Έχετε αναρωτηθεί γιατί είναι τόσο δύσκολο να κοιμηθείτε την πρώτη νύχτα των διακοπών, ειδικά όταν επιστρέφετε στο δωμάτιο του ξενοδοχείου ή του Airbnb; Δεν είστε οι μόνοι που το βιώνετε, και το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται μόνο στην αλλαγή περιβάλλοντος.
Το φαινόμενο της πρώτης νύχτας
Όπως αναφέρει το Euronews, οι ειδικοί στον ύπνο το αποκαλούν «φαινόμενο της πρώτης νύχτας». Οι ταξιδιώτες που το βιώνουν συνήθως χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να κοιμηθούν, ξυπνούν πιο συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας και αυτό μπορεί να συμβεί τόσο σε όσους ταξιδεύουν συχνά όσο και σε εκείνους που κάνουν σπάνιες διακοπές. Η Anna Wick, ανώτερη ερευνήτρια ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στην Ελβετία, σημειώνει ότι το φαινόμενο έχει εξελικτικές ρίζες και «πιστεύεται ότι πρόκειται για προσαρμοστική αντίδραση: ο εγκέφαλος παραμένει σε επαγρύπνηση ενώ κοιμόμαστε σε ένα άγνωστο περιβάλλον».
Οι αιτίες της αϋπνίας
Ο Ahmad Mayeli, καθηγητής ψυχιατρικής και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, αναφέρει ότι οι περισσότεροι ταξιδιώτες βιώνουν αυτή την εμπειρία, ακόμη και αν δεν την αντιλαμβάνονται. Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι κοιμούνται περίπου 20 έως 30 λεπτά λιγότερο σε νέα περιβάλλοντα. Η έρευνά του αποκάλυψε ότι ο μετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου, που σχετίζεται με το βαθύτερο στάδιο του ύπνου, είναι πιο δραστήριος, υποδεικνύοντας μια αίσθηση εγρήγορσης. Έτσι, οι άνθρωποι όχι μόνο κοιμούνται λιγότερο, αλλά και πιο επιφανειακά.
Επιπλέον, η ηλικία επηρεάζει το φαινόμενο: είναι πιο έντονο στα παιδιά, τους εφήβους και τους ηλικιωμένους, ενώ οι άνθρωποι γύρω στα 20 επηρεάζονται λιγότερο. Ο Mayeli προσθέτει ότι ο εγκέφαλος είναι «καλωδιωμένος» να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα νέα μέρη, καθώς αυτά κάποτε ήταν τα πιο επικίνδυνα για ξεκούραση.
Άγχος και ύπνος
Η Lisa Strauss, ψυχολόγος με ειδίκευση στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία των διαταραχών ύπνου, επισημαίνει ότι πέρα από την εξελικτική εγρήγορση, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τον ύπνο σε νέο περιβάλλον. Αυτοί περιλαμβάνουν:
- Κούραση από το ταξίδι, ακόμα και αν παραμένετε στην ίδια ζώνη ώρας. - Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως το φως από το air condition. - Ίσως μια διαφωνία με τον σύντροφό σας ή το άγχος από την επαφή με μέλη της οικογένειας.
Η Strauss υπογραμμίζει ότι οι πιο αγχώδεις άνθρωποι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτό το φαινόμενο, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία: η ανησυχία για την αδυναμία ύπνου είναι ακριβώς αυτό που τους κρατά ξύπνιους.
Συμβουλές για καλύτερο ύπνο
Για να κοιμηθείτε καλύτερα την πρώτη νύχτα των διακοπών, η Strauss προτείνει ορισμένες γενικές πρακτικές, όπως:
- Να κοιμάστε σε δροσερό και σκοτεινό δωμάτιο την ίδια ώρα κάθε βράδυ. - Να ακολουθείτε μια σταθερή βραδινή ρουτίνα και να αποφεύγετε τις οθόνες πριν τον ύπνο. - Να προσπαθήσετε να «κάνετε το νέο περιβάλλον δικό σας», περνώντας λίγο χρόνο στο καινούριο κρεβάτι, διαβάζοντας ή κάνοντας κάποια ήρεμη δραστηριότητα.
Επιπλέον, μπορείτε να φέρετε μαζί σας αντικείμενα που σας είναι γνώριμα, όπως ένα αγαπημένο μαξιλάρι ή κουβέρτα. Για όσους είναι ιδιαίτερα αγχωμένοι, η Strauss προτείνει να οραματιστούν τον εαυτό τους σε ένα ασφαλές και οικείο περιβάλλον στη φύση.
Είναι καλό να παρατηρείτε το άγχος σας και να επαναλαμβάνετε θετικές φράσεις που μειώνουν την υπερεγρήγορση, όπως: «Είθε να γνωρίζεις πως είσαι ασφαλής. Είθε να γνωρίζεις πως είσαι αγαπητός. Είθε να είσαι γαλήνιος».
Ο Mayeli προσθέτει ότι το φαινόμενο της πρώτης νύχτας δεν είναι κάτι που πρέπει να σας ανησυχεί, καθώς οι άνθρωποι μπορούν εύκολα να αναπληρώσουν μία ή δύο χαμένες ώρες ύπνου από μια μόνο νύχτα. Η Strauss σημειώνει ότι κάποιοι μπορεί να κοιμηθούν καλύτερα την πρώτη νύχτα αν είναι εξαντλημένοι από μια κουραστική ημέρα ταξιδιού ή αν το νέο τους περιβάλλον προσφέρει αίσθηση αποστασιοποίησης από τις καθημερινές πιέσεις.