όπου αναφέρονται χαρακτηριστικά τα κάτωθι:
«Η σύγκληση του Συντονιστικού Νομαρχιακού Οργάνου (ΣΝΟ) ή του Συντονιστικού Τοπικού Οργάνου (ΣΤΟ), σε περιπτώσεις που προκαλούνται δασικές πυρκαγιές, γίνεται για την υποβοήθηση του έργου που εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Νομάρχη ή του Δημάρχου, όπως αυτό προβλέπεται και περιγράφεται στα άρθρα 12 &13 του Ν 3013/2002. Νοείται ότι η σύγκληση των ανωτέρω οργάνων έχει στόχο τον συντονισμό των φορέων στην διάθεση δυναμικού και μέσων καθώς και της διαχείρισης των συνεπειών που προκαλούνται από τις δασικές πυρκαγιές και όχι τον έλεγχο του ίδιου του φαινομένου, ο οποίος αποτελεί αρμοδιότητα του Πυροσβεστικού Σώματος»
Ενδιαφέροντα συμπεράσματα προκύπτουν για τις αρμοδιότητες της Νομαρχίας οι οποίες όπως είδαμε είναι σημαντικές και από την ανάγνωση του άρθρου 6 της ΚΥΑ 12030/Φ.109.1/99/ (ΦΕΚ 713 Β΄) και ειδικά στην παράγραφο 4 που αναφέρει μεταξύ άλλων ότι οι Νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις κάθε χρόνο και μέχρι τέλος Φεβρουαρίου :
1. Καταγράφουν όλα τα μηχανήματα, που έχουν στη διάθεσή τους.
2. Εντέλλονται τους Ο.Τ.Α., να καταγράφουν τους σκουπιδότοπους της περιοχής τους και να λάβουν μέτρα ασφαλούς λειτουργίας τους καθώς και να καθαρίζουν τα περιαστικά δάση και τις ευαίσθητες περιοχές δικαιοδοσίας τους.
3. . Εντέλλονται τους Ο.Τ.Α., σε συνεργασία με το Πυροσβεστικό Σώμα, όπως συγκροτούν και οργανώνουν ομάδες πολιτών για την παροχή συνδρομής στην πρόληψη και καταστολή δασικών πυρκαγιών της περιοχής τους.
4. Πραγματοποιούν ασκήσεις αντιπυρικής προστασίας, σε συνεργασία με τους συναρμόδιους φορείς.
5. Ελέγχουν τη συνεχή λειτουργία των γραφείων-τμημάτων της Πολιτικής Προστασίας στη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.
6. Μεριμνούν όπως, δια των οικείων φορέων ύδρευσης, πυκνωθεί το δίκτυο κρουνών υδροληψίας των πυροσβεστικών οχημάτων
Η εκτενής ανάλυση που προηγήθηκε καταδεικνύει ότι ο συντονισμός της πολιτικής προστασίας είναι μία αναγκαία συνθήκη η οποία πρέπει άμεσα να εκπληρωθεί σε τοπικό επίπεδο μέσω του Συντονιστικού Νομαρχιακού Οργάνου έστω και τώρα με αφορμή τις αδυναμίες και τις λανθασμένες επιλογές που επισημάνθηκαν. Για να υλοποιηθούν οι απαραίτητες δομές θα απαιτηθεί διαρκής προσπάθεια και συστράτευση όλων τον τοπικών παραγόντων.
Τέλος θα πρέπει να κατανοήσουν όλοι οι συναρμόδιοι (και αναρμόδιοι) αλλά και οι πολίτες ότι η διαχείριση κρίσεων πρέπει να γίνεται καταρχήν σε πραγματικό και επιχειρησιακό επίπεδο με σκοπό την θετική έκβαση και όχι σε επικοινωνιακό δια των τηλεοράσεων και των ραδιοφωνικών μέσων κραδαίνοντας κλαδιά ελαιοδέντρων η ασυρμάτους.
