Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις λίγες χώρες της Ευρώπης όπου παρατηρείται τα τελευταία χρόνια σημαντική αύξηση τόσο στο κλασικό κάπνισμα όσο και στο άτμισμα, κυρίως στους εφήβους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πρόσφατης Ευρωπαϊκής Έρευνας στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών, το ποσοστό των 16χρονων που δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει είτε συμβατικά είτε ηλεκτρονικά τσιγάρα ανήλθε από 43% το 2019 σε 54% το 2024.
Η γεωγραφία του καπνίσματος και η εφαρμογή των νόμων
Αν και η γενική εικόνα δείχνει μείωση του καπνίσματος στους ενήλικες στην Ελλάδα (30%), η κατάσταση είναι διαφορετική για τους εφήβους, όπου οι δείκτες χρήσης είναι ανησυχητικά υψηλοί. Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ στην Ελλάδα, επισημαίνει ότι οι πολιτικές που έχουν σχεδιαστεί μέχρι τώρα επικεντρώνονται κυρίως στα παραδοσιακά τσιγάρα, παραβλέποντας τις σύγχρονες μορφές καπνίσματος.
«Η φορολογία και οι αντικαπνιστικοί νόμοι έχουν διαμορφωθεί με γνώμονα τα συμβατικά τσιγάρα και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των νέων προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης», αναφέρει ο Δρ Breda. Αυτά τα νέα προϊόντα, με ελκυστικές γεύσεις και επιθετικό μάρκετινγκ, συχνά εκμεταλλεύονται τα κενά στις νομοθετικές ρυθμίσεις.
Η επιρροή των social media και η κανονικοποίηση της καπνικής συμπεριφοράς
Η Ζένια Σαριδάκη, παθολόγος-ογκολόγος, τονίζει ότι τα νέα προϊόντα νικοτίνης παρουσιάζονται στους εφήβους ως «αθώα» και «μοντέρνα». Η επιρροή των social media και οι στρατηγικές μάρκετινγκ έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η εξάρτηση φαίνεται ως κοινωνικά αποδεκτή τάση. «Σήμερα, οι νέοι εκτίθενται σε μηνύματα που προβάλλουν τη νικοτίνη ως μέρος της καθημερινής τους κουλτούρας», προσθέτει η κ. Σαριδάκη.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, πάνω από το 50% των μαθητών στη χώρα μας έχει δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, γεγονός που καταδεικνύει την εκτενή διείσδυση του φαινομένου στις σχολικές ηλικίες.
Η ανησυχία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού από παιδιά και εφήβους. «Τα προϊόντα αυτά δεν είναι αβλαβή. Περιέχουν νικοτίνη, μια εξαιρετικά εθιστική ουσία που επηρεάζει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο», τονίζει ο Δρ Breda. Επιπλέον, τα αερολύματα περιέχουν και άλλες τοξικές χημικές ουσίες, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στο αναπνευστικό και καρδιαγγειακό σύστημα.
Μη αναγνωρίσιμες συνέπειες και προτάσεις
Η κ. Σαριδάκη επισημαίνει ότι, ενώ η επιστήμη έχει ήδη εντοπίσει βλάβες στους πνεύμονες και τον κίνδυνο εξάρτησης, δεν έχουν καθοριστεί πλήρως οι μακροχρόνιες συνέπειες των προϊόντων αυτών. «Πρέπει να κατανοήσουμε ότι οι συνέπειες της νικοτίνης δεν είναι άμεσες και μπορεί να χρειαστούν πολλές δεκαετίες για να αποτυπωθούν πλήρως», αναφέρει.
Η σύσταση είναι σαφής: «Κανείς δεν θα πρέπει να ξεκινά αυτά τα προϊόντα. Για τους εφήβους, το μήνυμα πρέπει να είναι απόλυτο: καμία νικοτίνη», καταλήγει η κ. Σαριδάκη, προειδοποιώντας ότι η χρήση ατμιστικών προϊόντων δεν αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο διακοπής του καπνίσματος.
Η ραγδαία αύξηση της χρήσης καπνικών προϊόντων από τους εφήβους στην Ελλάδα αναδεικνύει την ανάγκη επαναξιολόγησης των πολιτικών δημόσιας υγείας. Η έλλειψη αποτελεσματικής εφαρμογής των νόμων και η προώθηση προϊόντων νικοτίνης μέσω των social media δημιουργούν ένα επικίνδυνο περιβάλλον για τις νέες γενιές. Είναι επιτακτική η ανάγκη για πιο αυστηρές ρυθμίσεις και εκπαιδευτικές εκστρατείες που θα καταστήσουν σαφείς τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση καπνικών προϊόντων.
Διαβάστε ακόμα: Προσοχή: Αυτή η κοινή τροφή μπορεί να βλάψει το συκώτι σας
