Κάθε χρόνο, την 28η Οκτωβρίου, εκτός από τις καθιερωμένες συνεντεύξεις στον δρόμο όπου ανυποψίαστοι περαστικοί συχνά μπερδεύουν την επέτειο του «Όχι» με άλλες εθνικές γιορτές, εμφανίζεται και ένα άλλο κλασικό λάθος που αφορά το γιορτινό τραπέζι. Πολλοί νομίζουν ότι τρώνε μπακαλιάρο σκορδαλιά και για την επέτειο του «Όχι». Αυτή η αντίληψη, ωστόσο, δεν ανταποκρίνεται στην αυθεντική παράδοση των εθνικών μας εορτών, καθώς το έθιμο συνδέεται με διαφορετική ημερομηνία.
Η αυθεντική παράδοση του μπακαλιάρου σκορδαλιά
Στην πραγματικότητα, η αυθεντική παράδοση του μπακαλιάρου με σκορδαλιά ανήκει αποκλειστικά και μόνο στην 25η Μαρτίου. Εκείνη την ημέρα, η οποία συμπίπτει με τη γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, η Εκκλησία επιτρέπει κατ’ εξαίρεση την κατάλυση της νηστείας της Σαρακοστής και την κατανάλωση ψαριού. Αυτή η θρησκευτική εξαίρεση είναι ο πυρήνας της παράδοσης του συγκεκριμένου εδέσματος.
Ο παστός μπακαλιάρος καθιερώθηκε ως το απόλυτο εθνικό πιάτο της ημέρας για συγκεκριμένους λόγους. Ήταν ένα τρόφιμο φθηνός, ανθεκτικός και εύκολος στη μεταφορά, χαρακτηριστικά που τον καθιστούσαν προσβάσιμο σε όλο τον πληθυσμό, ακόμα και σε απομακρυσμένες περιοχές. Έτσι, ο συνδυασμός του με τη σκορδαλιά έγινε συνώνυμο της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου.
Η απουσία νηστείας την 28η Οκτωβρίου
Σε αντίθεση με την 25η Μαρτίου, την 28η Οκτωβρίου δεν υπάρχει καμία θρησκευτική νηστεία που να επιβάλλει ή να επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού ως εξαίρεση. Η επέτειος του «Όχι» είναι μια εθνική γιορτή με έντονο ιστορικό και πατριωτικό χαρακτήρα, χωρίς να συνδέεται με θρησκευτικές επιταγές ή διατροφικούς περιορισμούς. Αυτό διαφοροποιεί σημαντικά τις δύο εθνικές επετείους ως προς τα γαστρονομικά τους έθιμα.
Επομένως, από θρησκευτικής και παραδοσιακής άποψης, δεν υφίσταται λόγος για την κατανάλωση μπακαλιάρου σκορδαλιάς την συγκεκριμένη ημερομηνία. Το έθιμο που έχει επικρατήσει σε αρκετά σπίτια οφείλεται σε μια διαφορετική διαδικασία, αυτή της «παρεξήγησης εκ συνηθείας», όπως αναφέρεται.
Η «παρεξήγηση εκ συνηθείας» και η εξάπλωσή της
Το φαινόμενο της κατανάλωσης μπακαλιάρου σκορδαλιάς την 28η Οκτωβρίου αποτελεί μια κλασική περίπτωση «παρεξήγησης εκ συνηθείας». Αυτό σημαίνει ότι, από τα μέσα του 20ού αιώνα, παρατηρήθηκε μια άτυπη αντιγραφή του τελετουργικού της μιας εθνικής επετείου από την άλλη. Η αργία, οι σχολικές γιορτές, οι παρελάσεις και το οικογενειακό τραπέζι, ως στοιχεία που συνθέτουν την εορταστική ατμόσφαιρα, μεταφέρθηκαν από τη μία επέτειο στην άλλη.
Αυτή η άτυπη αντιγραφή δημιούργησε μια σύγχυση ως προς τα ειδικά έθιμα κάθε ημέρας, με αποτέλεσμα να συνδεθεί ο μπακακαλιάρος σκορδαλιά, που παραδοσιακά ανήκει στην 25η Μαρτίου, και με την 28η Οκτωβρίου. Η συνήθεια αυτή σταδιακά εδραιώθηκε στην ελληνική κοινωνία, παρόλο που δεν είχε ιστορικές ή θρησκευτικές ρίζες για την συγκεκριμένη επέτειο.
Ο ρόλος των μέσων στην εδραίωση της συνήθειας
Η συνήθεια αυτή, που ξεκίνησε ως άτυπη αντιγραφή του τελετουργικού, εδραιώθηκε περαιτέρω τις τελευταίες δεκαετίες. Το τηλεοπτικό και διαφημιστικό «σπρώξιμο» συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση του μπακαλιάρου σκορδαλιάς ως ένα πιάτο που συνδέεται, λανθασμένα, και με την 28η Οκτωβρίου. Η επανάληψη και η προβολή του εδέσματος σε πλαίσια που αφορούσαν και τις δύο εθνικές επετείους ενίσχυσαν την παρεξήγηση.
Μέσα από την συνεχή προβολή και την επανάληψη, η αρχική παρεξήγηση μετατράπηκε σε μια ευρέως αποδεκτή πρακτική και μια καθιερωμένη συνήθεια για πολλούς Έλληνες. Έτσι, παρόλο που δεν έχει τις ρίζες της στην ιστορική ή θρησκευτική παράδοση της επετείου του «Όχι», η κατανάλωση μπακαλιάρου σκορδαλιάς την 28η Οκτωβρίου αποτελεί πλέον μέρος του εορταστικού τραπεζιού σε πολλά σπίτια.
Μια νόστιμη επιλογή, πέρα από την παράδοση
Παρόλο που η κατανάλωση μπακαλιάρου σκορδαλιάς την 28η Οκτωβρίου δεν αποτελεί μέρος της αυθεντικής παράδοσης, τίποτα δεν εμποδίζει κάποιον να απολαύσει αυτό το υπέροχο πιάτο στο σπίτι του. Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει μια νόστιμη γευστική εμπειρία, ανεξάρτητα από την ιστορική ή θρησκευτική της σύνδεση με την επέτειο.
Επιπλέον, η προετοιμασία του πιάτου στο σπίτι μπορεί να βοηθήσει στην εξοικονόμηση χρημάτων, καθώς γλιτώνει τα έξοδα μιας εξόδου σε κάποια ταβέρνα. Για όσους επιθυμούν να το φτιάξουν, υπάρχουν διαθέσιμες αναλυτικές οδηγίες για το σωστό ξαλμύρισμα του μπακαλιάρου, την παρασκευή του τέλειου τραγανού κουρκουτιού και την απόλυτη σκορδαλιά από πατάτα, εξασφαλίζοντας ένα γευστικό αποτέλεσμα.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis