Τα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο, μια φράση που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ένα μοντέλο συνύπαρξης Ελλάδας και Τουρκίας, εμφανίζουν πλέον εμφανείς ρωγμές. Παρότι η συγκεκριμένη διατύπωση δεν σήμαινε ουσιαστική αλλαγή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, εξυπηρετούσε την πολιτική βούληση για περιορισμό των εντάσεων. Ωστόσο, η Άγκυρα επαναφέρει την ατζέντα των διεκδικήσεών της με αυξημένη ένταση και διαφορετική μέθοδο, την ώρα που η Αθήνα προχωρά στην πρακτική άσκηση δικαιωμάτων.
Η έννοια των «ήρεμων νερών»
Η φράση «ήρεμα νερά» χρησιμοποιήθηκε ως επικοινωνιακό ευφυολόγημα και όχι για να σηματοδοτήσει κάποια ουσιαστική μεταβολή στην πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Κύριος στόχος της ήταν να αναδείξει την πολιτική βούληση τόσο της Αθήνας όσο και της Άγκυρας να περιορίσουν τις εντάσεις που επικρατούσαν στην περιοχή του Αιγαίου. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, επιδιωκόταν η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Παράλληλα, η συγκεκριμένη έκφραση είχε ως σκοπό να κρατήσει σε δεύτερο πλάνο τις γνωστές και παγιωμένες διαφωνίες που υπάρχουν εδώ και δεκαετίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Επρόκειτο για μια συνοπτική περιγραφή ενός μοντέλου συνύπαρξης, το οποίο, παρά τις υφιστάμενες διαφορές, εξυπηρετούσε συγκυριακά και τις δύο χώρες. Το μοντέλο αυτό δεν έχει ακόμη καταρρεύσει, παρουσιάζει όμως εμφανείς ρωγμές.
Οι πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις
Η Τουρκία, σύμφωνα με τις πάγιες θέσεις της, δεν έχει ανακαλύψει ξαφνικά νέες διεκδικήσεις. Οι βασικές τουρκικές θέσεις σχετικά με τα ελληνοτουρκικά ζητήματα παραμένουν αναλλοίωτες εδώ και δεκαετίες, ενώ παράλληλα εμπλουτίζονται. Αυτές οι θέσεις περιλαμβάνουν την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας επί νησιών, νησίδων και βραχονησίδων, ένα ζήτημα που αναφέρεται συχνά ως «γκρίζες ζώνες».
Επιπλέον, η Άγκυρα εγείρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών που βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές, καθώς και την αμφισβήτηση της επήρειας των νησιών στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Τέλος, η Τουρκία επαναφέρει την απειλή πολέμου στην περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, μια θέση που διατηρεί σταθερά στην εξωτερική της πολιτική.
Η ελληνική απάντηση και οι πρακτικές ασκήσεις δικαιωμάτων
Ενώ οι τουρκικές διεκδικήσεις παραμένουν σταθερές, αυτό που αλλάζει είναι η ένταση και η μέθοδος με την οποία η Άγκυρα επαναφέρει την ατζέντα της. Την ίδια στιγμή, η Αθήνα επιχειρεί να περάσει από τη διακήρυξη των θέσεών της στην πρακτική άσκηση δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων. Αυτό εκφράζεται μέσα από συγκεκριμένες ενέργειες που αποτυπώνουν τον ελληνικό σχεδιασμό.
Τέτοιες ενέργειες περιλαμβάνουν την ανάπτυξη θαλάσσιων πάρκων, καθώς και τα χωροταξικά σχέδια για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Επιπλέον, ελληνικοί σχεδιασμοί αφορούν τον τουρισμό, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες δεν αποτελούν πράξεις οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, αλλά μεταφέρουν στο πεδίο της πρακτικής θέσεις που μέχρι τώρα παρέμεναν κυρίως στο επίπεδο των διπλωματικών διακηρύξεων.
Η αντίδραση της Άγκυρας στα χωροταξικά σχέδια
Μια χαρακτηριστική αντίδραση της Άγκυρας καταγράφηκε στο ελληνικό χωροταξικό σχέδιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δεν περιορίστηκε στην πάγια αναφορά του στις «αλληλένδετες διαφορές» του Αιγαίου, όπως συνηθίζει σε παρόμοιες περιπτώσεις. Αντιθέτως, επανέφερε ρητά στο προσκήνιο το ζήτημα γεωγραφικών σχηματισμών.
Σύμφωνα με την τουρκική θέση, η κυριαρχία αυτών των σχηματισμών δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών. Έτσι, το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών» επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο, ακόμη και με αφορμή έναν ελληνικό χωροταξικό σχεδιασμό. Η νέα φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων αποτυπώνεται σε αυτή την αυξημένη ένταση στην τουρκική διπλωματία.
Με πληροφορίες από: Topontiki