Η ικανότητα να αναθεωρούμε τις σκέψεις μας φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία για την ψυχική μας υγεία από την απλή αισιοδοξία. Συχνά, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αμφίσημες καταστάσεις, οι αρνητικές ερμηνείες μπορούν να εδραιωθούν στο μυαλό μας, δημιουργώντας μια ψυχολογική παγίδα.
Η ψυχολογική παγίδα των αρνητικών σκέψεων
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι όταν στέλνουμε ένα μήνυμα σε έναν φίλο και αυτό παραμένει αναπάντητο. Η αρχική σκέψη μπορεί να είναι ότι ο φίλος μας είναι απλώς απασχολημένος. Ωστόσο, σύντομα μπορεί να εμφανιστεί μια διαφορετική και πιο αρνητική πιθανότητα: «Μήπως θέλει να με αποφύγει; Μήπως είναι ενοχλημένος μαζί μου;».
Καθώς περνούν οι ώρες, αυτή η αρνητική ερμηνεία ενισχύεται. Ακόμη και αν ο φίλος τελικά απαντήσει, ζητήσει συγγνώμη και εξηγήσει ότι ήταν απασχολημένος, η αμφιβολία μπορεί να παραμείνει, αφήνοντας την αίσθηση ότι ίσως υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Οι αρνητικές ερμηνείες τέτοιων αμφίσημων καταστάσεων είναι συνηθισμένες και συνδέονται άμεσα με την ψυχική υγεία. Το κρίσιμο στοιχείο, όπως επισημαίνουν ειδικοί, δεν είναι αν θα εμφανιστεί μια αρνητική ερμηνεία, αλλά αν το άτομο μπορεί να την εγκαταλείψει όταν η κατάσταση εξελιχθεί ή αλλάξει.
Ο φαύλος κύκλος της ερμηνευτικής προκατάληψης
Πρόσφατη έρευνα ψυχολόγων στο Πανεπιστήμιο Τίλμπουρχ της Ολλανδίας υποδεικνύει ότι οι επίμονες αρνητικές ερμηνείες μπορεί να συνδέονται στενά με τα συναισθήματα και την επαναλαμβανόμενη σκέψη. Αυτή η σύνδεση δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, ο οποίος ανατροφοδοτείται διαρκώς και ενισχύεται, καθιστώντας δύσκολη την απομάκρυνση από τις αρνητικές σκέψεις.
Εδώ και χρόνια, η έρευνα έχει δείξει ότι η κατάθλιψη και το άγχος συνδέονται με την «ερμηνευτική προκατάληψη». Αυτός ο όρος περιγράφει την τάση να αποδίδονται περισσότερο αρνητικές και λιγότερο ουδέτερες ή καλοπροαίρετες ερμηνείες σε καταστάσεις που είναι αμφίσημες και μπορούν να ερμηνευθούν με πολλούς τρόπους.
Η «ακαμψία» των αρνητικών ερμηνειών
Είναι ενδιαφέρον ότι δύο άνθρωποι μπορούν να καταλήξουν στην ίδια αρνητική ερμηνεία, αλλά να αντιδράσουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα, δύο συνάδελφοι μπορεί να παρατηρήσουν ότι ο προϊστάμενός τους είναι ασυνήθιστα σιωπηλός κατά τη διάρκεια μιας σύσκεψης και και οι δύο να αναρωτηθούν αν έκαναν κάτι λάθος.
Όταν αργότερα ο προϊστάμενος εξηγήσει ότι ήταν απλώς κουρασμένος, ο ένας συνάδελφος μπορεί να αναθεωρήσει την αρχική του ερμηνεία, ενώ ο άλλος να εξακολουθήσει να πιστεύει ότι έχει συμβεί κάτι αρνητικό. Η διαφορά σε αυτή την περίπτωση δεν βρίσκεται απαραίτητα στο αρνητικό περιεχόμενο της αρχικής σκέψης, αλλά στην ευελιξία της. Η δυσκολία αναθεώρησης των αρνητικών ερμηνειών ονομάζεται «ακαμψία των αρνητικών ερμηνειών».
Νέα προσέγγιση στην έρευνα
Οι περισσότερες έρευνες σχετικά με την ερμηνευτική προκατάληψη και την ακαμψία των αρνητικών ερμηνειών βασίζονταν μέχρι πρόσφατα σε πειραματικές δοκιμασίες, οι οποίες πραγματοποιούνταν σε αυστηρά ελεγχόμενα εργαστηριακά περιβάλλοντα. Αυτό περιόριζε την κατανόηση του πώς λειτουργούν αυτές οι διαδικασίες στην καθημερινή ζωή.
Για να εξετάσουν αυτές τις διαδικασίες σε πραγματικές συνθήκες, κλινικοί ψυχολόγοι ανέπτυξαν τη «Δοκιμασία Ακαμψίας Ερμηνειών στην Καθημερινή Ζωή». Πρόκειται για μια γνωστική δοκιμασία που διεξάγεται μέσω κινητού τηλεφώνου, ενσωματωμένη σε επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις με smartphone. Για τη μελέτη αυτής της ακαμψίας σε πραγματικές συνθήκες, οι ερευνητές συγκρότησαν ένα δείγμα 179 ενηλίκων από τον γενικό πληθυσμό.
Με πληροφορίες από: newsbeast.gr