Η ιστορία των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή κατά τη διάρκεια της Κατοχής αποτελεί μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της ελληνικής αντίστασης. Αυτή η ηρωική πράξη θυσίας έλαβε πρόσφατα την προσοχή των διεθνών μέσων, με το βρετανικό Guardian να αφιερώνει ένα εκτενές άρθρο, αναγνωρίζοντας το θάρρος και τη σημασία αυτών των ανθρώπων.
Το αφιέρωμα του Guardian
Ο Guardian περιγράφει την ιστορία των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή με συγκινητικό τρόπο, εστιάζοντας στο θάρρος και την αυτοθυσία τους. Αυτοί οι άνδρες, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν κομμουνιστές, εκτελέστηκαν από τις γερμανικές κατοχικές δυνάμεις την Πρωτομαγιά του 1944, ως αντίποινα για την αντίσταση των Ελλήνων. Το άρθρο επισημαίνει τη σημασία της μνήμης και της διατήρησης της ιστορίας αυτών των γεγονότων, καθώς αποτελούν ένα κρίσιμο κομμάτι της ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η δημοσίευση του Guardian φέρνει στο φως την ανάγκη για συνεχή υπενθύμιση της θυσίας αυτών των ανθρώπων και της σημασίας της αντίστασης κατά των καταπιεστικών καθεστώτων. Η αναγνώριση από ένα διεθνές μέσο ενημέρωσης υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της διεθνούς κοινότητας στην αναγνώριση και τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Aναλυτικά το αφιέρωμα του Guardian:
Στο γραφείο του, γεμάτο βιβλία, ο Βαγγέλης Σακκάτος κοίταξε τις εικόνες των ανδρών που ήταν παραταγμένοι μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς του 1944 τον στοιχειώνουν από τότε που ήταν παιδί.
«Ο ηρωισμός τους ήταν μυθικός», ανέφερε ο συγγραφέας και αναγνωρισμένος αντιστασιακός για τη δράση του κατά της δικτατορίας της χούντας, κοιτάζοντας με ένα μείγμα οργής και δέους τις φωτογραφίες που κυριάρχησαν στον ελληνικό Τύπο τις τελευταίες ημέρες. «Τα χρόνια μπορεί να έχουν περάσει, αλλά εγώ δεν έχω ξεχάσει».
Στα 96 του, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα έρθει η στιγμή που θα μπορούσε να «δώσει πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που θα έμενε στην ιστορία ως μία από τις χειρότερες φρικαλεότητες της ναζιστικής κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με πολυβόλα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, μόλις ένα χιλιόμετρο μακριά από το διαμέρισμά του, σκοτώθηκαν ως αντίποινα για τη θανατηφόρα επίθεση εναντίον ενός Γερμανού στρατηγού που έπεσε σε ενέδρα κομμουνιστών ανταρτών λίγες μέρες νωρίτερα.
Οι φωτογραφίες απεικονίζουν τους άνδρες να περπατούν προς το πεδίο βολής στην Αθήνα, με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας χωρίς φόβο την κάμερα. Είναι γνωστό ότι πήγαν στο θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια σε μια τελευταία πράξη αντίστασης.
«Αυτό είναι που ακούγαμε πάντα», ανέφερε ο Σακκάτος, ο οποίος για χρόνια πίεζε μαζί με άλλους αριστερούς να ανεγερθεί ένα μνημείο προς τιμήν τους. «Και τώρα μπορούμε να δούμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας».
Ελλείψει εικαστικών αποδεικτικών στοιχείων, η μαρτυρία για τις τελευταίες στιγμές των κομμουνιστών βασίστηκε στα σημειώματα που οι άνδρες είχαν πετάξει από τα φορτηγά καθώς τους οδηγούσαν στο θάνατο από το στρατόπεδο στα Χαϊδαρίου, στα δυτικά προάστια της ελληνικής πρωτεύουσας, όπου κρατούνταν πολιτικοί κρατούμενοι.
Την Παρασκευή, μετά από ημέρες διαμαρτυριών που ακολούθησαν την εμφάνιση των φωτογραφιών, το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι είχε υπογράψει μια προκαταρκτική συμφωνία με τον De Craene για την αγορά των φωτογραφιών και ότι ο τελευταίος τις είχε αποσύρει από την πώληση.
Οι φωτογραφίες, που πιστεύεται ότι τραβήχτηκαν από τον Ερμάν Χόιερ, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, αποτελούν «ένα μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας», ανέφερε το υπουργείο.
Λίγα γεγονότα στην συλλογική μνήμη ενός έθνους που υπέφερε για περισσότερα από τρία χρόνια γερμανικής κατοχής έχουν ασκήσει τέτοια επιρροή. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς – που θεωρούνται το αποκορύφωμα της κομμουνιστικής αντιναζιστικής αντίστασης της χώρας – ενέπνευσαν μερικούς από τους μεγαλύτερους σύγχρονους καλλιτέχνες της χώρας. Ποιητές, τραγουδοποιοί, ζωγράφοι και κινηματογραφιστές έχουν όλοι αντλήσει έμπνευση από ένα επεισόδιο που από τότε έχει κατακτήσει τη φαντασία του λαού.
«Είναι ένα πράγμα να ακούς για την ανδρεία τους και άλλο να τη βλέπεις», είπε ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του Κομμουνιστικού Κόμματος που κάνει ξεναγήσεις στο πεδίο βολής και στο μουσείο της εθνικής αντίστασης στην Καισαριανή. «Τώρα ξέρουμε ότι αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά και υψώνοντας τις γροθιές τους. Τη νύχτα πριν φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβόντουσαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το έβλεπαν ως τιμή».
Οι εκτελέσεις έλαβαν χώρα μήνες πριν οι ηττημένες δυνάμεις του Χίτλερ αρχίσουν να αποσύρονται από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1944, περισσότερο από τρία χρόνια μετά την είσοδο της Βέρμαχτ στην Αθήνα και τέσσερα χρόνια μετά την εντολή του Μουσολίνι για πλήρη εισβολή στην Ελλάδα από την ιταλοκατεχόμενη Αλβανία.
Ο Χόιερ, ο οποίος ήταν τοποθετημένος στη χώρα από το 1943, ήταν πιθανώς μέλος μιας μονάδας που είχε αποσταλεί από το υπουργείο προπαγάνδας του Γκέμπελς για να καταγράψει την καθημερινή ζωή στα κατεχόμενα εδάφη. «Οι εικόνες μας επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και μέσα από τα μάτια του κατακτητή», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε ανακοίνωσή της.
Η συλλογή θεωρείται ότι περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες. Ορισμένες φέρουν τη χειρόγραφη σημείωση «Aten 1.5.44» – την ημερομηνία της εκτέλεσης.
Το κόστος της ιστορικής διατήρησης
Παράλληλα, η ιστορία αυτή αποκτά μια νέα διάσταση με την προσπάθεια διατήρησης των ιστορικών φωτογραφιών που καταγράφουν αυτήν την εποχή. Ένας Βέλγος συλλέκτης διάθεσε στη δημοσιότητα 262 φωτογραφίες από την περίοδο της Κατοχής, οι οποίες περιλαμβάνουν στιγμιότυπα από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή. Το συνολικό κόστος για την απόκτηση αυτών των φωτογραφιών ανέρχεται σε 100.000 ευρώ, όπως αναφέρεται σε αναφορά από την ιστοσελίδα TheToc.
Η συμφωνία αυτή προκειμένου να αποκτηθούν οι φωτογραφίες, αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ιστορικοί και οι ερευνητές στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν και να παρουσιάσουν στο κοινό σημαντικά ιστορικά τεκμήρια. Παρά τη σημαντική οικονομική επιβάρυνση, η απόκτηση αυτών των φωτογραφιών θεωρείται απαραίτητη για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την περαιτέρω ανάδειξη της ιστορίας της ελληνικής αντίστασης.
Η σημασία της ιστορικής μνήμης
Η ιστορία των 200 της Καισαριανής και η προσπάθεια διατήρησης των φωτογραφιών τους υπογραμμίζουν τη σημασία της αναγνώρισης και διατήρησης της ιστορικής μνήμης. Σε έναν κόσμο όπου η ιστορία μπορεί εύκολα να παραποιηθεί ή να ξεχαστεί, η διατήρηση αυτών των τεκμηρίων είναι καίρια για την κατανόηση του παρελθόντος και την εξαγωγή διδαγμάτων για το μέλλον.
Αυτή η προσπάθεια δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα, καθώς η ιστορία της αντίστασης κατά της τυραννίας είναι παγκόσμια και διαχρονική. Η ανάδειξη τέτοιων γεγονότων και η αναγνώριση του θάρρους και της θυσίας αυτών των ανθρώπων προσφέρουν πολύτιμες διδαχές για τις μελλοντικές γενιές, ενθαρρύνοντας την αντίσταση κατά των αδικιών και τη διατήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Με την αναγνώριση από μέσα όπως ο Guardian και την απόκτηση ιστορικών φωτογραφιών, η ιστορία των 200 της Καισαριανής συνεχίζει να αποτελεί σύμβολο θάρρους και ελπίδας, υπενθυμίζοντας σε όλους μας τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής απέναντι στην καταπίεση.
Διαβάστε ακόμα: Τουρκικό πολεμικό πλοίο στον Πειραιά: Το παρασκήνιο και η κατάσταση των ελληνικών ναρκοθηρευτικών
