Η ευφυΐα, παρά το πόσο σημαντική είναι, δεν μας προστατεύει πάντα από το ψέμα. Συχνά, η σοφία μπορεί να αρχίζει ακριβώς εκεί που τελειώνει η υπερβολική εμπιστοσύνη στη δική μας βεβαιότητα για τα πράγματα. Θα ήταν ανακουφιστικό να πιστεύουμε ότι η εξυπνάδα λειτουργεί ως ένα είδος νοητικής πανοπλίας, κάνοντας τους μορφωμένους και αναλυτικούς ανθρώπους ικανότερους να ξεχωρίζουν την αλήθεια από την αναλήθεια.
Η παγίδα της υπερβολικής εμπιστοσύνης
Ένας άνθρωπος με ισχυρή αναλυτική σκέψη διαθέτει την ικανότητα να εντοπίζει αντιφάσεις, να αξιολογεί επιχειρήματα και να αναζητά στοιχεία. Ωστόσο, αυτές οι ίδιες ικανότητες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να υπερασπιστεί μια πεποίθηση που ο ίδιος επιθυμεί να είναι αληθινή. Αυτό υποδηλώνει ότι η ευφυΐα, αν και πολύτιμη, δεν εγγυάται πάντοτε την αντικειμενική εξέταση των δεδομένων.
Δεν σημαίνει ότι οι έξυπνοι άνθρωποι είναι περισσότερο επιρρεπείς στα ψέματα, ούτε ότι η ευφυΐα δεν έχει αξία. Αντιθέτως, αναδεικνύει μια πιο ενδιαφέρουσα πτυχή: η ικανότητα να σκεφτόμαστε καλά δεν ταυτίζεται με την επιθυμία να ανακαλύψουμε την αλήθεια. Η κατεύθυνση στην οποία χρησιμοποιούμε τις νοητικές μας ικανότητες δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη λογική.
Όταν η λογική γίνεται ασπίδα
Η βασική ιδέα είναι απλή και αφορά τον τρόπο που αντιδρούμε σε γεγονότα που απειλούν σημαντικά κομμάτια της ύπαρξής μας. Όταν ένα γεγονός έρχεται σε σύγκρουση με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, μια σημαντική σχέση, μια πολιτική πεποίθηση ή μια επιλογή που έχουμε ήδη κάνει, τότε η εξέταση των στοιχείων δεν γίνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί κανείς να αρχίσει αμέσως να αναλύει την πηγή της πληροφορίας, να εντοπίζει πιθανές αδυναμίες στην έρευνα ή να αναφέρει παρόμοιες περιπτώσεις άλλων ανθρώπων. Επιπλέον, μπορεί να δημιουργήσει εναλλακτικές εξηγήσεις, όλα αυτά με σκοπό την προστασία της αρχικής του πεποίθησης. Η λογική μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για να ελέγξει μια πεποίθηση είτε για να οικοδομήσει ένα περίτεχνο επιχείρημα που θα την προστατεύσει από την αμφισβήτηση.
Ο μηχανισμός της αυτοπροστασίας
Η αυτοπροστασία, ως μηχανισμός, μπορεί να είναι χρήσιμη για να αντέξουμε μια δύσκολη στιγμή ή να διαχειριστούμε μια δυσάρεστη κατάσταση. Παρέχει μια προσωρινή ανακούφιση και μας επιτρέπει να συνεχίσουμε.
Ωστόσο, όταν αυτός ο μηχανισμός μετατρέπεται σε μόνιμη άρνηση της πραγματικότητας, τότε μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες. Μια τέτοια στάση μπορεί να μας εμποδίσει να μάθουμε από τα λάθη μας και να αναπτύξουμε την κατανόησή μας για τον κόσμο. Η συνεχής άρνηση μπορεί να παρεμποδίσει την προσωπική εξέλιξη και την ικανότητα προσαρμογής σε νέα δεδομένα.
Με πληροφορίες από: vita.gr