Είκοσι πέντε χρόνια έχουν περάσει από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όταν δύο αεροσκάφη έπεσαν πάνω στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου στη Νέα Υόρκη, προκαλώντας τον θάνατο σχεδόν 3.000 ανθρώπων. Παρά το πέρασμα του χρόνου, οι θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με τα γεγονότα εκείνης της ημέρας παραμένουν σε πλήρη άνθηση, συνεχίζοντας να εξαπλώνονται και να μεταλλάσσονται. Αυτές οι θεωρίες έχουν πλέον εισέλθει στο πολιτικό mainstream των Ηνωμένων Πολιτειών, αποτελώντας ένα άβολο κομμάτι της σύγχρονης πολιτικής κουλτούρας.
Οι θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου στο διαδίκτυο
Μια απλή αναζήτηση των λέξεων «θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου» στη γραμμή αναζήτησης του YouTube αποκαλύπτει πληθώρα βίντεο που υπόσχονται να αποκαλύψουν τι «πραγματικά» συνέβη. Στα βίντεο αυτά, σχολιαστές όπως ο Τζο Ρόγκαν και ο Τάκερ Κάρλσον εκφράζουν τις δικές τους απόψεις, ενώ παράλληλα παρουσιάζεται μια φαινομενικά ατελείωτη συλλογή περιεχομένου που κατηγορεί διάφορους φορείς.
Συγκεκριμένα, οι κατηγορίες στρέφονται συχνά κατά της CIA, του «βαθέος κράτους» ή ακόμα και των Illuminati. Χαρακτηριστικό είναι ένα βίντεο με μικρογραφία που αναγράφει «Εσωτερική δουλειά;» και έχει προβληθεί περισσότερες από 500.000 φορές, εστιάζοντας σε πλάνα από τους δύο φλεγόμενους πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου την 11η Σεπτεμβρίου 2001.
Από τα άκρα στο πολιτικό mainstream
Ενώ κάποτε οι θεωρίες συνωμοσίας συνδέονταν με κάπως εκκεντρικούς ανθρώπους, οι οποίοι αντάλλασσαν απίθανες θεωρίες φορώντας καπέλα από αλουμινόχαρτο στα υπόγεια των σπιτιών τους, η κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά. Από το 2016 και μετά, όταν η λέξη «post-truth» («μετα-αλήθεια») αναδείχθηκε Λέξη της Χρονιάς από το Oxford Dictionaries, οι θεωρίες αυτές έχουν γίνει ένα άβολο κομμάτι της πολιτικής κουλτούρας, όπως υποστηρίζουν ειδικοί.
Αυτή η μετατόπιση σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο που η κοινωνία αντιλαμβάνεται και αφομοιώνει τέτοιου είδους αφηγήσεις. Η εξάπλωσή τους δεν περιορίζεται πλέον σε περιθωριακές ομάδες, αλλά βρίσκει απήχηση σε ευρύτερα κοινά, επηρεάζοντας τον δημόσιο διάλογο και τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η εποχή της «μετα-αλήθειας» και η διάβρωση της εμπιστοσύνης
Στην εποχή των «fake news», η υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και την κυβέρνηση έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην προσέγγιση των θεωριών συνωμοσίας με την πολιτική σκηνή. Παραδείγματα αυτής της στενότερης επαφής περιλαμβάνουν το QAnon, καθώς και τους ψευδείς ισχυρισμούς ότι οι αμερικανικές εκλογές του 2020 είχαν κλαπεί.
Οι ισχυρισμοί αυτοί, οι οποίοι δεν τεκμηριώθηκαν ποτέ, συνέβαλαν στην τροφοδότηση της επίθεσης της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο από εξαγριωμένους υποστηρικτές του τότε προεδρικού υποψηφίου Ντόναλντ Τραμπ. Αυτά τα γεγονότα καταδεικνύουν την άμεση επίδραση των θεωριών συνωμοσίας στην πολιτική δράση και τις κοινωνικές αναταραχές.
Νέα κύματα ισχυρισμών και πολιτική εργαλειοποίηση
Πιο πρόσφατα, ένα νέο κύμα εντελώς ατεκμηρίωτων ισχυρισμών έχει αποκτήσει απήχηση στο διαδίκτυο. Αυτοί οι ισχυρισμοί κατηγορούν το Ισραήλ για εμπλοκή στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ανακυκλώνοντας παλαιότερες θεωρίες. Η απήχηση αυτών των νέων αφηγήσεων αξιοποιεί το σύγχρονο κύμα οργής που επικρατεί για τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα, καθώς και την αντίληψης της κοινής γνώμης για την επιρροή του Ισραήλ στην πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ως αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης, οι θεωρίες συνωμοσίας έχουν μετακινηθεί από τα πολιτικά άκρα προς το mainstream. Προσφέρουν ψευδείς εξηγήσεις για πραγματικές ανησυχίες, μετατρεπόμενες ολοένα και περισσότερο σε εργαλείο για ακροδεξίους πολιτικούς. Αυτοί οι πολιτικοί αξιοποιούν τα παράπονα και τις κοινωνικές εντάσεις που υπάρχουν, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τους δικούς τους πολιτικούς στόχους, ενισχύοντας την πόλωση και τη δυσπιστία.
Η καχυποψία απέναντι στο κράτος αποτελεί ένα βαθύτερο υπόβαθρο που επιτρέπει την ευδοκίμηση και την εξάπλωση αυτών των θεωριών. Αυτή η δυσπιστία, σε συνδυασμό με την ταχύτητα διάδοσης πληροφοριών μέσω του διαδικτύου, δημιουργεί ένα πρόσφορο έδαφος για την εδραίωση και την ενίσχυση των συνωμοσιολογικών αφηγήσεων στην πολιτική και κοινωνική ζωή.
Με πληροφορίες από: Topontiki