Στις 20 Οκτωβρίου του 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στη Βεγγάζη, προχώρησε σε τρεις σημαντικές ενέργειες μέσα σε μία μόνο συνεδρίαση. Καταρχάς, ακύρωσε την απόφαση που είχε ληφθεί το 2020 και η οποία απέρριπτε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παράλληλα, ανακάλεσε μία άλλη απόφαση του ίδιου έτους, η οποία προέβλεπε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Η τρίτη και πλέον καθοριστική ενέργεια ήταν η ομόφωνη κύρωση του μνημονίου οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, το οποίο είχε υπογραφεί μεταξύ της Άγκυρας και της κυβέρνησης Σάρατζ το 2019. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται «εθνική ήττα» για την κυβέρνηση Μητσοτάκη, καθώς η Βεγγάζη αποτελούσε ένα κρίσιμο σημείο αναφοράς για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Οι αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, έλαβε τις αποφάσεις της στις 20 Οκτωβρίου 2026. Συγκεκριμένα, ακύρωσε την απόφαση του 2020 που απέρριπτε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Αυτή η κίνηση αντιστρέφει την προηγούμενη θέση της Βουλής απέναντι στο επίμαχο κείμενο.
Επιπλέον, ακυρώθηκε και η απόφαση του ίδιου έτους που ζητούσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία. Τέλος, η Βουλή κύρωσε ομόφωνα το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψαν η Άγκυρα και η κυβέρνηση Σάρατζ το 2019, δίνοντας πλέον και τη λιβυκή υπογραφή της Βεγγάζης στο κείμενο.
Η σημασία της Βεγγάζης για την ελληνική πολιτική
Η εξέλιξη αυτή κρίνεται ιδιαίτερα αποκαλυπτική, καθώς η Βεγγάζη αποτελούσε το βασικό «χαρτί» της ελληνικής κυβέρνησης στη Λιβύη. Η περιοχή αυτή θεωρούνταν η «φιλική» Λιβύη, στην οποία η Ελλάδα είχε επενδύσει σημαντικά. Είχαν πραγματοποιηθεί επισκέψεις, φωτογραφίσεις, ενώ είχε ανοίξει και προξενείο, με την πεποίθηση ότι η Βεγγάζη θα λειτουργούσε ως γεωπολιτικό αντίβαρο.
Το κρίσιμο αποτέλεσμα δεν διαμορφώθηκε στην Τρίπολη, όπου η Τουρκία είναι κυρίαρχη, αλλά στον χώρο που η ελληνική κυβέρνηση παρουσίαζε ως ασφαλή και ευνοϊκό για τα ελληνικά συμφέροντα. Η κύρωση του μνημονίου από τη Βεγγάζη ανατρέπει τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί.
Η νομική διάσταση του τουρκολιβυκού μνημονίου
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο θεωρείται εκτός διεθνούς νομιμότητας. Αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών όπως η Κρήτη, η Κάσος, η Κάρπαθος και η Ρόδος, και επιχειρεί να «ενώσει» θαλάσσιες ζώνες δύο κρατών που δεν διαθέτουν ούτε αντικείμενες ούτε παρακείμενες ακτές. Η νομική αυτή εκτίμηση έχει επαναληφθεί από κορυφαίους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Την επομένη της κύρωσης, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, η πρόεδρος της Κομισιόν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν ότι το μνημόνιο «παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών», «δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας» και είναι «άκυρο». Ωστόσο, η νομική εκτίμηση από μόνη της δεν αρκεί για την ακύρωσή του, καθώς ένα παράνομο κείμενο που δεν έχει κόστος, εδραιώνεται.
Λειτουργία του μνημονίου στο πεδίο και οι συνέπειες
Παρά την αμφισβήτηση της νομιμότητάς του, το τουρκολιβυκό μνημόνιο λειτουργεί ήδη στο πεδίο. Η Άγκυρα το επικαλείται για να απαιτεί «συντονισμό» σε κάθε δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα νότια και ανατολικά της Κρήτης. Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις σε έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Για παράδειγμα, το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, ένα ευρωπαϊκό έργο, παραμένει στα χαρτιά από το καλοκαίρι του 2024. Τότε, τουρκικά πολεμικά σταμάτησαν τις έρευνες έξω από την Κάσο, επικαλούμενα το μνημόνιο. Με την κύρωση από τη Βεγγάζη, η Άγκυρα διαθέτει πλέον και τις δύο λιβυκές υπογραφές, της Τρίπολης και της Βεγγάζης, με αποτέλεσμα μια Λιβύη που ήταν διχασμένη απέναντι στο μνημόνιο, να στοιχίζεται πλέον πίσω του.
Το χρονικό των ελληνικών πρωτοβουλιών στη Βεγγάζη
Η χρονολογία των ελληνικών πρωτοβουλιών στη Βεγγάζη είναι συγκεκριμένη. Τον Ιανουάριο του 2020, ο Χαλίφα Χαφτάρ έγινε δεκτός στην Αθήνα, προσφέροντας στην Ελλάδα την ευκαιρία να διαμορφώσει ένα ευνοϊκό πεδίο και να δημιουργήσει ένα γεωπολιτικό αντίβαρο. Το 2021, η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που άνοιξε το προξενείο της στη Βεγγάζη, τονίζοντας τη σημασία της περιοχής.
Τον Ιούλιο του 2025, ο κ. Γεραπετρίτης συναντήθηκε με τον Χαφτάρ και την οικογένειά του στη Βεγγάζη. Τον Μάρτιο του 2026, ο κ. Γεραπετρίτης επέστρεψε, εγκαινιάζοντας το νέο κτίριο του προξενείου. Η ενημέρωση από «διπλωματικές πηγές» εκείνη την περίοδο έκανε λόγο για «καλό κλίμα» και για ενδιαφέρον της Βεγγάζης να συμμετάσχει στις συνομιλίες για τις θαλάσσιες ζώνες. Τον Ιούνιο του 2026, ο Σαντάμ Χαφτάρ επισκέφθηκε την Αθήνα, όπου συζητήθηκαν θέματα επενδύσεων, ενέργειας και απευθείας πτήσεων. Ωστόσο, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, η Βεγγάζη προχώρησε στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Με πληροφορίες από: Topontiki
