Η Πολωνία συγκλονίζεται από μια βαθιά πολιτική και θεσμική κρίση, με το Συνταγματικό Δικαστήριο να βρίσκεται στο επίκεντρο σφοδρής αντιπαράθεσης. Η ένταση κορυφώθηκε με την επέμβαση της αστυνομίας στο κτίριο και την αναστολή του προέδρου του δικαστηρίου, Μπογκντάν Σβιεντσκόφσκι, και του αναπληρωτή του, Μπαρτλόμιεϊ Σοχάνσκι. Αυτές οι εξελίξεις έχουν πολώσει περαιτέρω τη χώρα, ενόψει των βουλευτικών εκλογών του επόμενου έτους.
Επέμβαση της αστυνομίας και αναστολές δικαστών
Την Παρασκευή το βράδυ, δυνάμεις των ΜΑΤ αναπτύχθηκαν έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας στη Βαρσοβία, σε μια τεταμένη αντιπαράθεση με εκατοντάδες διαδηλωτές. Οι συγκρούσεις ακολούθησαν την αμφιλεγόμενη απόφαση μιας ομάδας δικαστών, οι οποίοι έχουν διοριστεί από την κυβέρνηση, να θέσουν σε αναστολή τον αμφισβητούμενο πρόεδρο του δικαστηρίου, Μπογκντάν Σβιεντσκόφσκι, και τον αναπληρωτή του, Μπαρτλόμιεϊ Σοχάνσκι, εν μέσω διαφωνιών για τη νομιμότητα του δικαστικού σώματος.
Παράλληλα, ο υπουργός Δικαιοσύνης, ο οποίος είναι επίσης γενικός εισαγγελέας, ζήτησε την άρση της ασυλίας του προέδρου του δικαστηρίου, ο οποίος έχει διοριστεί από το κόμμα PiS. Μια δικαστής, που διορίστηκε τελευταία από την πλειοψηφία, ανακοίνωσε πως αναλαμβάνει προσωρινά την προεδρία του δικαστηρίου. Τα γεγονότα επιταχύνθηκαν αιφνιδίως, με ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας να αναπτύσσονται στο χώρο του δικαστηρίου για να εμποδίσουν την πρόσβαση σε αυτό.
Η αιφνίδια επιστροφή του προέδρου Ναβρότσκι
Ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, διέκοψε αιφνιδίως το ταξίδι του στη Σενεγάλη και επέστρεψε εσπευσμένα στη Βαρσοβία για να ασχοληθεί με την κρίση στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Η ανάπτυξη των δυνάμεων της τάξης πραγματοποιήθηκε ενώ ο Ναβρότσκι βρισκόταν μέσα σε αεροπλάνο με προορισμό τη Σενεγάλη.
Αφού πραγματοποίησε επείγουσες νυχτερινές συνομιλίες στο Προεδρικό Μέγαρο, ο Ναβρότσκι μετέβη στην έδρα του Συνταγματικού Δικαστηρίου, συνοδευόμενος από τον Πρώτο Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Κατά την είσοδό του στο κτίριο, ο πρόεδρος Ναβρότσκι πέρασε μέσα από τον αστυνομικό κλοιό, ενώ σημειώθηκε οξύ επεισόδιο με σπρωξίματα και καταγγελίες για παραβίαση της σωματικής ακεραιότητας, όπως φαίνεται σε αναρτήσεις στο διαδίκτυο.
Αντιδράσεις και δηλώσεις από την πολιτική σκηνή
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ υποστηρίζει ότι επιδιώκει να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Ντόναλντ Τουσκ, τόνισε ότι «η αποκατάσταση του κράτους δικαίου αποτελεί καθήκον μας». Πρόσθεσε ότι «έπειτα από δεκαετίες παρανομίας υπό το PiS, είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές οδυνηρή, η οποία απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος».
Από την πλευρά του, το δεξιό κόμμα της αντιπολίτευσης Δίκαιο και Δικαιοσύνη (PiS) και η αντιπολίτευση κάνουν λόγο για «πραξικόπημα». Η κίνηση προκάλεσε οργισμένη αντίδραση του δεξιού κόμματος της αντιπολίτευσης Δίκαιο και Δικαιοσύνη (PiS), με τον αρχηγό του, Γιαρόσλαβ Κατσίνσκι, να καταγγέλλει ό,τι χαρακτήρισε «επίθεση» κατά του δικαστηρίου.
Το ιστορικό της διαμάχης και οι σχέσεις με την ΕΕ
Η κρίση στο Συνταγματικό Δικαστήριο έχει βαθιές ρίζες, καθώς το δικαστήριο βρισκόταν στο επίκεντρο ενός μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τους εθνικιστές του PiS κατά τη διάρκεια των κυβερνητικών τους θητειών από το 2015 έως το 2023. Μετά το 2015, η κυβέρνηση του PiS είχε διορίσει δικαστές με φανερή πολιτική στράτευση, τους οποίους δεν αναγνωρίζουν ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο νυν επικεφαλής της κυβέρνησης, Ντόναλντ Τουσκ.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδιδε συχνά αποφάσεις που ευνοούσαν την πολωνική νομοθεσία έναντι του δικαίου της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε κατηγορήσει το ανώτατο δικαστήριο της Πολωνίας ότι βρισκόταν υπερβολικά κοντά στην εθνικιστική πολιτική εξουσία της εποχής. Ο Ντόναλντ Τουσκ, μετά την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, υποσχέθηκε να διευθετήσει την κρίση, χωρίς επιτυχία μέχρι τώρα, αφού οι διορισμοί στο Συνταγματικό Δικαστήριο από την κυβέρνησή του και τη Δίαιτα δεν επικυρώθηκαν από τον αρχηγό του κράτους, ο οποίος εμποδίζει τη διαδικασία.
Αναζήτηση διεξόδου μέσω διαβουλεύσεων
Εν μέσω αυτής της τεταμένης κατάστασης, ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι ανακοίνωσε ότι θα δεχθεί σήμερα τους εκπροσώπους των κομμάτων της πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης. Στόχος των συνομιλιών είναι η εξεύρεση μιας διεξόδου στην οξεία πολιτική και θεσμική κρίση που έχει ξεσπάσει και έλαβε χθες, Παρασκευή, δραματική τροπή με την επέμβαση της αστυνομίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο.
Ο προσωπάρχης του προέδρου, Πάβελ Σερφερνάκερ, ανέγνωσε νωρίς το πρωί μπροστά στο Συνταγματικό Δικαστήριο την ανακοίνωση του Ναβρότσκι, στην οποία ο πρόεδρος ανέφερε: «Εξαιτίας της απειλής για την εσωτερική ασφάλεια της Δημοκρατίας της Πολωνίας, συγκαλώ σήμερα επείγουσες διαβουλεύσεις με τη συμμετοχή αντιπροσώπων των κοινοβουλευτικών δυνάμεων».
Με πληροφορίες από: Topontiki, Ieidiseis