Στις 20 Ιουνίου 1978, στις 23:03, η Θεσσαλονίκη βίωσε μια ισχυρή σεισμική δόνηση με μέγεθος 6,5 Ρίχτερ. Το επίκεντρο του σεισμού βρισκόταν ανάμεσα στις λίμνες Αγίου Βασιλείου και Βόλβης και η διάρκεια του φαινομένου υπολογίζεται σε 15 δευτερόλεπτα. Οι συνέπειες ήταν τραγικές, με 49 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους, εκατοντάδες να τραυματίζονται, και σοβαρές υλικές ζημιές να καταγράφονται σε όλη την πόλη. Οι δρόμοι γέμισαν από μποτιλιαρισμένα αυτοκίνητα, ενώ οι σειρήνες των ασθενοφόρων ηχούσαν ασταμάτητα.
Η τραγωδία στην Πλατεία Ιπποδρομίου
Η πιο δραματική σκηνή της νύχτας εκτυλίχθηκε στην Πλατεία Ιπποδρομίου, όπου μία οκταώροφη πολυκατοικία κατέρρευσε. Η κατάρρευση αυτή ήταν η μοναδική ολοσχερής καταστροφή που σημειώθηκε στην πόλη, θάβοντας στα ερείπιά της 29 από τα 49 θύματα. Μετά από έρευνες, ειδικοί και σεισμολόγοι διαπίστωσαν ότι η πολυκατοικία είχε υποστεί κακοτεχνίες και αυθαίρετες παρεμβάσεις, κυρίως στους ισόγειους και υπογείους χώρους, γεγονός που συνέβαλε στην κατάρρευσή της.
Εκτεταμένες ζημιές και αντίκτυπος στους κατοίκους
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 3.170 κτίρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές, ενώ σε 13.918 καταγράφηκαν βλάβες μέσης και μικρής κλίμακας. Ο φόβος για μετασεισμούς οδήγησε χιλιάδες κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, αναγκασμένοι να αναζητήσουν καταφύγιο σε πρόχειρους καταυλισμούς με σκηνές σε πάρκα και γήπεδα.
Ο αστικός μύθος της «καταραμένης πλατείας»
Η κατάρρευση της πολυκατοικίας στην Πλατεία Ιπποδρομίου γέννησε παραφιλολογία και επανέφερε παλιές δεισιδαιμονίες. Οι κάτοικοι θυμήθηκαν τον ιστορικό φόβο γύρω από την περιοχή, η οποία είχε χαρακτηριστεί στο παρελθόν ως «στοιχειωμένη». Αυτή η φήμη έχει τις ρίζες της στο 390 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Μέγας Θεοδόσιος διέταξε τη σφαγή 7.000 Θεσσαλονικέων στον χώρο του αρχαίου Ιπποδρομίου, ως αντίποινα για τη δολοφονία ενός διοικητή. Αν και οι σύγχρονοι επιστήμονες απέδωσαν την κατάρρευση αποκλειστικά σε κατασκευαστικά προβλήματα, η ιστορική συγκυρία ενίσχυσε τη σύνδεση του σεισμού με το παρελθόν της περιοχής.
Κατασκευαστικές αλλαγές και η επόμενη μέρα
Ο σεισμός του 1978 υπήρξε η αφορμή για σημαντικές αλλαγές στην αντισεισμική πολιτική της χώρας. Το 1983 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), ενώ το 1985 αναθεωρήθηκαν οι αντισεισμικοί κανονισμοί, αυστηροποιώντας τις προδιαγραφές δόμησης για νέα κτίρια. Στο οικόπεδο της κατεστραμμένης πολυκατοικίας δεν έχει κατασκευαστεί νέα κατοικία. Σήμερα, στη θέση αυτή βρίσκεται το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη), ένα ερευνητικό ίδρυμα που καταγράφει την ιστορική ταυτότητα της πόλης, αλλάζοντας τον χαρακτήρα ενός χώρου που είχε σημαδευτεί από μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.
