Η Ουγγαρία προχωρά στη δημοσιοποίηση δεκάδων χιλιάδων φακέλων των μυστικών υπηρεσιών της κομμουνιστικής περιόδου, αναρτώντας τους σε μια online δημόσια βάση δεδομένων. Η κίνηση αυτή ανοίγει ένα παράθυρο στο τεράστιο δίκτυο πληροφοριοδοτών και πρακτόρων που χρησιμοποιούσε επί δεκαετίες το κομμουνιστικό καθεστώς για την παρακολούθηση των Ούγγρων πολιτών. Η ιστορική αυτή απόφαση έρχεται περισσότερα από 36 χρόνια μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος και υλοποιεί μια προεκλογική δέσμευση του πρωθυπουργού της χώρας, Πέτερ Μαγιάρ.
Υλοποίηση προεκλογικής δέσμευσης
Η έναρξη της δημοσιοποίησης των μυστικών αρχείων ξεκίνησε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, συμπληρώνοντας 70 ακριβώς χρόνια από την ημέρα που τα σοβιετικά τανκς εισήλθαν στην Βουδαπέστη. Η εισβολή αυτή είχε ως στόχο την καταστολή της ουγγρικής εξέγερσης, η οποία είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου.
Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μαγιάρ, δήλωσε σχετικά με την εξέλιξη αυτή: «Υλοποιούμε τώρα, έπειτα από 36 χρόνια… την υπόσχεση της αλλαγής του καθεστώτος». Εξήγησε ότι περίπου 60.000 ονόματα είναι πλέον δημόσια και κάλεσε όλους να χειριστούν αυτήν την «πολύ καθυστερημένη δημοσιοποίηση των αρχείων με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά». Ο κ. Μαγιάρ τόνισε πως «πολλές οικογένειες θα βρεθούν τώρα αντιμέτωπες με δύσκολες πληροφορίες που θα σχετίζονται με κάποιο αποθανόν μέλος τους», προσθέτοντας ότι «είναι αδύνατη η αντιμετώπιση ενός τραύματος χωρίς συζήτηση και ερωτήσεις».
Το εύρος των αρχείων και η πρόσβαση
Τα αρχεία που δημοσιοποιούνται περιέχουν τα ονόματα 50.000 έως 60.000 πληροφοριοδοτών, αριθμός που πλέον καθίσταται δημόσιος. Μέχρι σήμερα, η πρόσβαση σε αυτούς τους φακέλους ήταν περιορισμένη. Συγκεκριμένα, μόνο οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να τους μελετήσουν, ενώ οι απλοί πολίτες μπορούσαν να αιτηθούν πρόσβασης μόνο στους δικούς τους φακέλους ή στους φακέλους στενών συγγενών τους.
Από την ημέρα έναρξης της δημοσιοποίησης, όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στα αρχεία μέσω της online βάσης δεδομένων. Επιπλέον, έχει ανακοινωθεί ότι και άλλοι φάκελοι θα δημοσιοποιηθούν τον Φεβρουάριο του 2027, επεκτείνοντας περαιτέρω το εύρος των διαθέσιμων πληροφοριών.
Ιστορικό πλαίσιο και καταστροφές αρχείων
Το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Ουγγαρία επήλθε το 1989. Ωστόσο, η χώρα καθυστέρησε σημαντικά το άνοιγμα των φακέλων του αρχείου, οι οποίοι φυλάσσονται σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο στην Βουδαπέστη. Αυτή η καθυστέρηση αποδόθηκε στην έλλειψη πολιτικής βούλησης από διαδοχικές κυβερνήσεις, οι οποίες δεν επέτρεψαν στην ουγγρική κοινωνία να συμφιλιωθεί με το κομμουνιστικό της παρελθόν.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα αρχεία αυτά δεν είναι πλήρη. Ένας σημαντικός αριθμός φακέλων καταστράφηκε σε δύο διαφορετικές περιόδους: αρχικά το 1956, κατά τη διάρκεια της ουγγρικής εξέγερσης κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και της σοβιετικής επικυριαρχίας, και αργότερα κατά την περίοδο 1988-1989, λίγο πριν την πτώση του καθεστώτος.
Η διαχείριση των αρχείων και διεθνείς συγκρίσεις
Τη διαχείριση των φακέλων των κρατικών υπηρεσιών ασφαλείας του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι οποίοι περιέχουν τα ονόματα των πληροφοριοδοτών, έχει αναλάβει το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας. Αυτός ο φορέας είναι υπεύθυνος για την οργάνωση και τη διάθεση των πληροφοριών στο κοινό.
Σε σύγκριση με άλλες χώρες της πρώην ανατολικής Ευρώπης, η Ουγγαρία καθυστέρησε το άνοιγμα των αρχείων της. Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της πολύ νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες.
Με πληροφορίες από: Newsit