Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντήθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής με στόχο την εξεύρεση μιας κοινής ευρωπαϊκής απάντησης στην αυξανόμενη ενεργειακή πίεση. Παράλληλα, επιδίωξαν να διατηρήσουν τους στρατηγικούς στόχους της πράσινης μετάβασης, χωρίς υποχωρήσεις. Ωστόσο, οι συζητήσεις ανέδειξαν σημαντικές διαφωνίες, ιδίως όσον αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων (ETS2), με αποτέλεσμα να μην επιτευχθεί τελική συμφωνία.
Η αναζήτηση κοινής ευρωπαϊκής απάντησης
Με βάση τη συζήτηση που διεξήχθη, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, πρότεινε προσαρμογές στο σχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου. Οι ηγέτες αναμένεται να επανέλθουν στο κείμενο μετά τη συζήτηση για τις παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες, με στόχο να αποτυπωθεί μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή πίεση. Αυτή η απάντηση θα πρέπει να δοθεί χωρίς να υπάρξει υποχώρηση από τους στρατηγικούς στόχους της πράσινης μετάβασης.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο Αξιωματούχο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες διαπίστωσαν από κοινού ότι η αστάθεια στη Μέση Ανατολή μεταφράζεται ήδη σε ισχυρή πίεση στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο στα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και συνολικά στην ευρωπαϊκή οικονομία. Η επικείμενη χειμερινή περίοδος αναμένεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς η ΕΕ εισέρχεται σε έναν χειμώνα υψηλών τιμών και περιορισμένων ενεργειακών αποθεμάτων.
Μακροπρόθεσμοι στόχοι και άμεσες παρεμβάσεις
Στη συζήτηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι «27» συμφώνησαν ότι οι μακροπρόθεσμοι στόχοι της Ένωσης δεν αλλάζουν. Προτεραιότητα παραμένει η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, η διαφοροποίηση των προμηθευτών και η ανάπτυξη εγχώριων πηγών καθαρής ενέργειας. Αυτή η κατεύθυνση συνδέεται άμεσα με την ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και τη μείωση της έκθεσης της Ευρώπης στις διεθνείς γεωπολιτικές κρίσεις.
Παράλληλα, οι ηγέτες αναγνώρισαν την ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις απέναντι στις αυξήσεις των τιμών και εξέφρασαν τη στήριξή τους στα μέτρα που έχει ήδη παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο επίκεντρο βρίσκονται στοχευμένες και προσωρινές λύσεις για την ανακούφιση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων, ενώ εξετάζεται και η δυνατότητα πρόσθετων πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η αντιπαράθεση για το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS2)
Η πρώτη μεγάλη αντιπαράθεση της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ ξέσπασε γύρω από τις τιμές της ενέργειας και το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων. Έξι κράτη-μέλη, συγκεκριμένα η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, σχεδιάζουν να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναβάλει περαιτέρω την εφαρμογή του ETS2, του δεύτερου σταδίου του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, έως τουλάχιστον το 2030. Τα κράτη αυτά επικαλούνται τις αυξημένες τιμές της ενέργειας και τις αποκλίσεις στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος μεταξύ των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, το σχετικό αίτημα περιλαμβάνεται σε επιστολή η οποία βρίσκεται υπό διαμόρφωση και δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται ως απάντηση σε έκκληση των σκανδιναβικών χωρών, νωρίτερα την ίδια ημέρα, για στήριξη του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προτείνει την προηγούμενη ημέρα τη μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 από το 2027 στο 2028. Το νέο σύστημα προβλέπει την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα από τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, επηρεάζοντας δυνητικά το κόστος θέρμανσης και μετακίνησης.
Οι ελληνικές θέσεις και οι ευρύτερες επιπτώσεις
Στο πλαίσιο αυτής της διαφωνίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για τη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Παράλληλα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της Ευρώπης. Η διαφωνία για το ETS2 προκάλεσε εμπλοκή στις συζητήσεις για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες, η ομάδα των χωρών του Βίσεγκραντ, με τη στήριξη της Ιταλίας και της Ελλάδας, άσκησε πιέσεις κατά των σχεδίων για τη δεύτερη αγορά άνθρακα.
Ως αποτέλεσμα των πιέσεων αυτών, το σχετικό τμήμα του προσχεδίου των συμπερασμάτων της Συνόδου παρέμεινε ημιτελές, με τις διαπραγματεύσεις να αναμένεται να συνεχιστούν στη διάρκεια της συνάντησης. Η πίεση από την ενεργειακή κρίση προσδίδει νέα επείγουσα διάσταση στη διαπραγμάτευση για το ETS, όπου παραμένουν διαφορές μεταξύ κρατών-μελών που ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία και εκείνων που επιμένουν στη διατήρηση της περιβαλλοντικής φιλοδοξίας του συστήματος.
Αντίσταση σε αλλαγές και άλλα θέματα της Συνόδου
Παρά τις πιέσεις για νέα αναβολή, αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες εμφανίζονται αντίθετοι ακόμη και στο ενδεχόμενο κατάργησης του ETS2. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η Γερμανία, ενώ άλλες κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι πρόκειται για νομοθεσία που έχει ήδη συμφωνηθεί και δεν θα πρέπει να αλλάξει εκ νέου, μετά την προηγούμενη μετάθεση της εφαρμογής του. Η ενεργειακή διαφωνία περιπλέκει τις διαπραγματεύσεις των Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι καλούνται παράλληλα να συζητήσουν και άλλα σημαντικά θέματα.
Στα θέματα αυτά περιλαμβάνονται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, οι εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, η κατάσταση στην Ουκρανία, ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας και το μεταναστευτικό. Παράλληλα, στο επίκεντρο των συζητήσεων παραμένει και το νέο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ένωσης, προσθέτοντας πολυπλοκότητα στις διαπραγματεύσεις.
Με πληροφορίες από: Enikos, Topontiki