Το καθολικό φαινόμενο κατά το οποίο οι άνθρωποι δεν θυμούνται απολύτως τίποτα από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους ονομάζεται στην ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη «παιδική αμνησία». Για δεκαετίες, αυτό αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα του ανθρώπινου μυαλού.
Ενώ παλαιότερα επικρατούσε η θεωρία ότι τα μωρά δεν είχαν την εγκεφαλική ετοιμότητα να σχηματίσουν αναμνήσεις, η σύγχρονη επιστήμη έχει αποδείξει ότι αυτό δεν ισχύει. Τα βρέφη είναι σε θέση να θυμούνται πρόσωπα, φωνές και συνήθειες. Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί δεν δημιουργούνται αναμνήσεις στα πρώτα χρόνια της ζωής, αλλά γιατί αυτές χάνονται στην πορεία.
Η νευρογένεση και η αναδόμηση του εγκεφάλου
Η βασική απάντηση στο γιατί χάνονται οι πρώτες αναμνήσεις βρίσκεται στη διαδικασία της νευρογένεσης. Κατά τη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, ο ιππόκαμπος, η δομή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία και αποθήκευση των αναμνήσεων, αναπτύσσεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς.
Καθημερινά γεννιούνται εκατομμύρια νέοι νευρώνες, οι οποίοι ενσωματώνονται στα ήδη υπάρχοντα νευρωνικά δίκτυα. Αυτή η ραγδαία παραγωγή νέων κυττάρων, αν και ζωτικής σημασίας για τη γρήγορη μάθηση του παιδιού, έχει ένα τίμημα. Καθώς οι νέοι νευρώνες εισβάλλουν στα ευαίσθητα κυκλώματα του ιππόκαμπου, αναδιοργανώνουν τις δομές του. Αυτή η συνεχής αναδόμηση «επανεγγράφει» το αρχιτεκτονικό υπόβαθρο του εγκεφάλου, διαγράφοντας ή καθιστώντας απρόσιτες τις παλαιότερες αναμνήσεις που είχαν αποθηκευτεί εκεί.
Ο ρόλος της γλώσσας στην ανάκληση αναμνήσεων
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας για την παιδική αμνησία είναι η ανάπτυξη της γλώσσας. Οι αναμνήσεις της βρεφικής ηλικίας είναι κυρίως αισθητηριακές και συναισθηματικές, αποτελούμενες από εικόνες, μυρωδιές, ήχους και αισθήσεις. Ως βρέφη, δεν διαθέτουμε το λεξιλόγιο για να «κωδικοποιήσουμε» τα γεγονότα σε μορφή αφήγησης, όπως συμβαίνει στην ενήλικη ζωή.
Καθώς μεγαλώνουμε, ο εγκέφαλός μας συνηθίζει να ανασύρει πληροφορίες κυρίως μέσω γλωσσικών εννοιών και δομημένων ιστοριών. Επειδή οι πρώτες μας αναμνήσεις αποθηκεύτηκαν χωρίς τη χρήση λέξεων, ο ώριμος εγκέφαλός μας δυσκολεύεται να βρει το κατάλληλο «κλειδί» για να τις προσπελάσει αργότερα. Είναι σαν να προσπαθούμε να ανοίξουμε ένα σύγχρονο αρχείο υπολογιστή με ένα εντελώς παρωχημένο λογισμικό.
Η ανάπτυξη της αυτοσυνειδησίας
Τέλος, για να συγκρατήσουμε μια προσωπική ανάμνηση, είναι απαραίτητο να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχει ένας «εαυτός» στον οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα. Η αυτοσυνειδησία και η αίσθηση της προσωπικής ταυτότητας αρχίζουν να αναπτύσσονται ουσιαστικά μετά την ηλικία των 18 έως 24 μηνών, περίπου όταν τα παιδιά αρχίζουν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη.
Χωρίς αυτή την εσωτερική αίσθηση του «εγώ», τα γεγονότα δεν καταγράφονται ως τμήματα μιας προσωπικής βιογραφίας. Έτσι, η παιδική αμνησία δεν θεωρείται «σφάλμα» του οργανισμού, αλλά το φυσικό αποτέλεσμα της αλματώδους εξέλιξής μας. Ο ανθρώπινος νους θυσιάζει τις πρώτες του αναμνήσεις στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας.
Με πληροφορίες από: e-radio.gr