Ένα θέμα φορτωμένο με επτά αιώνες μυθολογίας αναλαμβάνει να προσεγγίσει ο Νταν Τζόουνς στο νέο του βιβλίο, «Οι Ναΐτες – Η Άνοδος και η Πτώση των Ιερών Πολεμιστών του Θεού». Το έργο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ουτοπία σε μετάφραση του Μάριου Κουτσούκου και αριθμεί 736 σελίδες, φιλοδοξεί να επιστρέψει στον αναγνώστη την πραγματική πολυπλοκότητα του Τάγματος των Ναϊτών. Ο συγγραφέας εστιάζει στην απομάκρυνση των θρύλων, προκειμένου να αναδείξει την αληθινή ιστορία αυτών των ιερών πολεμιστών.
Η μυθολογία γύρω από τους Ναΐτες
Ελάχιστοι θεσμοί του Μεσαίωνα κατάφεραν να επιβιώσουν στη συλλογική φαντασία με τόση επιτυχία όσο οι Ναΐτες. Ακόμη και επτά αιώνες μετά τη διάλυση του τάγματός τους, εξακολουθούν να εμφανίζονται ως φύλακες μυστικών και κάτοχοι αμύθητων θησαυρών. Η φαντασία τους θέλει προστάτες του Αγίου Δισκοπότηρου, προγόνους μυστικών εταιρειών ή πρωταγωνιστές μιας διαχρονικής συνωμοσίας.
Αυτό το γεγονός δημιουργεί ένα παράδοξο: οι Ναΐτες είναι ίσως από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του Μεσαίωνα, αλλά ταυτόχρονα και από τις λιγότερο γνωστές. Η εικόνα τους έχει διαμορφωθεί από πλήθος θρύλων και θεωριών, οι οποίοι συχνά επισκιάζουν την ιστορική τους πραγματικότητα.
Η προσέγγιση του Νταν Τζόουνς
Ο Νταν Τζόουνς ξεκινά ουσιαστικά από αυτή την αντίφαση. Στους «Ναΐτες» δεν προσπαθεί να προσθέσει ακόμη μία θεωρία στην πληθώρα των θρύλων που τους περιβάλλουν. Αντιθέτως, ο στόχος του είναι να αφαιρέσει ό,τι έχει συσσωρευτεί πάνω στην πραγματική ιστορία του τάγματος, ώστε να αποκαλυφθεί η αλήθεια.
Το εντυπωσιακό, σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι ότι όταν τελικά απομακρυνθούν οι μυστικές τελετές, οι υπόγειες αδελφότητες και το Άγιο Δισκοπότηρο, εκείνο που απομένει είναι αρκετά συναρπαστικό από μόνο του. Η πραγματική ιστορία των Ναϊτών αποδεικνύεται εξίσου ενδιαφέρουσα, χωρίς την ανάγκη για φανταστικά στοιχεία.
Η ίδρυση και η εξέλιξη του τάγματος
Το Τάγμα των Πτωχών Ιπποτών του Χριστού και του Ναού του Σολομώντα εμφανίστηκε στις αρχές του 12ου αιώνα. Η δημιουργία του συνδέεται άμεσα με τον κόσμο που είχε διαμορφωθεί μετά την Α’ Σταυροφορία. Αρχικά, μια μικρή ομάδα ιπποτών ανέλαβε την προστασία των χριστιανών προσκυνητών στους επικίνδυνους δρόμους των Αγίων Τόπων.
Μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες, αυτή η μικρή αδελφότητα εξελίχθηκε σε έναν από τους ισχυρότερους υπερεθνικούς οργανισμούς της μεσαιωνικής Χριστιανοσύνης. Η επιρροή και η δύναμή τους αυξήθηκαν ραγδαία, μετατρέποντάς τους σε έναν κομβικό παράγοντα της εποχής.
Αντιφάσεις και ισχύς
Οι Ναΐτες απέκτησαν γη, κάστρα, χρήματα και σημαντική πολιτική επιρροή. Το δίκτυό τους απλώθηκε σε μια ευρεία γεωγραφική έκταση, από την Αγγλία και τη Γαλλία μέχρι την Ιβηρική Χερσόνησο και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτοί οι άνθρωποι, που είχαν ορκιστεί πενία, διαχειρίζονταν τεράστιες περιουσίες, γεγονός που αποτελεί μία από τις βασικές αντιφάσεις της ιστορίας τους.
Επιπλέον, οι μοναχοί που είχαν αποσυρθεί από τα εγκόσμια αποτελούσαν ταυτόχρονα μια επίλεκτη στρατιωτική δύναμη. Αυτή η φαινομενική αντίφαση, μεταξύ του μοναχικού βίου και της πολεμικής δράσης, βρίσκεται στην καρδιά της ανάλυσης του βιβλίου του Νταν Τζόουνς, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της ύπαρξής τους.
Η λογική του μεσαιωνικού κόσμου
Ο Τζόουνς αναγνωρίζει ότι οι Ναΐτες δεν μπορούν να ιδωθούν και να κατανοηθούν με τα μέτρα και τις βεβαιότητες του σύγχρονου ανθρώπου. Ο μοναχισμός και η πολεμική δραστηριότητα, έννοιες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν ασύμβατες, μπορούσαν μέσα στον κόσμο των Σταυροφοριών να αποτελούν τις δύο όψεις της ίδιας θρησκευτικής αποστολής.
Ο Ναΐτης ιππότης προσευχόταν και σκότωνε μέσα στο ίδιο σύστημα πίστης. Δεν αισθανόταν ότι εγκατέλειπε τη θρησκεία του όταν έμπαινε στη μάχη. Αντίθετα, πίστευε ακράδαντα ότι την υπηρετούσε, εκπληρώνοντας το θρησκευτικό του καθήκον μέσω της πολεμικής δράσης.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγάλες αρετές του βιβλίου. Ο Τζόουνς αποφεύγει να μετατρέψει τον Μεσαίωνα είτε σε ένα εξωτικό θέαμα είτε σε μια πρωτόγονη εκδοχή της δικής μας εποχής. Αντιθέτως, προσπαθεί να ανασυστήσει τη λογική του, η οποία συχνά αποδεικνύεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα από την εκ των υστέρων ηθική της σύγχρονης οπτικής.
Με πληροφορίες από: Topontiki