Στέκεσαι στο σαλόνι, βλέπεις το παιδί σου να κοιτάζει αφηρημένο την οθόνη του tablet, και νιώθεις μια ανεξήγητη ανησυχία. Έχετε γεμίσει το πρόγραμμά του με δραστηριότητες, μαθήματα, αθλήματα, ακόμα και ξένες γλώσσες, πιστεύοντας ότι έτσι το βοηθάς. Κι όμως, μήπως τελικά κάνεις λάθος; Μήπως αυτή η συνεχής οργάνωση, αυτή η προσπάθεια να "γεμίσεις" κάθε λεπτό της ημέρας του, του στερεί κάτι πολύτιμο;
Ίσως αναρωτιέσαι πώς είναι δυνατόν να είναι "λάθος" να προσφέρεις ευκαιρίες στο παιδί σου. Η αλήθεια είναι ότι, στην προσπάθειά σου να του δώσεις τα καλύτερα, μπορεί να του αφαιρείς την ευκαιρία να ανακαλύψει μόνο του, να δημιουργήσει, να ονειρευτεί. Το ελεύθερο, ανεξάρτητο παιχνίδι, χωρίς αυστηρό πρόγραμμα και οδηγίες, είναι η κρυφή συνταγή για την ανάπτυξη.
Η παγίδα της υπερ-οργάνωσης
Έχεις παρατηρήσει πόσο εύκολα τα παιδιά χάνουν το ενδιαφέρον τους για κάτι, αν δεν είναι άμεσα συναρπαστικό; Αυτό συμβαίνει γιατί συνηθίζουν να λαμβάνουν έτοιμες ερεθίσματα. Όταν κάθε τους στιγμή είναι προκαθορισμένη, από το μάθημα πιάνου μέχρι την προπόνηση του ποδοσφαίρου, δεν τους δίνεται ο χώρος να αναπτύξουν την εσωτερική τους φλόγα.
Αυτή η συνεχής ροή δραστηριοτήτων, αν και καλοπροαίρετη, μπορεί να γίνει εξαντλητική. Όχι μόνο για εσένα που οργανώνεις, αλλά κυρίως για το ίδιο το παιδί. Αναρωτήσου: Πόσο συχνά το πιέζεις να κάνει κάτι που "πρέπει", αντί να του επιτρέπεις να κάνει αυτό που "θέλει" ή απλά "μπορεί" εκείνη τη στιγμή;
Το παιδί ως δημιουργός του δικού του κόσμου
Φαντάσου το παιδί σου να έχει ελεύθερο χρόνο. Τι κάνει; Μπορεί να πάρει ένα κουτί και να το μετατρέψει σε διαστημόπλοιο. Μπορεί να φτιάξει ένα φρούριο από μαξιλάρια. Μπορεί απλά να κοιτάζει έξω από το παράθυρο και να σκαρφίζεται ιστορίες. Αυτές οι στιγμές είναι η βάση της δημιουργικότητας.
Όταν το παιδί έχει την ελευθερία να επιλέξει τι θα κάνει, πώς θα το κάνει και με τι υλικά, τότε αναπτύσσει την ικανότητα να λύνει προβλήματα. Μαθαίνει να αυτο-οργανώνεται, να πειραματίζεται, ακόμα και να αποτυγχάνει και να ξαναπροσπαθεί. Αυτό είναι πολύ πιο ουσιαστικό από το να ακολουθεί πιστά οδηγίες.
Γιατί το "τίποτα" είναι τελικά "τα πάντα"
Μπορεί να σου φαίνεται παράλογο, αλλά οι στιγμές που το παιδί σου δεν έχει κάτι συγκεκριμένο να κάνει, είναι οι πιο σημαντικές. Είναι οι στιγμές που ο εγκέφαλός του δουλεύει σε υπερ-λειτουργία, συνδέοντας ιδέες, δημιουργώντας σενάρια, ανακαλύπτοντας νέες δυνατότητες.
Όταν του προσφέρεις ένα άδειο καμβά, του δίνεις την ευκαιρία να ζωγραφίσει το δικό του αριστούργημα. Αντί να του δίνεις έτοιμα παιχνίδια ή προκαθορισμένες δραστηριότητες, δώσε του υλικά και άφησέ το να φτιάξει τον δικό του κόσμο. Η φαντασία του θα εκτοξευθεί.
Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης μέσα από το παιχνίδι
Όταν ένα παιδί καταφέρνει κάτι μόνο του, χωρίς βοήθεια ή επίβλεψη, η αυτοπεποίθησή του χτίζεται σε στέρεες βάσεις. Είτε αυτό είναι να καταφέρει να φτιάξει έναν πύργο από τουβλάκια που δεν πέφτει, είτε να σκαρφιστεί έναν τρόπο να φτάσει ένα παιχνίδι που βρίσκεται ψηλά.
Αυτές οι μικρές, καθημερινές "νίκες" είναι που διαμορφώνουν ένα παιδί με στέρεη αίσθηση της αξίας του. Δεν χρειάζεται να του λες "μπράβο, είσαι σούπερ!". Θα το νιώσει το ίδιο. Και αυτό είναι ανεκτίμητο.
Η σημασία της "βαρεμάρας"
Ναι, καλά διάβασες. Η βαρεμάρα. Μην την φοβάσαι. Είναι ο καταλύτης για τη δημιουργικότητα. Όταν ένα παιδί βαριέται, ψάχνει τρόπους να ξεφύγει από αυτή την κατάσταση. Και ο καλύτερος τρόπος είναι να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του.
Αντί να τρέχεις να το "σωσεις" από τη βαρεμάρα, δώσ' του την ευκαιρία να την αντιμετωπίσει. Θα δεις εκπληκτικά αποτελέσματα. Αυτό είναι το κλειδί που πολλοί γονείς αγνοούν.
Πώς να ενσωματώσεις το ελεύθερο παιχνίδι
Δεν χρειάζεται να κάνεις δραστικές αλλαγές. Απλά, άρχισε να αφήνεις κενά στο πρόγραμμα. Δώσε στο παιδί σου χρόνο "χωρίς πρόγραμμα". Μπορεί να είναι μία ώρα το απόγευμα, ή ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο. Δώσε του υλικά: χαρτιά, μπογιές, τουβλάκια, ακόμα και απλά κουτιά.
Παρατήρησε το. Μην παρεμβαίνεις, εκτός αν είναι απολύτως απαραίτητο. Άφησέ το να εξερευνήσει, να δημιουργήσει, να φανταστεί. Θα εκπλαγείς με το πόσο δημιουργικό και αυτόνομο μπορεί να γίνει το παιδί σου.
Μην σπαταλάς άλλο χρόνο προσπαθώντας να "γεμίσεις" κάθε στιγμή του παιδιού σου με δραστηριότητες. Η πραγματική ανάπτυξη συμβαίνει στις στιγμές ελευθερίας.