Δύο ισχυρά μηνύματα αναφορικά με τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Τουρκίας έστειλε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Τούρκος Πρόεδρος, σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για συμμετοχή της Αιγύπτου στη νέα αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, ενώ παράλληλα επανέφερε το ζήτημα των F-35 στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, δηλώνοντας ότι έχει λάβει υπόσχεση από τον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ, για τα αμερικανικά μαχητικά και περιμένει πλέον να τη δει να υλοποιείται.
Οι αναφορές αυτές αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της στη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να κλείσει μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες στις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Η «Συμφωνία της Μέκκας» και το ενδεχόμενο διεύρυνσης
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου τη «Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας», δημιουργώντας ένα νέο περιφερειακό αμυντικό σχήμα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στη συνέντευξή του, χαρακτήρισε «πιθανή» την προσχώρηση του Καΐρου στο σύμφωνο, ξεκαθαρίζοντας ότι η συμφωνία παραμένει ανοιχτή και σε άλλα κράτη.
Η πιθανότητα διεύρυνσης δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη συνέντευξη του Τούρκου Προέδρου. Η Άγκυρα έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι το σχήμα μπορεί να δεχθεί νέα μέλη, με την Αίγυπτο να αναφέρεται ως πιθανή υποψήφια.
Βασικά στοιχεία της αμυντικής συνεργασίας
Βασικό στοιχείο της «Συμφωνίας Κοινής Άμυνας της Μέκκας» είναι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Μια ένοπνη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων των συμβαλλόμενων μερών. Ο Ερντογάν ανέφερε ότι η συμφωνία προβλέπει κοινές ενέργειες σε περίπτωση εξωτερικής επίθεσης.
Επίσης, η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία μηχανισμών πολιτικού και στρατιωτικού συντονισμού σε υψηλό επίπεδο, κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και βαθύτερη συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία. Η συνεργασία επεκτείνεται, μεταξύ άλλων, σε μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα, ηλεκτρονικό πόλεμο και τεχνητή νοημοσύνη.
Συγκρίσεις με το ΝΑΤΟ και οι διευκρινίσεις της Άγκυρας
Η ρήτρα συλλογικής άμυνας της «Συμφωνίας της Μέκκας» έχει ήδη προκαλέσει συγκρίσεις με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έχει δηλώσει ότι από τεχνικής πλευράς η συμφωνία λειτουργεί με αντίστοιχη λογική.
Ωστόσο, ο Φιντάν διευκρίνισε ότι η εφαρμογή της σε περίπτωση επίθεσης θα απαιτούσε διαβουλεύσεις μεταξύ των συμβαλλόμενων κρατών για το είδος της υποστήριξης που θα παρασχεθεί. Η Άγκυρα, πάντως, έχει ξεκαθαρίσει ότι η νέα συμφωνία δεν αποσκοπεί στην αντικατάσταση υφιστάμενων συμμαχιών.
Το ζήτημα των F-35 και η υπόσχεση του Τραμπ
Το δεύτερο μήνυμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αφορά σε ένα από τα πλέον δύσκολα ζητήματα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, αυτό των μαχητικών F-35. Ο Τούρκος Πρόεδρος δήλωσε ότι έχει λάβει υπόσχεση από τον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ, για τα αμερικανικά μαχητικά και περιμένει πλέον να τη δει να υλοποιείται.
Ο Ερντογάν έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο ζήτημα των αμερικανικών μαχητικών F-35, δηλώνοντας ότι έχει λάβει σχετική υπόσχεση από τον Αμερικανό πρόεδρο και περιμένει πλέον να τηρηθεί.
Το ιστορικό του αποκλεισμού και οι τρέχουσες αντιστάσεις
Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πολυεθνικό πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την παραλαβή του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400. Η Ουάσινγκτον είχε υποστηρίξει ότι η παρουσία του ρωσικού συστήματος θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητες τεχνολογίες του μαχητικού stealth.
Κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ, έχοντας δίπλα του τον Ερντογάν, δήλωσε ότι η κυβέρνησή του θα άρει τις κυρώσεις CAATSA που επιβλήθηκαν στην Τουρκία τον Δεκέμβριο του 2020 λόγω της αγοράς των S-400. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει επίσης ότι η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 είναι ένα ενδεχόμενο που η κυβέρνησή του «σίγουρα θα εξέταζε».
Ωστόσο, ενδεχόμενη πώληση των μαχητικών στην Άγκυρα εξακολουθεί να συναντά αντιστάσεις στο Κογκρέσο. Παράλληλα, νόμος που ψηφίστηκε το 2020 απαγορεύει στο Πεντάγωνο να μεταβιβάσει F-35 στην Τουρκία για όσο διάστημα η χώρα διατηρεί το σύστημα S-400.
Με πληροφορίες από Ieidiseis
Φωτογραφία: Ieidiseis